mantiq

DOCX 37 pages 99.3 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 99.3 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

4 - mavzu: mantiq ma'ruza rejasi: 0. mantiqning ob'ekti va predmeti. to'g'ri tafakkur qonunlari. 0. tafakkurning mantiqiy shakllari (tushuncha, hukm, xulosa chiqarish). 0. argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, tushuncha, tushuncha va til, tushuncha turlari, tushunchalar o'rtasidagi munosabatlar, tushunchalar bilan mantiqiy amallar, hukm – tafakkur shakli, hukmning mantiqiy tarkibi, sub'ekt, predikat, bog'lovchi, hukmning terminlari, hukm va gap, hukmning turlari, hukmlar o'rtasidagi munosabatlar (mantiqiy kvadrat), savol, norma (me'yor), xulosa – tafakkur shakli, xulosa chiqarishning mantiqiy tarkibi, bevosita va bavosita xulosa chiqarishlar, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, sillogizm turlari, entimema, polisillogizm, epixeyrema, sorit, induktiv xulosa chiqarish, traduktiv xulosa chiqarish, analogiya, to'liq induktsiya, to'liqsiz induktsiya, ommabop induktsiya, ilmiy induktsiya, xususiyatlar analogiyasi, munosabat analogiyasi, modellashtirish, isbotlash (dalillash) tushunchasi, isbot turlari, mantiqiy isbot, raddiya, isbot va raddiyada …

2 / 37

latiladi: 1. narsa va hodisalarning muayyan tartibi, bog'lanishi, izchilligi, ular taraqqiyot qonunlarining o'zaro bog'lanishi (ob'ektiv mantiq yoki narsalar, tashqi dunyo mantig'i) hamda tafakkur yordami bilan vujudga keladigan fikrlar, tushunchalar o'rtasidagi o'zaro aloqa, bog'lanish va izchillik (sub'ektiv mantiq yoki fikrlar mantig'i) ma'nolarida. tafakkur tashqi olamning inson ongidagi in'ikosi bo'lganligi sababli ob'ektiv va sub'ektiv mantiq uzviy aloqadorlikni, birlikni tashkil etadi. 2. to'g'ri fikrlash, tafakkur qilish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va metodlarini o'rganadigan fan ma'nosida. mantiqning fan sifatidagi asosiy vazifasi haqiqiy bilimlarga erishish shart-sharoitlarini o'rganish, fikrlash jarayoni tuzilishini tahlil qilish, to'g'ri muhokama yuritishning mantiqiy qoida va metodlarini ishlab chiqishdir. mantiqning ilmiy-tadqiqot ob'ekti bo'lib bilish usuli sifatidagi inson tafakkuri hisoblanadi. uning predmetini esa insonni o'rab turgan tashqi olamni bilib olishga yordam beradigan tafakkur qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari tashkil etadi. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub'ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish jarayonining asosini va oxirgi maqsadini amaliyot tashkil etadi. barcha …

3 / 37

il etadi. bu bosqichda predmet va hodisalarning tashqi xususiyatlari va munosabatlari, ya'ni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon bo'ladigan va shuning uchun ham inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma'lumotlar olinadi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori - ratsional (lotincha ratio – aql) bilish bosqichi bo'lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o'rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya'ni qonuniy bog'lanishlar aks ettiriladi. aqliy (nazariy, mantiqiy bilish yoki abstrakt tafakkur) buyum va hodisalarning ichki sabab va qonuniyatlarini, mohiyati va mazmunini aql, tafakkur yordamida bilib olishdir. u bilishning oliy bosqichidir. tafakkur dunyoni, buyum va hodisalarni umumlashtirilgan, mavhum, bavosita timsollar, tushunchalar, hukmlar, xulosalar, nazariyalar va bilimlar orqali aks ettiradi. tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shakllarida sodir bo'ladi. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning bog'lanish usuli, uning strukturasi (tuzilishi)dir. fikrlash elementlari deganda, predmetning fikrda ifoda qilingan belgilari haqidagi axborotlar tushuniladi. hissiy va …

