jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni yonalishlari va konsepsiyalari

DOCX 17 pages 43.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni yonalishlari va konsepsiyalari reja: 1.jamiyat va tarix o’zgaruvchanligining falsafiy jihatlari 2. ijtimoiy hayot sferalari. jamiyatning moddiy asosi. 3. jamiyatning ma’naviy asoslari 4. davlat va siyosiy tashkilotlarning jamiyat hayotidagi o’rni 1.jamiyat va tarix o’zgaruvchanligining falsafiy jihatlari olamni bilish nafaqat tabiat balki jamiyat hodisalarini falsafiy tahlil etishni taqozo etadi. shuning uchun ham jamiyat nima, u qanday qilib paydo bo’lgan, jamiyat taraqqiyotining manbai nimada kabi savollar kishilarni doimo qiziqtirib kelgan. jamiyatning kelib chiqishi, uning taraqqiy etish qonuniyatlari haqida sharq mutafakkirlari forobiy, beruniy, ibn sino va boshqalar bir qancha ajoyib fikrlarni ilgari surganlar. forobiy o’zining “fozil odamlar shahri” asarida, jamiyat insonlarning xohishi bilan o’zlariga kerak bo’lgan iste’mol mahsulotlarini birgalashib ishlab chiqarish niyatida tashkil etilgan jamoa birlashmasi, deb yozadi. “har bir inson o’z tabiati bilan shunday tuzilganki, u yashash va oliy darajadagi yetuklikka erishmoq uchun ko’p narsalarga muhtoj bo’ladi, u bir o’zi bunday narsalarni qo’lga kirita olmaydi, ularga ega bo’lish …

2 / 17

yashashning zarurligini anglay boshlaydi. shuning uchun o’zaro kelishuvchanlik qabilidagi “shartnoma” tuzishga kirishadi. odamlarning birgalikdagi turmushi insonni haqiqiy qudratga, uning ehtiyojlarini qondirishga olib kelmaydi, buning uchun yana mehnat qilishi ham zarurdir”[footnoteref:2]. [2: buyuk siymolar, allomalar.-t.,1995.-51-bet. ] ibn sino jamiyatda insonlar o’zaro yordam asosida yashashlari kerak, jamiyat kishilarning o’zaro kelishuvi asosida qabul qilinadigan adolatli qonunlarga tayanib yashashi zarur deb ta’kidlaydi. olmon faylasufi gegelning ko’rsatishicha, jamiyatning tarixiy taraqqiyoti, uning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy o’zgarishlarning asosiy sababi “mutlaq g’oya”ga bog’liqdir. u o’zining “falsafa tarixi” asarida “mutlaq g’oya” kishilik jamiyati tarixini harakatga keltiruvchi kuch, deb ko’rsatadi. tabiat va jamiyatning taraqqiyoti ham, ijtimoiy munosabatlar taraqqiyoti ham “mutlaq g’oya”, abadiy ruh taraqqiyotidan kelib chiqadi, degan qarash gegel falsafasining asosiy g’oyasini tashkil etadi. jamiyat taraqqiyoti sabablarini g’oyalarga bog’lab tushuntirish, dunyoni aql idora qiladi deb hisoblash faqat gegel ta’limoti uchungina emas, balki feyerbaxga ham xosdir. “xristianlikning mohiyati” degan asarida feyerbax jamiyat tarixida ro’y bergan barcha o’zgarishlar diniy ta’limotlar, qarashlar …

3 / 17

a ro’y berayotgan umumiy qonuniyat jarayonining muhim bir tarkibiy qismini tashkil etadi va u tabiatda ro’y berayotgan dialektik rivojlanish bilan bevosita bog’langandir. tabiat taraqqiyotining oliy mahsuli bo’lgan jamiyatni kishilarning faoliyati yaratadi, shu bilan birga odamning o’zi ham jamiyat taraqqiyotining mahsulidir. kishilik jamiyati odamlarning ishlab chiqarish faoliyati asosida vujudga kelgan. ishlab chiqarish jarayonida kishilar o’zaro muayyan ijtimoiy aloqa va munosabatlarda bo’ladilar. ishlab chiqarish munosabatlarining ja’mi ijtimoiy munosabatlar deb ataladigan narsani, ya’ni jamiyatni vujudga keltiradi, vujudga keltirganda ham tarixiy taraqqiyotning muayyan bosqichida turgan jamiyatni vujudga keltiradi. ilmiy falsafa jamiyatga mavhum, g’ayri-tarixiy qarashga, ya’ni uni vaqt bilan va uning o’zi turgan muayyan taraqqiyot bosqichi bilan bog’lanmagan holda izohlashga asoslangan metafizik tushunishlardan, umuman jamiyat yo’q va bo’lmaydi, balki tarixiy taraqqiyotning muayyan bosqichida turgan, o’ziga xos xususiyatga ega bo’lgan jamiyat mavjuddir, deb hisoblaydi. har bir ijtimoiy-iqtisodiy tuzum o’zining paydo bo’lish va rivojlanish qonunlariga egadir. shu bilan birga ularning har birida jahon tarixining yagona bir jarayoniga …

