abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar

DOCX 19 стр. 45,1 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 45,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar reja: 1. abu rayhon beruniy asarlari 2. tarix falsafasi tavsifi 3. abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar abu rayhon beruniy 973 yil 4 sentyabrda qadimgi xorazmning kot shahrida (hozirgi beruniy shahri) tug’ilgan. u o’z ijodi bilan xorazm fanini yuksak cho’qqiga olib chikdi. uning siymosida o’rta asrlar sharqining qomus ul-ilimi, astronomi, geografi, ma’danshunosi, etnografi, tarixchisi, shoiri mujassamlashgan. beruniy qalamidan fanning turli sohalariga oid juda ko’p yirik asarlar chiqqan bo’lib, bu asarlarida uning ana shu sohalarni nihoyatda yaxshi bilgan tadqiqotchi, fanda yangidan yangi yo’llar ochgan donishmand bo’lganligini ko’rishimiz mumkin. beruniy yoshligidan ilmga tashna bo’lgan bu haqda “men bolalik chog’imdanoq – deb yozgan edi beruniy – o’z yoshim va sharoitimga qarab, imkoni boricha ko’proq bilim olishga intildim. buning dalili sifatida quyidagini keltirish kifoya: - biz turadigan joyga bir yunon ko’chib kelgan edi. men har xil donlar, urug’lar, mevalar va hakozalarni olib borib, unga ko’rsatib va …

2 / 19

qabila va xalqlarning barcha davrlari, bayram hamda taqvimlari, shuningdek sharqning turli mamlakatlarining madaniyat va adabiyot tarixi to’la bayon etilgan. bu asarda beruniy o’zini faqat elshunos olim emas, balki tilshunos, arab, yunon, fors, suryoniy va boshqa til hamda adabiyotlarning bilimdoni sifatida namoyon etdi. oʻrta asrning buyuk qomusiy olimi abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy zamonasining qator fanlari: astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, geologiya, mineralogiya, tarix kabilarni chuqur oʻrgandi. u xorazmning qadimgi poytaxti kot shahrida tugʻildi va yoshligidanoq ilm-fanga qiziqishi orta bordi. beruniy keyinchalik mashhur olim abu nasr mansur ibn iroq qoʻlida taʼlim oldi. ibn iroq astronomiya, geometriya, matematikaga oid bir qancha asarlar yozib, shulardan 12 tasini beruniyga bagʻishlaydi. beruniy ona tilidan tashqari yana bir qancha tillarni: arab, soʻgʻdiy, fors, suryoniy, yunon va qadimgi yahudiy tillarini, keyinchalik hindistonda sanskrit tilini oʻrganadi. oʻz ilmiy asarlaridan birida yozishicha, u xorazmda yashagan davrida, 990 yillardan boshlab kot shahrida muhim astronomik kuzatishlar oʻtkazgan. bu kuzatishlar uchun oʻzi …

3 / 19

eruniy jurjonda astrono-miya, netrologiya tarixiga oid 10 dan ortiq asar yozdi. beruniy xorazmning yangi hukmdori abu abbos maʼmun ii ibn maʼmun tomonidan mamlakatning yangi poytaxti urganchga chaqirtirildi. xorazmshoh tomonidan juda katta izzat-ikrom bilan qabul qilingan. beruniy urganchda maʼmunning bevosita rahnamoligida vujudga kelgan ilmiy markazda faoliyat koʻrsatadi. beruniy shoh maʼmun ii ning eng yaqin maslahatchisi sifatida mamlakatning siyosiy ishlarida ham faol qatnashadi. xorazmning mahmud gʻaznaviy tomonidan bosib olinishi beruniy hayotini xavf ostiga qoʻyadi. u xorazmshoh saroyidagi barcha olimlar bilan birga gʻazna shahriga asir qilib olib ketiladi. beruniyning 1017–1048 yillarda gʻaznada kechirgan hayoti, bir tomondan nihoyat ogʻir kechgan boʻlsa, ikkinchi tomondan, uning ilmiy faoliyati uchun eng mahsuldor davr boʻdsi. beruniyning “xorazmning mashhur kishilari” asari ham shu davrda yaratilgan. uning muhim astronomik-geografik asari “tahdid nihoyot al-amoniya li tasʼhidi masofat al-masokin” (“turar joylar orasidagi masofani tekshirish uchun joylarning oxirgi chegaralarini aniqlash” – “geodeziya”) 1025 yilda yozib tugatilgan. beruniyning “munajjimlik sanʼatidan boshlangʻich tushunchalar” asari ham …

