iqtisodiy o'sish modellari

DOC 17 pages 162.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 162.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

iqtisodiy o'sish modellari reja: 1. iqtisodiy o`sish: yangicha yondashuv 2. e. denison: iqtisodiy o`sish «arifmetikasi» 3. rivojlanayotgan mamlakatlar uchun iqtisodiy o`sish modeli xx asr, 50-chi yillarning ikkinchi yarmiga kelib iqtisodiy o`sish muammosiga bo`lgan qiziqish kuchaydi va unga bag`ishlangan bir qator iqtisodchilarning (r. xarrod, e. domar, j. robinson, r. solou va b.) asarlari vujudga kela boshladi. bunga xo`jalik dinamikasini ko`pincha inkor etuvchi eski klassik nazariyaning hozirgi zamon iqtisodiy rivojlanishning real talablariga javlb bera olmasligi sabab bo`ldi. hozir yuqori iqtisodiy o`sish sur�ati rivojlangan mamlakatlar uchun oddiy bir hol hisoblanadi. tadqiqotchilar iqtisodiy o`sish omillari o`rtasidagi nisbatlarning optimalligini aniqlashni, yuqori o`sish sur�atini va barqaror rivojlanishni ta�minlovchi shart-shiroitlarni aniqlashni o`z oldilariga vazifa qilib qo`ydilar. iqtisodiy o`sishning dastlabki modellarida faqat bir omil � investitsiyalar tadqiqot qilindi. keyinchalik iqtisodiy o`sishning investitsiya omili bilan birga boshqa omillar ham tahlil qilina boshladi. iqtisodiy o`sish: yangicha yondashuv urushdan keyingi davrda keynschilik nazariyasi taxminan xx asrning 70-chi yillarigacha etakchi o`rinni egallab …

2 / 17

a omillarni qandaydir ma�noda o`zida «mujassamlashtiradi». mazkur model mualliflari mehnat unumdorligi (mehnatni tejash) oshganda kapital sig`imi koeffitsienti, ya�ni kapitalning ishlab chiqarilayotgan mahsulotga bo`lgan nisbati unchalik o`zgarmasligini asos qilib oladilar. bunday sharoitda kapitalning mehnatga bo`lgan nisbati ham, yaratilgan mahsulotning mehnat sarflariga bo`lgan nisbati ham oshadi. umuman olganda «kapital � ishlab chiqirish» koeffitsienti o`zgarmasdan qoladi. texnik taraqqiyot kapitalga ikki yoqlama ta�sir ko`rsatadi: ixtirolar kapitalni tejashga yoki uni ko`paytirishga olib kelishi mumkin, ya�ni ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligining kapitalni ko`p yoki kam talab qilishga qarab. masalan, amerikada qarshi ta�sir ko`rsatuvchi omillarning tenglashuvi natijasida kapital sig`imi koeffitsienti barqarorligi uzoq vaqt saqlanib qolingan. xarrod-domar modeli ba�zi bir taxminlarga asoslanadi. masalan, ishlab chiqarish barcha omillar ta�sirida bo`ladi deb faraz qilinadi. talab va taklif tengligi saqlanadi, talabning o`sishi taklifning o`sishiga teng deb qaraladi. keynschilik nazariyasiga muvofiq investitsiyalar ikki hil rol o`ynaydi: ular kapital jamg`arish vositasi sifatida bo`ladi va yalpi talab elementlaridan biri hisoblanadi. investitsiyalar o`zgaruvchan bo`lib, ularning yordamida …

3 / 17

jamg`arma va investitsiyalar o`z yakuniy natijalari bo`yicha teng. uzoq muddatli davrda esa boshqacha vaziyat kuzatiladi. bugun ajratilgan (taklif) jamg`armalar, ertaga amalga oshirilishi mo`ljallangan investitsiya qo`yilmalariga (talab) muvofiq kelishi kerak. joriy taklif bilan kutilgan talabning mos kelishi, bugungi jamg`armalarni ertangi investitsiyalar bilan muvofiqlashtirish katta muammo hisoblanadi. agar kon�yunkturaga oid mulohazalarni hisobga olmasak, unda uzoq muddatli davrda gap, birinchidan, real jamg`armalar va kutiladigan investitsiyalar to`g`risida borsa, ikkinchidan, gap o`rtacha ko`rchsatkichlar to`g`risida emas, balki o`sib boruvchi ko`rsatkichlar, yakuniy (o`sib boruvchi) omillar to`g`risida boradi va ularning ta�sirida investitsiyalar tashkil etiladi. bir omilli xarrod-domar modeli uzoq muddatli davrda iqtisodiy o`sish muammosini echishga qaratilgan yordamchi vosita bo`lib xizmat qiladi. u o`zgarish (dinamika) jarayonida bo`ladigan o`zaro aloqalar xarakterini ochib berishga, ularni ancha aniq tasavvur qilishga yordam beradi. dinamikadagi iqtisodiy o`sish tenglamasi xarrod-domar formulasi quyidagi ko`rinishga ega: y = s / k, yoki y · k = s bu yerda y � iqtisodiy o`sish sur�ati, s � milliy …

