til va nutqning kognitiv tadqiqotlari.

PPTX 16 pages 8.2 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.2 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: psixosomatika tushunchasini psixologik xizmatda tutgan o’rni mavzu: til va nutqning kognitiv tadqiqotlari tayyorladi: shukurova muqaddas reja 1 kognitiv tilshunoslik nima? 2 til va tafakkur munosabati 3 nutq faoliyatining kognitiv jarayonlari 03 06 kirish til inson tafakkurining ajralmas qismi bo‘lib, u orqali biz dunyoni anglaymiz, tushunchalarni shakllantiramiz va o‘zaro fikr almashamiz. inson tafakkurining mazmuni va shakli tilda o‘z aksini topadi. shu bois, tilshunoslikda yangi yondashuv sifatida kognitiv tilshunoslik shakllandi. kognitiv tilshunoslik – bu tilni inson ongidagi bilimlar tizimi, tushuncha va idrok mexanizmlari bilan bevosita bog‘liq tarzda o‘rganadigan fan sohasidir. bu yondashuvda til nafaqat aloqa vositasi, balki tafakkur, eslab qolish, idrok qilish, klassifikatsiyalash, tushunchalarni strukturalash kabi kognitiv jarayonlar bilan uzviy aloqada ko‘riladi. bugungi kunda kognitiv yondashuv tilshunoslik, psixologiya, neyropsixologiya, sun’iy intellekt, lingvokulturologiya kabi ko‘plab fanlar chorrahasida faol qo‘llanilmoqda. tilning chuqur tahlili orqali inson tafakkurining qanday ishlashi, bilimlarning qanday tashkil topishi, axborotni qayta ishlash mexanizmlari aniqlanmoqda. ushbu taqdimotda til va nutq faoliyatining …

2 / 16

h va dekodlash jarayonlarini ham o‘z ichiga oladi. kognitiv tilshunoslik nuqtai nazaridan nutq faoliyati quyidagi asosiy jarayonlar orqali amalga oshadi: 🔹 1. perseptiv jarayon (idrok qilish): nutqni tinglash yoki o‘qish orqali qabul qilish bosqichidir. bu jarayonda miya tovush, ohang, so‘z tartibi va kontekst asosida ma’noni ajratadi. bu bosqich tilning signallarini kognitiv darajada tushunishga yo‘naltirilgan. 🔹 2. rejalashtirish va niyat shakllanishi: gapirish yoki yozishdan oldin inson o‘z fikrini qanday ifodalashni ongida rejalashtiradi. bu bosqichda nima aytilishi kerakligi, qanday so‘zlar tanlanishi, qanday grammatik struktura ishlatilishi kabi elementlar aniqlanadi. 3. til birliklarini faollashtirish: xotirada mavjud bo‘lgan so‘zlar, iboralar, grammatik qoidalar va til birliklari faollashtiriladi. ishchi xotira (working memory) bu bosqichda juda muhim rol o‘ynaydi. 4. kodlash (ifoda qilish): tayyor fikr til birliklariga aylantirilib, tovush shaklida (gapirish), yoki yozma shaklda (yozish) ifodalanadi. bu bosqichda artikulyatsion harakatlar va yozish mexanizmlari ishga tushadi. 5. tahlil va tushunish (decoding): tinglovchi yoki o‘quvchi bu til birliklarini qabul qilib, …

3 / 16

samolyotda ketayotgandek his etadi. bunday bemorlar metroning eskalatoridan tusha olmaydilar. bizning nazoratda turgan bemor tunda uxlab yotganida, xuddi zilzila bo‘lgandek tez-tez seskanib uyg‘onib ketishini aytgan edi. ba’zan psixogen bo‘g‘ilishlar xuruji to‘satdan, qattiq qo‘rquvdan so‘ng boshlanadi. bu voqea 1998 yili ro‘y bergan. men o‘sha paytlari gipnoz usullarini o‘rganib yurardim. bizning institutda o‘qiydigan talabalardan biri kechqurun derazaga qarab yotib qorong‘ida nimaningdir aksini ko‘radi va qo‘rqib ketadi. kognitiv tadqiqot usullari kognitiv tilshunoslikda til va tafakkur o‘rtasidagi munosabatni chuqur o‘rganish uchun turli fanlar chorrahasida shakllangan zamonaviy metod va texnologiyalardan foydalaniladi. bu tadqiqot usullari nafaqat nazariy tahlilga, balki real tajriba va kuzatuvlarga ham asoslanadi. quyida kognitiv tilshunoslikda keng qo‘llaniladigan asosiy tadqiqot usullari bayon etiladi: 🔹 1. psixolingvistik eksperimentlar tilni qabul qilish va ishlab chiqishdagi kognitiv jarayonlarni o‘rganish uchun maxsus laboratoriyalarda eksperimentlar o‘tkaziladi. misol uchun: so‘z tanishlik testi (lexical decision task) reaksiyaviy vaqt o‘lchovi (reaction time) gap tuzish va tushunishdagi xatoliklarni tahlil qilish neyrofiziologik usullar (eeg, …

