qadimgi sharq axloqiy pandnomalari

DOC 26 pages 131.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 131.5 KB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

qadimgi sharq axloqiy pandnomalari reja: 1. markaziy osiyoda ibtidoiy jamoa davridagi bola tarbiyasi. 2. islom ma'rifat sivilizatsiyasining ta'lim-tarbiyaga ta'siri. 3. qur'oni karim va hadislarda axloq-odob, iymon, oila mustahkamligi, ota-onaga hurmat masalalari. 4. imom ismoil al-buxoriy, forobiy, beruniy, ibn sino, yusuf xos xojib, navoiy va boshqa mutafakkirlarning axloqiy-ma'rifiy merosi. tabiatning oliy mahsuli, siymosi inson o’z aql-zakovati bilan o’zini himoya qiladigan mustaqil, erkin qilib yaratilgan. shuning uchun tabiat hodisalari, jarayonlarini o’rganish ulardan yashash uchun oqilona foydalanish asosida insonlar sekin-asta madaniylashuvi, ijtimoiylashuvi asosida ma'naviy qadriyatlar shakllana boshlagan, rivojlana boshlagan. ilk davrlarda ta'lim yoshlarga, ota-onalarning yashash uchun tabiatdan foydalanishi, uy-ro’zqor yuritish, o’zaro va tabiatga munosabat axloqi, odobi sifatida shakllana boshlagan bo’lsa, bilimlar hajmi kengaya boshlagach, maxsus tarbiyachilarga ehtiyoj tug’ila boshlangan. ma'lum qabila, elat, millat miqyosidagi ta'lim-tarbiya qoidalari majmuasi kontseptsiyalarida ko’p hollarda alohida kishilar tomonidan takomillashtirilgan. shuning uchun ham ta'lim kontseptsiyalarida ma'lum muallifning nomi bilan bog’lanmaydi. antik pedagogikada tabiatga, atrof-muhitga o’zaro ongli munosabatlarda, axloqiy munosabatlar …

2 / 26

ining muqaddas kitobi «qur'oni karim»da inson mohiyati to’la ochib berilib, komil inson tarbiyasi bosh maqsad qilib qo’yilgan edi. «qur'oni karim»dagi ta'lim - tarbiyaga oid ulug’ xazina al-buxoriy hazratlarining hadislarida beriladi. jumladan, (38-hadis) ”farzandlaringizni izzat-ikrom qilish bilan birga axloq-odobini ham yaxshilangiz”: (626-hadis) ”har bir go’dak islom tabiatida tug’iladi, so’ng ota-onasi uni yo yahudiy qiladi, yo nasroniy qiladi, yo majusiy qiladi”: (136-hadis) ”hech bir ota o’z farzandiga xulqu odobdan buyukroq meros berolmaydi”. ta'lim – tarbiya, insoniy munosabatlarning falsafiy asoslari tasavvuf ilmida ochib beriladi. shu jumladan islom olamining muqaddas kitobi «qur'oni karim»da ham komillikning beshta tamoyili komillikka erishish uchun talab etiladi. 1. mehnatim muhabbatim. 2. ma'rifatim sarmoyam. 3. dinim aqlim. 4. ilmim qurolim. 5. sabru qanoat libosim. ix-xv asrlar markaziy osiyo ma’naviy madaniyati rivojida muhim davr hisoblanadi. shu bois faylasuf, tarixchi, pedagog, matematik olimlar bu davr madaniy-ma’rifiy merosi haqida qator ilmiy tadqiqot ishlari olib borganlar. pedagog – olimlarning sharq mutafakkirlari ijodida ta’lim-tarbiya, shaxs …

3 / 26

unlari yotadi. bu fanlarning asosini qur’onda va sunnada bo’lga alloh va uning elchisining oldindan belgilab bergan yo’l-yo’riqlari tashkil etadi. bu davrda sharq madaniyatini umuminsoniy qadriyat darajasiga ko’tarish markazi ”ma’mun akademiyasi” (ix asr, bag’dod, ”baytul hikma”) tashkil etildi. akademiya ilmiy ijodkorlari faoliyatida yaqin va o’rta sharq xalqlari moddiy va ma’naviy madaniyatining qo’shilishi asnosida hozirgi markaziy osiyo madaniyatining maxsus bir-biridan ajratilmagan ko’p qirrali qorishiq turi vujudga keldi. bunday ko’p qirrali ilmiy qadriyatlarning madonga kelishida vatandoshlarimiz muhammad ibn muso al-xorazmiy (780-850), ahmad al-farg’oniy (247-861), ahmad ibn abdulloh al-marvaziy (ix asr), abu nasr forobiy (870-950), abu ali ibn sino (980-1037), abu rayhon beruniy (973-1050) va boshqalarning xizmatlari katta bo’lgan. sharq mutafakkirlarining ma’naviy madaniyat sohasiga qo’shgan ulushlari nihoyatda boy bo’lib, mazmunan qadriyatlarning barcha yo’nalishlarini qamrab olganligi bilan xarakterlanadi. ular: · aqliy madaniyatni shakllantirish bilan bog’langa qadriyatlar; · ma’naviy-ruhiy qadriyatlar; · ijtimoiy-siyosiy qadriyatlar; · badiiy-nafis qadriyatlar; · diniy qadriyatlar tarzida o’z ifodasini topgan. forobiy pedagogik qarashlarini, …

