merkantelizm iqtisodiy ta’limoti va uning mohiyati

DOC 80.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1476966373_65782.doc merkantelizm iqtisodiy ta’limoti va uning mohiyati reja: 1.merkantilizmning birinchi iqtisodiy maktab ekanligi. 2.merkantilizmning predmeti va uslubi. 3.dastlabki va keyingi merkantilizmning o’ziga xosligi. 4.merkantilizmning tarixiy ahamiyati. merkantilizmning birinchi iqtisodiy maktab ekanligi. natural-xo‗jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabatlari tomonidan siqib chiqarilishi 16-asrdan 18-asrgacha bo‗lgan tarixiy davrni o‗z ichiga oladi. bu davr merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italyancha «merkante» so‗zidan kelib chiqqan – savdogar ma‘nosini anglatadi) birinchi ilmiy qarashlar tizimi hisoblanadi. bu ta‘limotning kelib chiqishiga bir qancha sotsial-iqtisodiy sabablar turtki bo‗ldi. avvalo feodal tuzumning yemirilishi, tovar-pul munosabatlarining o‗sishi, fan va madaniyatning rivoji, ayniqsa, yangi yerlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tizimining paydo bo‗lishi savdo-sotiqning rivojiga turtki bo‗ldi. merkantilizm, eng avvalo, davlatning iqtisodiy siyosatini ifoda etgan, uning amaliy faoliyati uchun tavsiyalar ishlab chiqqan. ular davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini qo‗llab-quvvatladilar, yuqori soliq stavkasini va davlat harajatlarini himoya qildilar. bir qancha asr davomida boylikning manbai, halq farovonligining asosi mehnat, yer, dehqonchilik, chorvachilik va xunarmandchilik deb tushnilar …

qilishi kerak deb ta‘kidladilar. shu usulda «qulay savdo balansiga» erishishi mumkin. «qulay savdo balansi» deb eksport importdan ortiq bo‗lgan vaziyat tshunilar edi. merkantilistlarning fikricha oltin va kumush zahirasining ko‗payishi millat farovonligining o‗lchovidir. yevropadagi ko‗pchilik mamlakatlar qulay savdo balansiga erishish uchun o‗zga mamlakatlarni bosib olib, ular mustamlakalarni arzon ishchi kuchi va xom ashyo manbai hamda tayyor tovarlarni sotish uchun bozor deb hisoblar edilar. masalan angliyada amerikadagi o‗z koloniyalarida navigatsiya to‗g‗risida qonun qabul qilingan edi. bu qonun koloniyalarga qalpoq, jundan to‗qilgan buyumlar, toblangan temir kabi tovarlar ishlab chiqarishni taqiqlab, britaniya sanoatini himoya qilar edi. qonunda angliya xukumatidan boshqa birorta mamlakatga sotilishi mumkin bo‗lmagan «alohida tovarlar» (asosan xom ashyo) ro‗yxati bor edi merkantilizmning predmeti va uslubi. merkantilizmning predmetida - ishlab chiqarishdan ajralgan holda muomila sohasini tahlil qildilar. tadqiqot usuli sifatida iqtisodiy xodisalarning tashqi holatini ifoda etuvchi va iqtisodiyotni sistemali tahlil etishni inkor etuvchi, nazariyadan ko‗ra amaliy faoliyatga moyil bo‗lgan - empirizm usulidan foydalandilar. …

eydi t.mann) demak, merkantilizmning asosiy doktrinasi aktiv savdo balansini yurgizishdan iborat edi. bunda pul balansi siyosati olib borilgan, chetdan imkoni boricha kam tayyor tovar olishga urinilgan. chet ellik savdogarlarni esa sotilgan mol pulining hammasiga yangi tovar sotib olishga majbur qilingan. merkantilizm rivojida 2 davrni ajratish mumkin: 1. ilk merkantilizm yoki monetarizm (15-16-asr o‗rtalari). 2. rivojlangan merkantilizm, savdo balansi (yoki manufaktura) (16-18-asr o‗rtalari). (iqtisodiyot tarixida sanoatning 3 xil shaklini ajratish mumkin: uy hunarmandchiligi, manufaktura va fabrika. uy hunarmandchiligida sohalar, tarmoqlararo mehnat taqsimoti mavjud, hamma ishni bir odam yoki shogird, oila bilan birga qiladi. manufakturada esa kooperatsiya yuzaga keladi, eng muhimi chuqur mehnat taqsimoti, xususiy tadbirkor, yollanma ishchi paydo bo‗ladi (15 asr)). dastlabki va keyingi merkantilizmning o‗ziga xosligi. dastlabki merkantilizm 16-asrning o‗rtalarigacha faol amal qilib keldi. uning asosiy vakillari u.stafford (angliya), g.skaruffi (italiya) hisoblanadi. dastlabki merkantilizm «pul balansi» siyosatini olib borgan. bu siyosat tashqi savdoni qattiq tartiblab turish yo‗li bilan mamlakatning pul …