4 / 17

imi, ya�ni kapitalning mahsulotlarga bo`lgan nisbati, k. o`sish sur�ati kapital sig`imi bilan bog`liq. kapital sig`imi qancha yuqori bo`lsa iqtisodiy o`sish sur�ati shuncha past bo`ladi. aksincha, kapital sig`imi darajasi qancha past bo`lsa (texnika taraqqiyoti, strukturali o`zgarishlar tufayli), o`sish sur�ati shuncha yuqori bo`ladi. kapital sig`imi koeffitsienti bilan iqtisodiy o`sish sur�ati o`rtasida teskari bog`liqlik mavjud. o`sish sur�atining son ko`rsatkichlarda ifodalanishi xarrod-domar formulasi qanday ishlashini aqsh misolida ko`rib chiqamiz. o`sish sur�ati kapital qo`yilmasining o`sishiga va uning samaradorligiga (qaytimiga) muvofiq aniqlanadi. ish bilan band bo`lganlar sonining o`sish sur�ati kapitalning o`sish sur�ati bilan bir hil deb faraz qilinadi. oddiy va tushunarli bo`lishi uchun raqamlar yaxlit ko`rinishda beriladi. aqsh milliy daromadi 4000 mlrd. doll. milliy kapitali 12000 mlrd. doll. (1988 y.) teng deb olamiz. sof investitsiyalar sof jamg`arma s miqdori bilan muvofiq ravishda uzoq vaqt mobaynida 9% teng bo`lgan, yoki milliy daromad miqdorining 0.09 foizini tashkil etgan. bu 360 mlrd. doll. bo`ladi (0.09 · 4000). barcha kapitalning …

5 / 17

bo`lishi mumkin, agar milliy daromadda jamg`armaning doimiy ulushi saqlansa va kapital koeffitsienti o`zgarmasdan qolsa. �qaychi tig`idagi balanslashuv� iqtisodiyotda s va k �normadan� (bizning misolda s = 0.09, k = 3) og`ishini bartaraf etuvchi avtomatik mexanizm yo`q. kapital sig`imi koeffitsienti qisqa vaqt ichida �normadan� yuqori yoki pastga og`ishi mumkin. ushbu koeffitsientning me�yorli ahamiyati to`la ish bilan bandlik sharoitida bir xil, to`la ish bilan bandlik bo`lmagan sharoitda boshqacha bo`ladi. to`la ish bilan bandlik sharoitida kapital sig`imi koeffitsienti ancha past bo`ladi (k = 2,85), negaki kapital ancha to`la va intensiv ishlatiladi va natijada asbob uskuna, stanok, xom ashyoning etishmasligi kelib chiqadi. to`la ish bilan bandlik bo`lmaganda teskari vaziyat yuzaga keladi (kapital sig`imi koeffitsienti k, aytaylik 3,15 tashkil etadi). gap shundaki, o`sish sur�ati yuqori bo`lganda kapital sig`imi koeffitsienti o`sish sur�atini yana ham tezlashtirib yuboradi. pasayish davrida esa, ishlab chiqarish quvvatlari etishmasligi kuzatiladi (y/k ko`rsatkich pasayadi) va iqtisodiy o`sish sur�ati yana ham sekinlashadi. demak, bozor …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy o'sish modellari"

iqtisodiy o'sish modellari reja: 1. iqtisodiy o`sish: yangicha yondashuv 2. e. denison: iqtisodiy o`sish «arifmetikasi» 3. rivojlanayotgan mamlakatlar uchun iqtisodiy o`sish modeli xx asr, 50-chi yillarning ikkinchi yarmiga kelib iqtisodiy o`sish muammosiga bo`lgan qiziqish kuchaydi va unga bag`ishlangan bir qator iqtisodchilarning (r. xarrod, e. domar, j. robinson, r. solou va b.) asarlari vujudga kela boshladi. bunga xo`jalik dinamikasini ko`pincha inkor etuvchi eski klassik nazariyaning hozirgi zamon iqtisodiy rivojlanishning real talablariga javlb bera olmasligi sabab bo`ldi. hozir yuqori iqtisodiy o`sish sur�ati rivojlangan mamlakatlar uchun oddiy bir hol hisoblanadi. tadqiqotchilar iqtisodiy o`sish omillari o`rtasidagi nisbatlarning optimalligini aniqlashni, yuqori o`sish sur�atini v...

This file contains 17 pages in DOC format (162.0 KB). To download "iqtisodiy o'sish modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy o'sish modellari DOC 17 pages Free download Telegram