molekulyar-kinetik nazariya asoslari va termodinamika qonunlari

PDF 14 pages 396.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 396.8 KB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

6-mavzu: molekulyar-kinetik nazarya asoslari, termodinamika qonunlari. gazlarning issiqlik sig’imi. reja: 1. molekulyarkinetik nazariya asoslari 2. ideal gaz qonunlari 3. ideal gaz kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi 4. gaz molekulalarining erkinlik darajasi. gazning ichki energiyasi 5. gazning issiqlik sig’imlari 6. gaz molekulasining tezliklari tayanch iboralar: atom; molekula; avogadro; temperatura; farengeyt; bosim; erkinlik darajasining soni. 1. molekulyarkinetik nazariya asoslari ma’lumki, bizni o’rab turgan barcha jismlar ximiyaviy elementlardan tashkil topgan. ximiyaviy elementlarning barcha xususiyatlarini o’zida mujassam qilgan eng kichik bo’lagi atomdir. atom yadrodan va uning atrofida aylanib turadigan elektronlardan tuzilgan. yadro esa musbat zaryadlangan protonlar va zaryadsiz zarrachalar – neytronlardan tashkil topgan. atomning asosiy massasi uning yadrosida mujassam. chunki protonning massasi elektron massasidan 1840 marta kattaroq. atomlarning o’lchami juda kichik bo’lib, u 1 0 a (10-10m) atrofida. yadroning o’lchami esa 10-14 – 10-15m ni tashkil qiladi. atom elektr jihatdan neytral zarrachadir. bir nechta atom o’zaro ximiyaviy bog’lanishga kirishib, molekulani hosil qiladi. inert gazlarning molekulalari …

2 / 14

o’zida ham tortishish ham itarish kuchlari mavjud. 3) jismni tashkil qilgan molekulalar har doim tartibsiz va uzluksiz harakatda bo’ladi. 2. ideal gaz qonunlari gaz holatini aniqlaydigan kattaliklar asosan uchta: temperatura, bosim, hajm. temperatura – jismning issiqlik darajasini aniqlaydi. хбс da temperatura kelvinda o’lchanadi. amalda esa u selsiyda ham o’lchanadi. absolyut temperatura (t) bilan t orasida quyidagi bog’lanish mavjud: 2,273 tt (1) ayrim mamlakatlarda temperatura farengeyt shkalasida o’lchanadi: ctft 00 8,132 (2) bosim birlik yuzaga ta’sir etuvchi kuch bilan o’lchanadi. s f p  (3) bosim paskallarda o’lchanadi. shuningdek uning sistemaga kirmaydigan o’lchov birligi mm simob ustuni ham ishlatiladi. 1 mm simob ustuni = 133 pa fizikada t=273k (t=00c) va p=101325 pa (760 mm sim. us.) bo’lsa normal sharoit deyiladi. agar t=const bo’lsa izotermik, p=const bo’lsa izobarik, v=const bo’lsa izoxorik jarayon deyiladi. molekulalari o’rtasida o’zaro ta’sir bo’lmaydigan hamda ularning xususiy hajmlari e’tiborga olinmaydigan gazga ideal gaz deyiladi. endi ideal gaz qonunlarini …

3 / 14

) bu yerda γ – gaz bosimining termik koeffisienti. aksariyat gazlar uchun 1 273 1  k bo’lgani uchun (5) dan quyidagini hosil qilish mumkin: 00 t t p p  (6) demak, hajm o’zgarmas bo’lganda, ideal gazning bosimi temperaturaga to’g’ri proporsional. 13 - rasm. dalton qonuni. gaz aralashmasiga kiruvchi biror gazning parsial bosimi deb ana shu gazning hajmidan boshqa gazlar chiqarib yuborilganda mazkur gaz hosil qiladigan bosimga aytiladi. fransuz olimi dalton 1801 yil quyidagi qonunni yaratdi: gaz aralashmasining bosimi bu aralashmaga kiruvchi gazlarning parsial bosimlarining yig’indisiga teng npppp  ...21 (7) avogadro qonuni. bir xil temperatura va bosimda har qanday gazning bir mol miqdori bir xil hajmni egallaydi. normal sharoit uchun molmvm /1042,22 33 . biz yuqorida ko’rib o’tgan gaz jarayonlarining har birida uchta parametr (t, p, v) dan bittasi o’zgarmay qolgan edi. lekin, real sharoitda bu kattaliklarning har uchalasi bir vaqtda o’zgarishi mumkin. bunday jarayonga doir qonunni birinchi …