4 / 16

o semantik yaqinlik bu yondashuv til birliklarining kognitiv modelini yaratishga xizmat qiladi. 🔹 5. semantik tarmoqlar va kontseptual xaritalar tushunchalar o‘rtasidagi aloqalarni vizual xaritalar (concept maps) orqali ko‘rsatish mumkin. bu metod inson ongida so‘z va ma’nolar qanday tartiblanishini ochib beradi. tilni kognitiv modelda tahlil qilish kognitiv tilshunoslik tilni oddiy aloqa vositasi sifatida emas, balki inson ongidagi bilimlar va tushunchalar tizimining aks ettiruvchisi sifatida o‘rganadi. shu sababli, tilni tahlil qilishda kognitiv modeldan foydalaniladi. bu model inson tafakkurining strukturasi, bilimlar qanday tashkil topishi va til orqali qanday ifodalanishini aniqlashga xizmat qiladi. 🔷 kognitiv model tushunchasi: kognitiv model – bu inson ongida bilimlar qanday tashkil topgani, bir-biri bilan qanday bog‘langani va til orqali qanday ifodalangani haqidagi nazariy va amaliy tavsifdir. bu model: so‘z va tushunchalar o‘rtasidagi aloqani; semantik tarmoqni; ongda mavjud bo‘lgan konseptual strukturalarni ko‘rsatadi. asosiy elementlar: 🔹 1. konseptual tizim (conceptual system): til tushunchalar (konseptlar) orqali ishlaydi. har bir so‘z yoki ibora …

5 / 16

ongda model qiladi va til bilan ifodalaydi. xulosa til va tafakkur o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni tushunishda kognitiv tilshunoslik muhim ilmiy yondashuv bo‘lib xizmat qiladi. bu yo‘nalish tilni inson ongida tashkil topgan bilimlar tizimi sifatida o‘rganadi va uni chuqur psixologik hamda neyrobiologik asoslarda tahlil qiladi. tadqiqot davomida quyidagi asosiy xulosalarga kelindi: 🔹 til — tafakkur oynasi: til nafaqat aloqa vositasi, balki inson tafakkurining tashqi ifodasi va bilimlar tuzilmasining ko‘zgusidir. har bir til dunyoni o‘ziga xos tarzda kategoriyalarga bo‘ladi va tasniflaydi. 🔹 kognitiv jarayonlar — nutq asosidir: nutq ishlab chiqish va tushunish jarayonlari xotira, diqqat, idrok, rejalashtirish kabi kognitiv faoliyatlar bilan chambarchas bog‘liq. nutq — tafakkurning real vaqt rejimida namoyon bo‘lishidir. 🔹 kognitiv model — tilni anglash vositasi: til birliklarini tahlil qilishda semantik tarmoqlar, mental modellar va konseptual xaritalar asosida fikrni qanday shakllantirishimiz va ifodalashimiz tahlil qilinadi. bu model tilni chuqur tushunishga imkon beradi. 🔹 zamonaviy tadqiqot usullari — chuqur tahlil kaliti: eeg, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "til va nutqning kognitiv tadqiqotlari."

mavzu: psixosomatika tushunchasini psixologik xizmatda tutgan o’rni mavzu: til va nutqning kognitiv tadqiqotlari tayyorladi: shukurova muqaddas reja 1 kognitiv tilshunoslik nima? 2 til va tafakkur munosabati 3 nutq faoliyatining kognitiv jarayonlari 03 06 kirish til inson tafakkurining ajralmas qismi bo‘lib, u orqali biz dunyoni anglaymiz, tushunchalarni shakllantiramiz va o‘zaro fikr almashamiz. inson tafakkurining mazmuni va shakli tilda o‘z aksini topadi. shu bois, tilshunoslikda yangi yondashuv sifatida kognitiv tilshunoslik shakllandi. kognitiv tilshunoslik – bu tilni inson ongidagi bilimlar tizimi, tushuncha va idrok mexanizmlari bilan bevosita bog‘liq tarzda o‘rganadigan fan sohasidir. bu yondashuvda til nafaqat aloqa vositasi, balki tafakkur, eslab qolish, idrok qilish, klassifikat...

This file contains 16 pages in PPTX format (8.2 MB). To download "til va nutqning kognitiv tadqiqotlari.", click the Telegram button on the left.

Tags: til va nutqning kognitiv tadqiq… PPTX 16 pages Free download Telegram