mavsum va marosim qoʻshiqlari

DOCX 7 sahifa 3,2 MB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 3,2 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

mavzu: mavsum va marosim qoʻshiqlari. topshiriq shakli: konspekt. mavsum marosim qoʻshiqlari — xalq ogʻzaki ijodining yil fasllarini belgilovchi, turli marosim hamda anʼanaviy bayramlar jarayonida ijro etilgan qad. qoʻshiq turlaridan. kelib chiqishi eneolit (yangi tosh) davrida yuzaga kelgan chorvachilik va dehqonchilik mehnatlari bilan bogʻliq. qadimda mazkur mehnatlar yil fasllarining uzviy aylanib turish jarayoniga bevosita bogʻliq boʻlgan. odamlar turli marosimlar, qurbonliklar va qoʻshiklar homiy ruhlarga yoqib, ular bizga moʻl hosil beradi, deb ishonishgan. buning natijasida bir-birini toʻldiruvchi mavsumiy marosim qoʻshiqlar silsilasi shakl topgan: bahor kelishi munosabati bilan "oftob chiqdi", "laylak keldi", "boychechak" kabi qoʻshiqlar kuylangan; "sumalak", "gulyor" "navroʻz yoʻklovlari", "ish oshi" aytimlari "navroʻz" bayrami va "lola sayli", "qizil gul sayli" milliy-anʼanaviy xalq bayramlarida; "shoxmoylash", "qoʻsh-qoʻsh" kabilar shudgorlash davrida, "sust xotin" qurgʻoqchilik boshlanganida ijro etilgan. yozkuz fasliga oid "oblo baraka", "oʻrim", "xoʻr mayda", "qovun sayli", qishda oʻtkazilgan gapgashtaklarda ("alyor"), "yas-yusun" marosimlari mashhur boʻlgan. beruniy 6-asrdan ajdodlarimiz kuzgi teng kunlikni "mehrjon", bahorni "navroʻz" bayrami …

2 / 7

y marosimlar folklori. mavsumiy marosimlar yil mavsumlarining almashinuvi avvali va oxiri, ma'lum bir xo‘jalik turlarining boo‘shlanib yakun topishi, ob-havo bilan bog‘liq mavsumiy marosimlarni o‘z ichiga oladi. mavsumiy marosimlarning aniq vaqti, belgilangan o‘tish muddatlari mavjud va ular bir oila yoki jamoaga tegishli bo‘lmay butun xalq ommasiga tegishlidir. oilaviy marosimlar esa aksincha bir oila va oila a'zolari hayotidagi barcha mavsumlar o‘zgarishlarni o‘z ichiga qamraydi. oilaviy marosimlar mazmuni tug‘ilig‘, to‘y va motam marosimlaridan iborat va bu marosimlarda ijro etiluvchi folklor namunalari oilaviy marosimlar tarkibiy qismini tashkil etadi. «mavsum» deganda, asosan, yil fasllari nazarda tutiladi. binobarin, mavsum qo‘shiqlari qish, bahor, yoz, kuz fasllari bilan bog‘liq bo‘ladi. marosim esa diniy yoki an'anaviy urf-odatlar munosabati bilan o‘tkaziladigan tadbir, yig‘in demakdir. u bayram umumxalq shodiyonasi, tantana kun ma'nosini ifodalaydi. ma’lum bo‘ladiki, «marosim» tushunchasi «bayram» so‘zi ifodalagan ma'nodan kengligi bilan farq qilar ekan. chunki marosim bir shaxs hayotidagi muhim voqyea bilan bog‘lanishi mumkin. bu tadbir oila chegarasi bilan …

3 / 7

i bilan aloqador. navro‘z yangi yil, yilboshi deb ham yuritiladi. ya'ni qish va yoz (ikki qutb)ning o‘zaro kurashuvi, qish tomonning yengilib, chekinishi natijasida kirib keladi, degan dualistik qarash ushbu marosimda eng tayanch tasavvur hisoblanadi. navro‘zni kutib olish, tantana qilish jarayonida o‘tuvchi barcha marosim halqalarida ana shu kurashni tasvirlashga, ifodalashga yo‘naltirilgan. ushbu o‘rinda farg‘onada o‘tuvchi navro‘z bayrami haqidagi xitoy manbasidan keltirgan ko‘chirma muhim ahamiyatga ega: “har yangi kelayotgan yilning boshida podsho va darg‘alar bosh xalq ikki guruhga bo‘lingan. har bir guruh bittadan vakil saylab, unga jang kiyimlarini kiydirib o‘zaro jang qildirishgan, qolganlar esa raqib tamonga toshu kesaklar otib o‘z jangchilariga yordam berib turishgan. jang tamonlarning biri halok bo‘lgunicha davom qilgan. so‘ngra jang natijalariga qarab yangi yilning qanday kelishini taxmin etilgan”. – bahorda o‘tuvchi mavsumiy marosimlar tizimida yil qurg‘oqchilik kelgan mavsumlarda o‘tuvchi yomg‘ir chaqirish bilan bog‘lik sust xotin, sut xotin, so‘z xotin, sel xotin, suv xotin, chala xotin, ko‘sam-ko‘sam, chayla qazon deb …