4 / 14

sosiy tenglamasi bu nazariya gaz molekulalarining harakatini o’rganadi. unga muvoffiq idishdagi gaz tartibsiz harakatlanayotgan molekulalar to’plamidan iborat, deb qaraladi. bu harakat davomida gaz molekulalari idish devoriga normal uriladi. har bir urilishda molekula idish devoriga normal yo’nalgan va juda kichik kuch bilan ta’sir qiladi. bunday molekulalar soni nihoyatda katta bo’lgani uchun idish devoriga sezilarli va usluksiz kuch ta’sir qilib turadi. natijada gazning idish devoriga umumiy bosimi paydo bo’ladi. gazning bosimi molekulalarning tezligiga, demak ularning ilgarilama harakatining o’rtacha kinetik energiyasiga bog’liq. )( kep  (1) gazlar kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi φ funksiyaning konkret ko’rinishini aniqlaydi. bunday tenglama 19 – asrning 50 – yillarida nemis olimi klauzius tomonidan chiqarilgan edi. bu tenglamani chiqarish uchun quyidagi soddalashtirishlar qabul qilingan. 1) molekulalar o’lchamlarini e’tiborga olmaslik mumkin bo’lgan elastik sharlardir. 2) molekulalar orasida o’zaro ta’sir kuchi mavjud emas. klauzius quyidagi tenglamani hosil qildi: 2 00 2 1 unmp  (2) bu yerda m0 – molekulaning massasi, …

5 / 14

iborat. biz mexanika bo’limida ilgarilama harakat kinetik energiyasini ko’rib chiqqan edik. aylanma harakat kinetik energiyasi esa molekulaning erkinlik darajasining soniga bog’liq. jismning fazodagi vaziyatini aniqlovchi erkin koordinatalari soni i ga shu jismning erkinlik darajasining soni deyiladi. agar jism fazoda mutlaqo erkin harakat qilayotgan bo’lsa, uning 3 ta ilgarilama va 3 ta aylanma harakatga doir, hammasi bo’lib 6 ta erkinlik darajasi bo’ladi. 1) agar molekula 1 atomli bo’lsa (masalan neon, argon) i=3 bo’ladi. bularning hammasi ilgarilama harakatga tegishlidir. 2) agar molekula 2 atomli bo’lsa (masalan kislorod, vodorod, azot) i=5 bo’ladi. (uchta ilgarilama va ikkita aylanma harakatga doir) 3) agar molekula 3 atomli bo’lsa (masalan azon, karbonat angidrid) i=6 bo’ladi. (uchta ilgarilama va uchta aylanma harakatga doir) boltsman teoremasi: molekulaning har bir erkinlik darajasiga o’rtacha bir xil energiya to’g’ri keladi. kte 2 1  (1) bu yerda k – boltsman doimiysi. gradjk /1038,1 23 agar molekulaning erkinlik darajasining soni i bo’lsa kt …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "molekulyar-kinetik nazariya asoslari va termodinamika qonunlari"

6-mavzu: molekulyar-kinetik nazarya asoslari, termodinamika qonunlari. gazlarning issiqlik sig’imi. reja: 1. molekulyarkinetik nazariya asoslari 2. ideal gaz qonunlari 3. ideal gaz kinetik nazariyasining asosiy tenglamasi 4. gaz molekulalarining erkinlik darajasi. gazning ichki energiyasi 5. gazning issiqlik sig’imlari 6. gaz molekulasining tezliklari tayanch iboralar: atom; molekula; avogadro; temperatura; farengeyt; bosim; erkinlik darajasining soni. 1. molekulyarkinetik nazariya asoslari ma’lumki, bizni o’rab turgan barcha jismlar ximiyaviy elementlardan tashkil topgan. ximiyaviy elementlarning barcha xususiyatlarini o’zida mujassam qilgan eng kichik bo’lagi atomdir. atom yadrodan va uning atrofida aylanib turadigan elektronlardan tuzilgan. yadro esa musbat zaryadlangan protonlar va zar...

This file contains 14 pages in PDF format (396.8 KB). To download "molekulyar-kinetik nazariya asoslari va termodinamika qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: molekulyar-kinetik nazariya aso… PDF 14 pages Free download Telegram