4 / 19

da sanskrit tilini puxta oʻrganishi hind madaniyati, adabiyoti va hindistonning oʻsha davr olimlari bilan yaqindan tanishishga hamda bu mamlakat haqida oʻlmas asar yaratishga imkon berdi. “hindiston” asari yozib tugatilgan yili mahmud gʻaznaviy vafot etdi va uning oʻrniga taxtga oʻgʻli masʼud oʻtirdi. bu davrda beruniyning ahvoli ancha yaxshilandi. astronomiyaga oid “masʼud qonuni” asarini sulton masʼudga bagʻishladi. oʻsha asr olimlaridan biri yoqutning yozishicha: “masʼud qonuni” kitobi matematika va astronomiya boʻyicha ungacha yozilgan hamma kitoblar izini oʻchirib yuborgan”. beruniy oʻz asarlari roʻyxatini tuzgandan keyin yana ikkita muhim kitobini yozgan. bulardan biri “mineralogiya”dir. bu risola oʻz zamonasi uchun markaziy osiyo va yaqin sharq, hatto ovroʻpoda ham mineralogiya sohasida eng yaxshi, tengi yoʻq asar hisoblanadi. beruniyning oxirgi asari – “dorivor oʻsimliklar haqida kitob”ining qoʻlyozmasi xx asrning 30-yillarida turkiyada topildi. asar “saydona” nomi bilan mashhur, unda beruniy sharq, ayniqsa markaziy osiyoda oʻsadigan dorivor oʻsimliklarning toʻla tavsifini beradi. beruniy shogirdi abul fadl as-seraxsiy maʼlumoti boʻyicha 11 dekabr …

5 / 19

i javoblar”, “fargʻoniy “elementlar”iga tuzatishlar”, “turklar tomonidan ehtiyotkorlik”, “oq kiyimlilar” va karmatlar haqida maʼlumotlar”, “sheʼrlar toʻplami”, “al-muqanna haqidagi maʼlumotlar tarji-masi”, “ibn sino bilan yozishmalar” shular jumlasidandir. beruniy qadimgi yunon ilmi va uning vakillari aristotel, platon, ptolemey, yevklid kabilarning asarlari hind olimlari, musulmon olimlari al-xorazmiy, fargʻoniy, battoniy, roziy, abu tammam, ibn kaysum, abu maʼshar asarlari bilan yaqindan tanish boʻlgan, ularga sharhlar, izohlar, tuzatishlar, raddiyalar yozgan. uning ilmiy merosi gʻoyat rang-barang boʻlib, tibbiyot faniga, astronomiya faniga xizmati juda kattadir. beruniy oʻz ilmiy asarlarida dunyoning tuzilishi masalasida ptolemey sistemasiga suyansa ham, yerning harakati haqida beruniy: “yerning harakatsizligi (masalasi) astronomiya fanining asosiy masalalaridan biri boʻlib, bu haqda yuz beradigan shubhalarni yechish qiyin”, deb yozadi. osmon jismlarini geometrik tushuntirish asosida beruniy kopernikdan bir necha asr avval yerni koinotning markazi deb biluvchi geotsentrik va quyoshni koinot markazi deb oʻrgatuvchi geliotsentrik tizim teng kuchga ega, degan xulosaga keladi. “geodeziya” asarida beruniy geotsentrizm bilan bogʻliq boʻlgan baʼzi bir …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar"

abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar reja: 1. abu rayhon beruniy asarlari 2. tarix falsafasi tavsifi 3. abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar abu rayhon beruniy 973 yil 4 sentyabrda qadimgi xorazmning kot shahrida (hozirgi beruniy shahri) tug’ilgan. u o’z ijodi bilan xorazm fanini yuksak cho’qqiga olib chikdi. uning siymosida o’rta asrlar sharqining qomus ul-ilimi, astronomi, geografi, ma’danshunosi, etnografi, tarixchisi, shoiri mujassamlashgan. beruniy qalamidan fanning turli sohalariga oid juda ko’p yirik asarlar chiqqan bo’lib, bu asarlarida uning ana shu sohalarni nihoyatda yaxshi bilgan tadqiqotchi, fanda yangidan yangi yo’llar ochgan donishmand bo’lganligini ko’rishimiz mumkin. beruniy yoshligidan ilmga tashna bo’lgan bu haqda “men ...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (45,1 КБ). Чтобы скачать "abu rayhon beruniyning asarlarida xranalogiyaga oid malumotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: abu rayhon beruniyning asarlari… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram