fanning tayanch ma’ruza matnlari

PDF 29 pages 432.0 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 432.0 KB

File type PDF

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

fanning tayanch ma’ruza matnlari 2-mavzu: nerv tizimi, oliy nerv faoliyati, analizatorlar va ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi. reja: 2.1.nerv tizimining tuzilishi, funksiyalari, yoshga bog‘liq xususiyatlari va gigiyenasi. 2.2.oliy nerv faoliyatining yoshga bog‘liq xususiyatlari va gigiyenasi . 2.3. analizatorlarning tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi 2.4. ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi. tayanch iboralar: nerv tizimi, neyron, nerv tolasi, neyrogliya, orqa miya, bosh miya. quyi nerv faoliyati, oliy nerv faoliyati, tug’ma faoliyatlar, shartsiz reflekslar, ovqatlanish reflekslari, himoya reflekslari, chamalash reflekslari, instinkt. retseptor, tashqi retseptorlar, ichki retseptorlar, analizatorning o’tkazuvchi qismi, analizatorning markaziy qismi, ko’rish a`zosi, ko’z kosasi, ko’zning yordamchi qismlari, ko’zning tashqi qavati. ko’zning o’rta qavati, ko’zning ichki qavati. tashqi sekretsiya bezi, ichki sekretsiya bezi, aralash sekretsiya bezi, gipofiz, epifiz, qalqonsimon, qalqonoldi va ayrisimon bezlar, buyrak usti, me'da osti va jinsiy bezlar, jinsny bezlar, jinsiy tarbiya. 2.1.nerv tizimining tuzilishi, funksiyalari, yoshga bog‘liq …

2 / 29

amlar bilan bog’lanishini, muomalasini, tashqi muhit sharoitiga moslashuvini ta'minlaydi. tashqi muhit ta'sirida, atrofdagi boshqa odamlar bilan munosabati natijasida odamda paydo bo’lgan fikrlash, fikrni bayon etish, bilim olish, hunar o’rganish va ularni esda saqlash kabi yuksak insoniy xususiyatlar ham nerv tizimining ana shu ikkinchi funksiyasiga kiradi. pavlov asab tizimining bu funksiyasini oliy nerv faoliyati deb atagan. nerv (asab) tizimining bu funksiyasini uning yuqori qismida (bosh miya yarim sharlari va uning po’stloq qismida) joylashgan nerv markazlari bajaradi. nerv (asab) tizimi ikki qismdan iborat: periferik va markaziy nerv (asab) tizimi. periferik nerv (asab) tizimiga orqa miyadan chiqadigan 31 juft sezuvchi, harakatlantiruvchi nerv tolalari, bosh miyadan chiqadig’an 12 juft nervlar hamda umurtqa pog’onasi atrofida va ichki a`zolarda joylashgan nerv tugunlari kiradi. markaziy nerv tizimiga orqa va bosh miya kiradi. markaziy nerv tizimining segmentar, ya'ni quyi qismiga uzunchoq miya, varoliy ko’prigi, o’rta va oraliq miya hamda miyacha kiradi. markaziy nerv tizimining yuqori, ya'ni segment usti …

3 / 29

hajmi ham turlicha bo‘ladi. boshqa hujayralardan farqi shundaki, unda membrana, sitoplazma va yadrodan tashqari bitta uzun va bir nechta kalta o‘simtalar ham bor. uzun o‘simtasi akson, kalta o‘simtalar dendritlar deyiladi. nerv hujayrasining uzun o‘simtasi bosh va orqa miyadan chiqib to‘qimalar va a’zolarga boradi. uning uzunligi bir necha sm dan 1,5 metrgacha bo‘lishi mumkin, ayniqsa qo‘l va oyoq muskullarini ta’minlaydigan nerv tolalari uzun bo‘ladi. uzun o‘simtalar ustidan yupqa, yumshoq, oq rangli, miyelin parda bilan o‘ralgan bo‘ladi bu parda nerv tolasini himoya qilish funksiyasini bajaradi. nerv hujayralarining kalta o‘simtalari bosh va orqa miyadan tashqariga chiqmaydi. ular bir hujayrani uning atrofidagi boshqa asab hujayralari bilan bog‘lab turadi. neyrogliya. nerv to‘qimasi tarkibiga kiruvchi hujayra bo‘lib, orqa va bosh miyadagi nerv hujayralari orasida joylashadi. neyrogliya hujayralarining o‘simtalari juda ko‘p bo‘lib, ular bosh va orqa miyadan tashqariga chiqmaydi. bu hujayralar neyronlarni oziqlantirish vazifasini bajaradi. orqa miyaning tuzilishi, funksiyasi. orqa miya umurtqa pog’onasi kanalida joylashgan bo’lib, uzunligi …

4 / 29

, 5 tasi bel, 5 tasi dumg’aza va 1-3 tasi dum qismida bo’ladi. orqa miya ko’ndalangiga kesilsa, u ikki xil moddadan: tashqi qismi oq modda, ichki qismi kulrang moddadan tuzilganligi ko’rinadi. kulrang modda kapalak yoki h harfiga o’xshash bo’lib, u nerv hujayralaridan tashkil topgan. orqa miyaning oq moddasi nerv tolalaridan tashkil topgan bo’lib, ular orqa miyaning turli segmentlaridagi nerv hujayralarini bir-biriga va ularni bosh miyaning nerv hujayralari bilan tutashtiradi. bu nerv tolalari orqa va bosh miya nerv markazlaridan impulslarni bir-biriga o’tkazish funksiyasini bajaradi. orqa miya kulrang moddasining bir juft oldingi, bir juft orqa va bir juft yon shoxlari bo’ladi. oldingi shoxlarida harakatlantiruvchi nerv hujayralari, orqa shoxlarida sezuvchi, yon shoxlarida vegetativ nerv hujayralari joylashgan. ulardan harakatlantiruvchi, sezuvchi va vegetativ nervlarning uzun tolalari chiqib, to’qima va a`zolarga boradi. asab hujayralarining kalta o’simtalari hujayralarni bir-biri bilan tutashtiradi. ular umurtqa pog`onasining kanalidan tashqariga chiqmaydi. orqa miya reflektor va o’tkazuvchilik funksiyasini bajaradi. orqa miyaning reflektor …

5 / 29

acha bilan sekin urganda, yuqoridagi oyoq silkinib ko’tariladi, bu tizzaning harakat refleksini ko’rsatadi. tizza refleksi hosil bo’lishida quyidagi refleks yoyi ishtirok etadi. tizza payiga bolg’acha bilan urilganda, uning muskulida joylashgan retseptor qo’zg’aladi. retseptorning qo’zg’alishidan hosil bo’lgan impuls sezuvchi nerv tolasi orqali orqa miyaning sezuvchi nerv hujayralariga borib, uni qo’zg’atadi. uning qo’zg’alishi oraliq nerv hujayraga o’tib, undan harakatlantiruvchi nerv hujayrasini qo’zg’atadi. bu hujayradan impuls harakatlantiruvchi nerv tolasi orqali tizza muskulini qisqartirib, oyoqni harakatga keltiradi. shunday qilib, tizza refleksi quyidagi refleks yoyi bo’yicha hosil bo’ladi: retseptor, sezuvchi nerv tolasi - sezuvchi nerv hujayrasi - oraliq nerv hujayrasi - harakatlantiruvchi nerv hujayrasi - harakatlantiruvchi nerv tolasi - muskul. binobarin, refleks hosil bo’lishi uchun refleks yoyining barcha qismlari butun va sog’lom bo’lishi kerak. ularning birortasi shikastlansa, refleks hosil bo’lmaydi. orqa miyaning o’tkazuvchanlik funksiyasi. tananing turli joylaridagi retseptorlardan sezuvchi nerv tolalari orqali orqa miya nerv markazlariga kelgan impuls uning oq moddasida joylashgan o’tkazuvchi nerv yo’llari …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fanning tayanch ma’ruza matnlari"

fanning tayanch ma’ruza matnlari 2-mavzu: nerv tizimi, oliy nerv faoliyati, analizatorlar va ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi. reja: 2.1.nerv tizimining tuzilishi, funksiyalari, yoshga bog‘liq xususiyatlari va gigiyenasi. 2.2.oliy nerv faoliyatining yoshga bog‘liq xususiyatlari va gigiyenasi . 2.3. analizatorlarning tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi 2.4. ichki sekretsiya bezlarining tuzilishi, funksiyasi, yoshga oid xususiuyatlari va gigiyenasi. tayanch iboralar: nerv tizimi, neyron, nerv tolasi, neyrogliya, orqa miya, bosh miya. quyi nerv faoliyati, oliy nerv faoliyati, tug’ma faoliyatlar, shartsiz reflekslar, ovqatlanish reflekslari, himoya reflekslari, chamalash reflekslari, instinkt. retseptor, tash...

This file contains 29 pages in PDF format (432.0 KB). To download "fanning tayanch ma’ruza matnlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fanning tayanch ma’ruza matnlari PDF 29 pages Free download Telegram