4 / 37

ytiladi. fikrlarimiz tuzilishi, qurilishini aniqlash jarayoni formallashtirishdir. formallashtirish jarayoni tafakkur shakllari va qoidalarini turli ramziy, shartli formulalar, sxemalar va belgilar orqali ifodalashdir. u tafakkurning shakli bilan birgalikda uning mazmunini ham hisobga olishni taqozo qiladi. tafakkurning mantiqiy shakli va mazmuni uzviy birlikni tashkil qiladi. fikrning to'g'riligi, haqqoniyligi uning mantiqiy shaklining to'g'riligiga va aksincha bog'liqdir. masalan: har qanday metall elementdir. temir metalldir. demak, temir elementdir. bunda fikrning mazmuni chin, uning mantiqiy shakli esa to'g'ri qurilgan, bir-biriga o'zaro mosdir. ammo ba'zan fikrning mantiqiy shakli izchil, to'g'ri qurilgan bo'lsa ham, uning mazmuni yolg'on, xato bo'ladi. masalan: barcha odamlar yaxshi odamlardir. bezori odamdir. demak, bezori yaxshi odamdir. bunda fikrning mantiqiy shakli to'g'ri, izchil, muntazam qurilgan bo'lsa ham, ammo uning mazmuni xatodir. chunki unda «barcha odamlar yaxshi odamlardir», degan umumiy asos xato bo'lganligi sababli «bezori yaxshi odamdir», degan yolg'on xulosa chiqadi. demak, tafakkurning mantiqiy shakli va mazmuni har doim ham bir-biriga mos kelavermaydi. ular o'rtasida ziddiyat, …

5 / 37

kurning asosiy talablari (printsiplari) bo'lib hisoblanadi. mantiq qonunlari deb tafakkurning barcha shakllarida amal qiladigan umumiy, muhim, barqaror, zaruriy aloqa va bog'lanishlar, talablar ifodasiga aytiladi. mantiq qonunlari ob'ektiv xarakterga ega. ular kishilarning xohish-irodasi, shaxsiy istagiga bog'liq emas. kishlar bu qonunlarni o'zgartira olmaydilar. ular bu qonunlarga itoat etishga majbur va burchlidirlar. mantiq qonunlari olamni bilish va o'zgartirishda ulkan nazariy hamda metodologik ahamiyat kasb etadi. mantiq qonunlari to'rttadir: 1. ayniyat qonuni. 2. nozidlik qonuni. 3. uchinchisini istisno qonuni. 4. etarli asos qonuni. bu qonunlardan uchtasini (birinchi, ikkinchi va uchinchisini) o'z davrida aristotel kashf etib, fanga kiritgan edi. to'rtinchi, ya'ni etarli asos qonunini g. v. leybnits asoslab bergan edi. ayniyat qonuniga binoan, har bir tushuncha, hukm va xulosa konkret, muayyan, barqaror mazmunga ega bo'lib, ular turli o'rinlar va sharoitlarda bir necha bor takrorlansa ham, o'zining asl ma'nosini yo'qotmasdan, o'z-o'ziga teng, aynan bo'lib qoladi. formal mantiqning bu qonuni tushuncha va fikrlarni bir-biri bilan almashtirib va …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq"

4 - mavzu: mantiq ma'ruza rejasi: 0. mantiqning ob'ekti va predmeti. to'g'ri tafakkur qonunlari. 0. tafakkurning mantiqiy shakllari (tushuncha, hukm, xulosa chiqarish). 0. argumentlash va bilimlar taraqqiyotining mantiqiy shakllari (muammo, faraz, nazariya). tayanch tushuncha va iboralar: «mantiq», «logika», tafakkur, tafakkurning mantiqiy tarkibi, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari, formal mantiq, mantiqning boshqa fanlar bilan aloqasi, tushuncha, tushuncha va til, tushuncha turlari, tushunchalar o'rtasidagi munosabatlar, tushunchalar bilan mantiqiy amallar, hukm – tafakkur shakli, hukmning mantiqiy tarkibi, sub'ekt, predikat, bog'lovchi, hukmning terminlari, hukm va gap, hukmning turlari, hukmlar o'rtasidagi munosabatlar (mantiqiy kvadrat), savol,...

This file contains 37 pages in DOCX format (99.3 KB). To download "mantiq", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq DOCX 37 pages Free download Telegram