4 / 7

kiyimini kiydirib, “sut xotin” qo‘shig‘ini kuylab, yetti uyga olib borishgan. xonadonlardan yig‘ilgan bo‘g‘doy un qilinib maxsus taom tayyorlangan. “sel xotin” marosimida boshiga g‘alvir kiygan uch xotin qo‘shiq aytib xonadonma-xanodon yurishgan. chala xotin, ko‘sam-ko‘sam, chayla qazon marosimlarida ham xotin obrazi asosiy o‘rin egallaydi. “sust xotin” marosimlari qadim ajdodlarimizning “osmon suvlari”, yog‘in-sochin egasi sifatida qaralgan tishtriya yulduzi kulti bilan bog‘liq marosimlarning aks-sadosi sifatida baholanadi. yozda o‘tuvchi marosimlar bevosita dehqonchilik mavsumining yoz davriga to‘g‘ri keladi. yozda g‘allalar o‘rib bo‘lingach yig‘ilgan hosilni yanchib olish uchun mavsumda kerakli shamolning bo‘lishi yoki aksincha yil qurg‘oq kelib chang-to‘zon quyinning to‘xtashi uchun maxsus marosimlar o‘tkazishgan. “choymomo”, “yalli momo” shamolni to‘xtatish uchun uyushirilgan marosimlar bo‘lsa, “haydar”, “ajdar bobo”, “yalang‘och ota” kultlari bilan bog‘liq irim-sirimlar shamol chaqirishga bog‘liq tashkil etilgan. “oblo baraka”, “haqullo” marosimlari esa g‘alla o‘rimini tugatish va bug‘doyni yanchib olish davomida tashkil etilgan. bu marosim va irim sirimlarda kuylanuvchi qo‘shiqlar yozgi marosimlar folklori hisoblanadi. oilaviy marosimlar tizimi ham …

5 / 7

farzand uchun o‘tkaziladi va u tantanali kechadi. ba'zan oilaning moddiy turmush darajasi bilan bog‘liq xolda bu tartib o‘zgarishi xam mumkin. nikoh to‘ylari folklori. uzbek to‘y marosimlari sirasida nikox to‘ylari rasm-rusmlarga, irim-sirim-larga boyligi, folklor materialining rang-barang-ligi bilan aloxchida ajralib turadi. bunday rang-ba-ranglik hamda ko‘tarinki ruh marosimning maqsad va vazifasi bilan — insonping o‘z hayotining yangi davri-ga qadam qo‘yishini alohida quvonch orqali nishonla-shi bilan bog‘liqdir. haqikatan xam, nikoh to‘yi yigit va qizlar hayotida ro‘y beradigan eng baxtli, eng unu-tilmas marosim sanaladi. chunki mana shu marosimdan so‘ng ular xayotga boshqacha ko‘z bilan, ya'ni ham jismonan, ham ma'nan kamolotga erishgan kishilar ko‘zi bilan qaraydilar. motam marosimi folklorining katta qismini yig‘i va yo‘qlovlar tashkil etadi. yig‘ilar, odatda, dafn marosimi kunidan boshlab to «uch» yoki «etti» marosimigacha azadorlar yoki maxsus yollangan yig‘ichi (go‘yanda yoki nahvagar) tomonidan azaxonaga ta'ziya bildirib kelganlar oldida yig‘i bilan ritual ijro qilinadi. yig‘i matnlari qat'iy turg‘unlikka ega bo‘lmaydi. ular, odatda, bir martalik …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mavsum va marosim qoʻshiqlari" haqida

mavzu: mavsum va marosim qoʻshiqlari. topshiriq shakli: konspekt. mavsum marosim qoʻshiqlari — xalq ogʻzaki ijodining yil fasllarini belgilovchi, turli marosim hamda anʼanaviy bayramlar jarayonida ijro etilgan qad. qoʻshiq turlaridan. kelib chiqishi eneolit (yangi tosh) davrida yuzaga kelgan chorvachilik va dehqonchilik mehnatlari bilan bogʻliq. qadimda mazkur mehnatlar yil fasllarining uzviy aylanib turish jarayoniga bevosita bogʻliq boʻlgan. odamlar turli marosimlar, qurbonliklar va qoʻshiklar homiy ruhlarga yoqib, ular bizga moʻl hosil beradi, deb ishonishgan. buning natijasida bir-birini toʻldiruvchi mavsumiy marosim qoʻshiqlar silsilasi shakl topgan: bahor kelishi munosabati bilan "oftob chiqdi", "laylak keldi", "boychechak" kabi qoʻshiqlar kuylangan; "sumalak", "gulyor" "navroʻz yoʻk...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (3,2 MB). "mavsum va marosim qoʻshiqlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mavsum va marosim qoʻshiqlari DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram