termodinamika qonunlari

PPT 57 pages 1.7 MB Free download

57 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPT

Pages 57

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 57

mavzu: termodinamikaning i-ii qonuni va uning tadbiqlari. termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o‘rganish. termodinamikaning birinchi bosh qonunini idishdagi gaz misolida ko’rib o’taylik. bizga silindr shaklidagi idishda porshen ostida gaz berilgan bo’lsin. porshen idish ichida erkin xarakatlanishi mumkin. agar idishni temperaturasi yuqori bo’lgan isitgich ustiga qo’ysak, gaz isitgichdan ma’lum miqdorda issiqlik olishi natijasida temperaturasi ortadi. temperaturani ortishi ichki energiyani u miqdorga ortishiga olib keladi. gazni dastlabki temperaturasi t1 bo’lsa, gaz ichki energiyasini u1 deyish mumkin. gaz isitgichga qo’yilgandan keyin temperaturasi t2 ga ko’tarilib, ichki energiyasi u2 bo’lib qoldi. ichki energiyani o’zgarishi du=u2-u1 bo’ladi. jismning boshqa jismlarga berayotgan yoki ulardan olayotgan energiya miqdoriga qarab, ichki energiyasining o’zgarishini aniqlash mumkin. masalan, gaz kengayish jarayonida porshen yuqoriga ko’tarilib ish bajaradi. bu ish gaz ichki energiyasining kamayishi xisobiga bajariladi. a =  u =  (u2  u1) = u1  u2 . gazga issiqlik miqdori berilsa, gazni ichki energiyasi ortishidan tashqari gaz issiqlikdan kengayib, …

2 / 57

adiabatik jarayonda ish sistemaning boshlanich va oxirgi ichki energiyalarining ayirmasiga teng bo’ladi. a = - adiabatik jarayonda bajarilgan ish sistemaning boshlanich va oxirgi holatlari orqali topiladi va jarayonni o’tish yo’liga bog’liq emas. adiabatik jarayonda bajarilgan ish adiabata chizii bilan chegaralangan yuzaga teng. adiabatik jarayonda bajarilgan ish izotermik jarayonda bajarilgan ishdan doimo kichik. chunki adiabatik kengayish vaqtida sistema tashqi muhitdan issiqlik olmay kengayadi. izotermik kengayish vaqtida sistema temperaturasini doimiy saqlash uchun tashqi jismlardan issiqlik miqdori olib turadi. gaz izotermik siqilganda mexanik ishdan hosil bo’lgan energiyani tashqi muhitga uzatadi. shuning uchun izotermik sistema bilan tashqi muhit orasida yaxshi issiqlik o’tkazuvchanlik sharoiti bo’lishi kerak. adiabatik jarayonda esa aksincha, sistema muhit bilan butunlay issiqlik almashmasligi kerak. termodinamikaning ii - qonuni. agar biror jarayonga termodinamik nuqtai nazardan qarasak, uni qanday moddadan tashkil etganligi bizni qiziqtirmaydi, balki uni holatini xarakterlovchi parametrlarini bilish muhimdir. sistema holatini aniqlaydigan va tashqi sabablar taosirida o’zgarishi mumkin bo’lgan kattaliklar parametrlar deyiladi. …

3 / 57

opiq egri chiziq bilan ifodalanadi. masalan, gaz kengayib 1-holatdan 2 -holatga o’tishi va so’ngra qisish natijasida u yana 1-holatiga qaytib kelishi mumkin. gazni kengayish vaqtida bajargan ishi musbat, siqilishda bajargan ishi esa manfiy hisoblalandi (chunki dv 0 (16.13) yuqoridagi (16.12) va (16.13) formulalar faqat yopiq sistemalar uchungina to’g’ridir. agar sistema tashqi muhit bilan issiqlik almashayotgan bo’lsa, uning entropiyasi turlicha bo’lishi mumkin. (16.12) va (16.13) munosabatni birlashtirib s  0 (16.14) ko’rinishda yozish mumkin. (16.14) ifodaga klazius tengsizligi deyiladi. (16.14) dan ko’rinadiki, berk sistemada entropiya o’sishi (qaytmas jarayonlarda) yoki o’zgarmasdan qolishi mumkin (qaytuvchan jarayonlarda). agar sistema muvozanatli i-holatdan 2-holatga o’tayotgan bo’lsa, entropiyaning o’zgarishi (16.11) ga ko’ra (16.15) bo’ladi. ideal gaz uchun entropiyaning o’zgarishini ko’raylik. ma’lumki, bo’lgani uchun entropiyaning o’zgarishi (16.15) formulaga ko’ra, yoki (16.16) bo’ladi. ideal gazda entropiyaning o’zgarishi uning i-holatdan 2-holatga qanday jarayonlar orqali o’tishiga bog’liq emas. adiabatik jarayon vaqtida entropiya o’zgarmaydi s = 0, chunki dq = 0. shuning …

4 / 57

g uchun maolum temperaturada sistema entropiyasini hisoblashda quyi chegara sifatida t = 0 k dagi holat olinadi. termodinamikaning 2-qonunini statistik maonosi. xix asrni o’rtalariga kelib termodinamika shu narsani isbot qildiki, tabiatdagi jarayonlar qaytmas jarayonlarlardir, issiqlik temperaturasi yuqori bo’lgan jismdan temperaturasi past bo’lgan jismga muntazam o’tib turishi natijasida butun koinotni entropiyasi ortib boradi, jismlarning temperaturasini tenglashishi, issiqlik muvozanatiga olib keladi. natijada tabiatdagi har qanday jarayonlarlar to’xtaydi. ya’ni, koinotda issiqlik holakati yuz beradi. shunday bo’lishi mumkinmi? biz ko’rdikki, entropiya faqat yopiq sistemada vaqt o’tishi bilan ortishi mumkin, ochiq sistemada esa uni o’zgarishi nolga teng. sistemamiz, yaoni koinot vaqt nuqtai nazardan ham, fazo nuqtai nazardan ham cheksizdir. demak, koinot yopiq sistema emas. shuning uchun tdni ii-qonunini tadbiq etib bo’lmaydi. u yopiq sistema uchun to’g’ridir. entropiyaning fizik maonosini sistema holatini termodinamik ehtimolligi bilan bog’lagan holda bolpsman ochib berdi. uning ko’rsatishicha sistema holatining termodinamik extimolligi w makroskopik sistemaning maolum holatga olib kelish usullarining sonidir, yoki …

5 / 57

arayonlar mikroholatlarning o’sish yo’nalishida, yoki boshqacha qilib aytganda sistemani ehtimolligi maksimal bo’lgan holatga erishguncha, jarayonlar ehtimolligi kam holatdan, ehtimolligi katta bo’lgan holat yo’nalishida sodir bo’ladi. td ning ii-qonunining statistik maonosi shundan iboratki, berk sistemada yuz beruvchi qaytuvchan jarayonlar vaqtida sistemaning holat ehtimolligi ortadi, qaytuvchan jarayonlar vaqtida esa o’zgarishsiz qoladi. foydalanilgan adabiyotlar: 1 akademik litseylar uchun “fizika” (1-qism tursunmetov) 2 “umumiy fizika” (frish 2-tom) 3 akademik litsey va kasb – hunar kollejlari uchun fizika ( g’aniev 1-qism) 4 “umumiy fizika kursi” ( shahmaev) 5 m.ismoilov. oliy o’quv yurtiga kiruvchilar uchun, spravochnik.” 6 m.s. yunusov. “oliy o’quv yurtiga kiruvchilar uchun, spravochnik.” r 1 2 v1 v2 v 1-rasm. r v1 v=const v 2-rasm. izoterma adiabata r v1 v2 v 3-rasm. termodinamikaning birinchi qonuni termodinamika birinchi.qonunini ideal gazlardagi jarayonlarga tatbigi a 1. ikoxorik jarayon v,=v,.=const pr s/ ia ot, t, t o=au keltirilgan issiqlik ichki energiya o‘zgarishiga sarflanadi. 2 (— 3. iobarik jarayon …

Want to read more?

Download all 57 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika qonunlari"

mavzu: termodinamikaning i-ii qonuni va uning tadbiqlari. termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o‘rganish. termodinamikaning birinchi bosh qonunini idishdagi gaz misolida ko’rib o’taylik. bizga silindr shaklidagi idishda porshen ostida gaz berilgan bo’lsin. porshen idish ichida erkin xarakatlanishi mumkin. agar idishni temperaturasi yuqori bo’lgan isitgich ustiga qo’ysak, gaz isitgichdan ma’lum miqdorda issiqlik olishi natijasida temperaturasi ortadi. temperaturani ortishi ichki energiyani u miqdorga ortishiga olib keladi. gazni dastlabki temperaturasi t1 bo’lsa, gaz ichki energiyasini u1 deyish mumkin. gaz isitgichga qo’yilgandan keyin temperaturasi t2 ga ko’tarilib, ichki energiyasi u2 bo’lib qoldi. ichki energiyani o’zgarishi du=u2-u1 bo’ladi. jismning boshqa jismlarga b...

This file contains 57 pages in PPT format (1.7 MB). To download "termodinamika qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika qonunlari PPT 57 pages Free download Telegram