yer tarixi

PPT 23 pages 1.2 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

3-modul. yer tarixi yer tarixi 5 milliard yilni o’z ichiga oladi. inson tarixi esa nisbatan ancha kichik bo’lib, u yer sharini hamma joyida ham bir vaqtni o’zida boshlangan emas. olimlar tomonidan yer tarixi 4 ta yirik eraga bo’lingan: arxey, paleozoy, mezozoy va kaynazoy. kaynazoy davri hozir biz yashab to’rgan kaynazoy davrini olimlar uchlamchi va to’rtlamchi kabi davrlarga bo’lib o’rganganlar. paleolit paleolit atamasi yunoncha “paleos” – qadimgi va “litos” – tosh so'zlaridan tashkil topgan. bu davr insoniyat tarixining eng uzoq davom etgan bosqichi bo'lib, u olduvay davri va ilk, o'rta va so'nggi paleolit davrlariga bo'linadi. qadimgi tosh asri madaniyatlari o'sha davr mehnat qurollari dastlab topilgan joy nomlari bilan atalgan. masalan, olduvay – sharqiy afrikadagi daraning nomi va hokazo. olduvay davri olduvay davri: bundan 3-2 mln yillar avvalgi davr. insoniyat tarixi odamlar mehnat qurollari yasay boshlagan, ya'ni ishlab chiqarish paydo bo'lgan paytdan hisoblanadi. mehnat qurollarini yasagan odam ajdodlarining eng qadimgi izlari sharqiy …

2 / 23

b bo'lishi va taraqqiy qilishi uchun juda qulay bo'lgan. bu davrda hozirda yo'qolib ketgan ko'plab yirik hayvonlar yashagan. bunday hayvonlarni ovlash odamlarni to'dalarga birlashishga va jamoa bo'lib ov qilishga majbur etgan. ammo bu davr odamlari hamon tabiatga to'liq qaram bo'lib, olovni bilmas edilar. olduvay davri odamining qaerda va qancha vaqt makon tutishi tevarak-atrofdagi ov va iste'molga yaroqli o'simliklar zaxiralari bilan bevosita bog'liq bo'lgan. shuning uchun ham bu davrlarda yashagan ajdodlarimiz ovqat topish ilinjida afrikadan tashqariga – osiyo hamda evropa qitalariga ham tarqala boshlagan, degan nazariya mavjud. bu jarayon bundan 1,5-1 mln yillar muqaddam sodir bo'lgan. shuni ham ta'kidlab o'tish joizki, keyingi yillardagi tadqiqotlar natijasiga ko'ra, odam afrikada paydo bo'lib, so'ng boshqa qit'alarga tarqalgan, degan nazariya o'zini to'liq oqlamayapti. masalan, xitoyning sichuan o'lkasida lungupo degan g'or manzilgohidan odam tishlari topilib, u paleomagnit uslubi yordamida 2 mln yil bilan davrlanayapti. undan tashqari, gruziyada – dmanisida odamning pastki jag'tishi topildiki, bu kaliy‑argon uslubi …

3 / 23

ganlar. bu davr odamlari taraqqiyotda qator muvaffaqiyatlarga erishdilar:tabiiy g'orlardan boshpana sifatida foydalana boshladilar, toshlardan mehnat qurollari yasash ishlarini takomillashtirib bordilar.qo'l cho'qmorlari, qirg'ichlar, tosh pichoqlar shular jumlasidandir. bu odamlar toshlarni chaqmoqlashning ma'lum sistemalarini kashf etdilar, ularning sifati va sinish xususiyatlarini o'rganib oldilar. selung'ur g'ori selung'ur g'ori farg'ona shahridan taxminan 100 km janubi-g'arbda, haydarkonning g'arbiy chekkasida joylashgan. bu ulkan g'orning chuqurligi 120, kengligi 34 va balandligi 25 metrdir. bu erda o'tgan asrning 80-yillarida qazishma ishlari o'.i.islomov rahbarligida olib borilgan. g'orda 20-40 sm qalinlikdagi beshta madaniy qatlam bo'lib, ular bir-biridan arxeologik qoldiqlarsiz bo'lgan toza qatlamlar (30-100 sm) bilan bo'lingan. buning ma'nosi shuki, ibtidoiy odamlar mazkur g'orda besh karra yashaganlar va vaqti-vaqti bilan o'z maskanlarini uzoq muddatga tark etganlar. bu erda tosh qurollar, hayvonat qoldiqlari va hatto odam –arxantrop qoldiqlarining boy kollektsiyasi mavjud. ushbu kollektsiyada qo'l cho'qmori, to'mtoq bolta, chopper, katta tosh qirg'ich va pichoq, ko'p miqdordagi tishli va o'yiq-o'yiq qurollar, ponaga o'xshash va …