4 / 26

datga erishuv haqida”, ”fanlarning tasnifi”, ”falsafani o’rganishdan oldin nimani bilish kerakligi to’g’risida”, ”ilmlar va san’atlar fazilati” kabi koplab risolalarida insonning ma’naviy rivojlanishi ilm-ma’rifatga bog’liqligini ta’kidlaydi. abu rayhon beruniy bilim umuminsoniy qadriyatlarni o’rganishning kaliti ekanligini alohida ta’kidlaydi. ilm-ma’rifatli odam jamiyat taqdiri, insonlar taqdiri uchun kurashuvchan, barcha yomonliklardan uzoqdir. ”ilmning foydasi ochko’zlik bilan oltin-kumush to’plash uchun bo’lmay, balki u orqali inson uchun zarur narsalarga ega bo’lishdir” umuman, abu rayhon beruniy ilm-fanning buyuk homiysi va muxlisi sifatida mamlakatning obodonchiligi ilm-fanning gullashida, odamning baxti esa uning bilim va ma’rifatida deb bildi. yaratgan asarlarida u ta’lim-tarbiyaga doir she’r va hikmatlardan misollar keltirib, ular orqali har bir inson o’z qalbining farmoyishiga ko’ra xayr-ezgulikka intilishi, sun’iy obro’, shuhrat qozonish uchun muruvvat va sharofat ko’rsatmasligi kerakligini ta’kidlaydi. yusuf xos hojibning ”qutadg’u bilig” asarida aqliy, axloqiy, mehnat, jismoniy va nafosat tarbiyasiga doir fikrlari katta tarbiyaviy ahamiyatga egadir. u insonni ulug’laydi. uning fikricha, insonning ulug’ligi aql-idroki, so’zlash qobiliyati, bilimi, uquvi, …

5 / 26

ular tarbiyasini samarali amalga oshirish ehtiyojidan kelib chiqadi. bu ehtiyoj tarbiya borasida orttirilgan tajribalar to’plangandan keyin o’sha tajribalarni umumlashtirish, yoshlar tarbiyasi haqida qonun-qoidalarni ishlab chiqish zaruratini taqozo etadi. avvalo pedagogikaning nazariy kurtaklari falsafa negizida paydo bo’ladi. ta'lim-tarbiya masalalari hamisha mutafakkir, yozuvchi, olimlar xayolini band qilib kelgan. ular o’zlarini bola tarbiyasi, ularni barkamol inson qilib tarbiyalash haqidagi yorqin mulohazalari bilan pedagogik fikrlar ravnaqiga ulush qo’shganlar. masalan: nizomulmulkning «siyosatnoma», nosir xisravning «saodatnoma», ahmad yugnakiyning «hibatul-haqoyiq», alisher navoiyning «mahbub - ul qulub», yusuf xos hojibning «qutadg’u bilig» asarlari bevosita odob, axloqqa daxldordir. bu asarlarda insonparvarlik, halol mehnat, do’stlik, chin muhabbat, sadoqat kabi yuksak axloqiy fazilatlar o’z aksini topgan. yosh avlodlarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish hamma davrlarda millatning ilg’or kishilari diqqat markazida bo’lib kelgan. kaykovusning «qobusnoma», iv asrda yashab o’tgan hind faylasufi beydaboning «kalila va dimna» asarlari, «ramayana», «mahobxorat» dostonlari, sa'diyning «guliston» va «bo’ston», jomiyning «bahoriston», ahmad donishning «o’g’illarga nasihat», bundan tashqari qur'oni karim, hadisi …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharq axloqiy pandnomalari"

qadimgi sharq axloqiy pandnomalari reja: 1. markaziy osiyoda ibtidoiy jamoa davridagi bola tarbiyasi. 2. islom ma'rifat sivilizatsiyasining ta'lim-tarbiyaga ta'siri. 3. qur'oni karim va hadislarda axloq-odob, iymon, oila mustahkamligi, ota-onaga hurmat masalalari. 4. imom ismoil al-buxoriy, forobiy, beruniy, ibn sino, yusuf xos xojib, navoiy va boshqa mutafakkirlarning axloqiy-ma'rifiy merosi. tabiatning oliy mahsuli, siymosi inson o’z aql-zakovati bilan o’zini himoya qiladigan mustaqil, erkin qilib yaratilgan. shuning uchun tabiat hodisalari, jarayonlarini o’rganish ulardan yashash uchun oqilona foydalanish asosida insonlar sekin-asta madaniylashuvi, ijtimoiylashuvi asosida ma'naviy qadriyatlar shakllana boshlagan, rivojlana boshlagan. ilk davrlarda ta'lim yoshlarga, ota-onalarning yashas...

This file contains 26 pages in DOC format (131.5 KB). To download "qadimgi sharq axloqiy pandnomalari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharq axloqiy pandnomal… DOC 26 pages Free download Telegram