4 / 17

sh, o’zgarish mavjudligini ko’rmay ilojimiz yo’q. kishilik jamiyatidagi taraqqiyot olamda ro’y berayotgan umumiy dialektik jarayonning muhim bir tarkibiy qismini tashkil etadi. tarix o’zgaruvchandir. bu o’zgaruvchanlik insoniyat jamiyati hech qachon bir nuqtada turib qolmasligi, ijtimoiy taraqqiyot vaqt singari orqaga qaytmaydigan jarayondan iboratligini ko’rsatadi. jamiyat taraqqiyoti hamisha bitta yo’ldan, o’tmishdan hozirga, hozirdan kelajakka tomon boradi. falsafaning tarixiy jarayon mazmuni, uning qonuniyatlari va asosiy yo’nalishlarini tushuntirish, uni bilish metodlarini asoslash bilan shug’ullanuvchi bo’limi tarix falsafasi hisoblanadi. tarix falsafasi ontologiyasi, tarix falsafasi gnoseologiyasi, tarix falsafasi tarixi, tarix falsafasi antropologiyasi kabi tarkibiy qismlar farqlanadi. tarix falsafasining dunyoqarashga doir, nazariy, metodologik va prognostik funktsiyalari mavjud. turli davrlarda tarixiy jarayon mohiyati faylasuflar tomonidan o’ziga xos tarzda talqin etib kelingan. xususan, xvi asr ingliz tarixchisi kollingvud jamiyatlar tarix fani doirasida 4 bosqichdan iborat imperiyani tashkil etadi, bular; a) sharq jamiyati; b) yunon jamiyati; v) rim imperiyasi; g) german imperiyasi deb hisoblagan. frantsuz utopisti sen-simon (1760-1825yy.) jamiyatlar tarixini davrlashtirishda …

5 / 17

arakatlantiruvchi kuchidan kelib chiqadi. xalqlar, mamlakatlarning, millatlarning ijtimoiy rivojlanishda tutgan o’rni, yuksalish sur’ati ham bir xilda bo’lmasdan, balki turlicha bo’lgan. o’zgaruvchan tarixiy taraqqiyot jarayonida ayrim xalqlar olg’a ketib, boshqalari esa o’zining yuksalish imkoniyati jihatidan sivilizatsiya taraqqiyotining turg’un shakllari bilan chegaralanib qolganlar. biroq tarixiy sharoitning o’zgarishi bilan sivilizatsiyaning ulkan yutuqlari chegarasidan chetda qolib ketgan xalqlar va millatlar ham tarixiy taraqqiyotning oqimiga kelib qo’shiladilar, ilgari qoloqlik, turg’unlik holatidan qutilib, ijtimoiy va siyosiy taraqqiyotda yetakchilik qilayotgan xalqlarga yetib oladilar, hatto ulardan o’zib ham ketishlari mumkin. tarixiy taraqqiyot nurafshon yo’l bilan boradigan harakat sifatida keng ma’nodagi tushuncha bo’lib, bu tizimning bir butun qismini va uning ayrim bo’g’inlarini tavsiflaydi. ijtimoiy hayotda ilmiy-texnik taraqqiyot bilan birga ijtimoiy taraqqiyot, ma’naviy taraqqiyot, axloqiy taraqqiyot va boshqalar ham mavjud bo’ladi. ularning hammasi bir-biri bilan uzviy bog’liq bo’lib, jamiyat hayoti u yoki bu tomonlarning o’ziga xos xususiyatlarini ochib berishga yordam beradi. ijtimoiy taraqqiyot, bu jamiyat taraqqiyoti. bu – uning o’tmishdan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni yonalishlari va konsepsiyalari"

mavzu: jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni yonalishlari va konsepsiyalari reja: 1.jamiyat va tarix o’zgaruvchanligining falsafiy jihatlari 2. ijtimoiy hayot sferalari. jamiyatning moddiy asosi. 3. jamiyatning ma’naviy asoslari 4. davlat va siyosiy tashkilotlarning jamiyat hayotidagi o’rni 1.jamiyat va tarix o’zgaruvchanligining falsafiy jihatlari olamni bilish nafaqat tabiat balki jamiyat hodisalarini falsafiy tahlil etishni taqozo etadi. shuning uchun ham jamiyat nima, u qanday qilib paydo bo’lgan, jamiyat taraqqiyotining manbai nimada kabi savollar kishilarni doimo qiziqtirib kelgan. jamiyatning kelib chiqishi, uning taraqqiy etish qonuniyatlari haqida sharq mutafakkirlari forobiy, beruniy, ibn sino va boshqalar bir qancha ajoyib fikrlarni ilgari surganlar. forobiy o’zining “fozil od...

This file contains 17 pages in DOCX format (43.3 KB). To download "jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni yonalishlari va konsepsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiyat taraqqiyotida tarixning… DOCX 17 pages Free download Telegram