4 / 23

frantsuz arxeologi f.bordning fikriga qaraganda, selung'ur g'ori hind subkontinenti hamda yaqin sharqda tarqalgan janubiy ashel paleolit madaniyatiga xosdir. shu vaqtga qadar markaziy osiy hududida ashelning faqat shimoliy turlarigina uchrardi. selung'ur esa ashelning janubiy turiga mansub ilk yodgorliqdir. shuning uchun ham selung'ur noyob yodgorliklar sirasiga kiradi. selung'ur g'oridagi madaniy qatlamlardan besh mingdan ziyod hayvon suyaklari bo'lagi topilgan. uchinchi madaniy qatlamdan yakka-yakka tarzdagi 10 ta odam tishi va elka suyagi bo'lagi aniqlandi. bu suyaklar, taxminlarga ko'ra, ikki yoki to'rtta odamga tegishlidir. bitta pastki tish 40 yoshlardagi ayolniki bo'lsa, uchta pastki tish boshqa kishinikidir. mazkur tishlarning birontasida karies – tish chirish kasalligi bo'lmagan. lekin tish bo'g'zi qismida g'ayritabiiy o'yilmalar bo'lib, deyarli barcha tishlarda kuzatilgan. buni kasallikning favqulodda hodisasi, deb hisoblagan amerikalik tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, bu hol moddiy madaniyatga ega bo'lgan tik yuruvchilarning barcha vakillarida uchraydi. selung'urdan topilgan elka suyagi qoldig'i 10 yoshli bolaga mansubligi aniqlandi. uni teshiktoshdan topilgan odam suyaklari bilan qiyoslash natijasida …

5 / 23

o'lgan besh mingdan ziyod suyak qoldiqlari aniqlanib, tadqiq etildi. hayvonot qoldiqlarini tadqiq etish asosida selung'ur hayvonot olamini alohida ajratishga muvaffaq bo'lindi. bu kompleks morfologik belgilariga ko'ra hamda arxaikligi bo'yicha ilk pleystotsen davriga mansubligi aniqlandi. ana shu hayvonot qoldiqlari orasida yirtqich, tuyoqli va kemiruvchi hayvon suyaklari ko'pchilikni tashkil etadi. fop ayig'i, bo'ri, g'or arsloni, gienasi, karkidoni, bug'u, ot, pleystotsen eshagi, jayra, to'ng'iz va har turli kemiruvchilar qoldiqlari mavjudligi bu davrda issiq, quruqiqlim bo'lganligidan dalolat beradi. selung'ur manzilgohidagi kompleks tadqiqotlar natijasida bu erdagi o'simliklar uchlamchi davr florasi to'rg'ay tipiga oidligi isbotlandi. bu esa, o'z navbatida, manzilgohning madaniy qatlamlari qadimda paydo bo'lganligi to'g'risida ma'lumot beradi, ya'ni 1 mln 200 ming yil bilan davrlanadi. selung'ur manzilgohidan topilgan hayvon suyaklarini tadqiq etish natijasida 31 ta oloy treokompleksi turlari belgilandi. bu hayvon turlari pliotsendan pleystotsenga o'tish davridagi hayvon turlari bo'lib chiqdi. shu tadqiqotlar natijasida qadimgi davr tabiiy sharoitini, ob-havosini, xronologik davrini aniqlashga erishildi. bundan tashqari, geoximik, …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yer tarixi"

3-modul. yer tarixi yer tarixi 5 milliard yilni o’z ichiga oladi. inson tarixi esa nisbatan ancha kichik bo’lib, u yer sharini hamma joyida ham bir vaqtni o’zida boshlangan emas. olimlar tomonidan yer tarixi 4 ta yirik eraga bo’lingan: arxey, paleozoy, mezozoy va kaynazoy. kaynazoy davri hozir biz yashab to’rgan kaynazoy davrini olimlar uchlamchi va to’rtlamchi kabi davrlarga bo’lib o’rganganlar. paleolit paleolit atamasi yunoncha “paleos” – qadimgi va “litos” – tosh so'zlaridan tashkil topgan. bu davr insoniyat tarixining eng uzoq davom etgan bosqichi bo'lib, u olduvay davri va ilk, o'rta va so'nggi paleolit davrlariga bo'linadi. qadimgi tosh asri madaniyatlari o'sha davr mehnat qurollari dastlab topilgan joy nomlari bilan atalgan. masalan, olduvay – sharqiy afrikadagi daraning nomi va ho...

This file contains 23 pages in PPT format (1.2 MB). To download "yer tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: yer tarixi PPT 23 pages Free download Telegram