monkreten hisoblanadilar. mazkur konsepsiya vakillari dastlabki merkantilistlarni mamlakatdan tashqariga pul chiqarishni man etgani, importni haddan tashqari cheklagani uchun tanqid qildi. ularning fikricha, hukumatning tashqi iqtisodiy siyosatdagi asosiy vazifasi – aktiv savdo balansiga erishishdir. (eksportning importdan ustun bo‗lishidir). eksport va import o‗rtasidagi farq – mamlakat boyligining o‗sishidir. real boylik – bu «o‗lik pullar» yig‗indisi emas, balki yangi pullarni, ya‘ni pul kapitalini vujudga keltiruvchi pullardir. keyingi merkantilizmning aktiv savdo balansiga erishish uchun bir qator tavsiyalari shulardan iborat edi: tashqi bozorlarni nisbatan arzon tovarlar sotish yo‗li bilan egallash; mamlakatda aktiv savdo balansini saqlab turgan holda tovarlar importiga ruxsat etish (zeb-ziynat buyumlaridan tashqari); shu haqda yetuk ingliz merkantilist tomas men «agar mamlakatda pul muomalasi qattiq tartibga solinib turilsa, chetga monetani erkin chiqarilishini taqiqlansa, unda tashqi savdoni normal rivojlantirib bo‗lmaydi» degan xulosaga keladi. o‗z navbatida, fransiyalik antuan monkreten(1576-1621) «siyosiy iqtisod traktati» nomli asarida savdogarlarni ancha foydali toifa, deb hisoblaydi. u manufakturani rivojlantirishni, hunarmandchilik maktablarini tashkil …

ataydi. merkantilizm angliya va fransiyada klassik siyosiy iqtisodning vujudga kelishiga sabab bo‗ldi. angliyada proteksionizm siyosati faol qo‗llanilishi natijasida savdo va sanoatda kata yutuqlarga erishildi. buning natijasida xix asrda angliya ancha kuchli rivojlangan amalakat sifatida ichki va tashqi savdoda to‗la erkinlik siyosatini amalga oshira boshladi. fransiyada proteksionizm siyosatining noto‗g‗ri qo‗llanilishi oqibatida, ya‘ni mamlakat tashqarisig don chiqarishni taqiq eti shva boshqa mamlakatlardan uning erkin olib kelinishi bilan fermer xo‗jaliklarin6ing shakllanishi va rivojlanishiga to‗sqinlik qilindi. ammo proteksionizm siyosati olib borilishi natijasida fransiya sanoatida qudratli manufaktura tarmoqi yaratildi. ammo merkantilizmning asosiy va bosh xatosi shundan iborat ediki, mamlakat boyligi oltin va kumush zahiralardangina iborat bo‗lmay, yer, qurilish, boshqa ko‗plab iste‘mol mollaridan iboratdir. angliyalik uilyamm petti 18-asr oxiridagi pul miqdoriga baho berib, bu pullar barcha mulkning 3% dan kamroq ekanligini isbotlab beradi. aktiv savdo balansi faqat vaqtincha samara berdi. adabiyotlar: 1. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo‗q. t., sharq, 1998. 2. razzoqov a. va boshq. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "merkantelizm iqtisodiy ta’limoti va uning mohiyati"

1476966373_65782.doc merkantelizm iqtisodiy ta’limoti va uning mohiyati reja: 1.merkantilizmning birinchi iqtisodiy maktab ekanligi. 2.merkantilizmning predmeti va uslubi. 3.dastlabki va keyingi merkantilizmning o’ziga xosligi. 4.merkantilizmning tarixiy ahamiyati. merkantilizmning birinchi iqtisodiy maktab ekanligi. natural-xo‗jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabatlari tomonidan siqib chiqarilishi 16-asrdan 18-asrgacha bo‗lgan tarixiy davrni o‗z ichiga oladi. bu davr merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italyancha «merkante» so‗zidan kelib chiqqan – savdogar ma‘nosini anglatadi) birinchi ilmiy qarashlar tizimi hisoblanadi. bu ta‘limotning kelib chiqishiga bir qancha sotsial-iqtisodiy sabablar turtki bo‗ldi. avvalo feodal tuzumning yemirilishi, tovar-pul munosabatlarini...

DOC format, 80.0 KB. To download "merkantelizm iqtisodiy ta’limoti va uning mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: merkantelizm iqtisodiy ta’limot… DOC Free download Telegram