o’zbek adabiy til me’yorlari

PPTX 15 pages 361.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 361.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

name of presentation o’zbek adabiy til me’yorlari reja: 1.adabiy til me'yorlari haqida. 2.leksik-semantik me'yor. 3.fonetik, orfografik va orfoepik me'yor. 4.aksentologik va grammatik me'yor. 5.punktuatsion va uslubiy me'yor. adabiy til haqida gap borganda, avvalo, adabiy til – xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta'riflarga duch kelinadi. darhaqiqat, adabiy til xalq tili negizida shakllanadi. adabiy tilni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy til ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko‘tariladi. adabiy til vazifasining kengayishi undagi til vositalarining rivoj topishini, imkoniyatlarining kengayishini taqozo qiladi. adabiy tilning lug‘at tarkibi, grammatik tuzilishi muayyan qonun-qoidalarga bo‘ysunadi, ular saralangan, ishlangan, me'yorlashtirilgan bo‘ladi. demak, adabiy til me'yorlashtirilgan til bo‘lib, bu uning muhim xususiyatlaridan biri hisoblanadi. til birligining to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri qo‘llanganligini belgilashda ma'lum bir o‘lchovga (mezonga) asoslaniladi. mana shu o‘lchov tilshunoslikda adabiy til me'yori deb yuritiladi. adabiy til me'yori, uning shakllanishi, rivojlanish qonuniyatlari nutq madaniyati sohasining tekshirish ob'ekti hisoblanadi. nutq madaniyati sohasining adabiy …

2 / 15

siya etish va shu asosda tilning fonetik, orfoepik, orfografik, leksik, grammatik qonun-qoidalarini ishlab chiqish va ularni tartibga solish tushuniladi. hozirgi kunda tilshunosligimizda o‘zbek adabiy tilining me'yorlari quyidagicha tasniflanadi: 1. leksik-semantik me'yor. 2. orfoepik (talaffuz) me'yor. 3. yozuv (grafik) me'yori. 4. fonetik me'yor. 5. aksentologik (urg‘uni to‘g‘ri qo‘llash) me'yor. 6. grammatik me'yor (morfologik va sintaktik). 7. so‘z yasash me'yori. 8. imloviy me'yor. 9. punktuatsion me'yor. 10. uslubiy me'yor. leksik-semantik me'yor. bu me'yor so‘z tanlash va uni nutqda o‘rinli qo‘llash qoidalari bilan ish ko‘radi. so‘z qo‘llash me'yoriga ko‘ra umumxalq tilida mavjud bo‘lgan lug‘aviy birliklardan eng ma'quli me'yor sifatida tanlab olinadi hamda ulardan foydalanish tartibi belgilab beriladi. berilgan she'riy parchada qo‘llangan tovushqon so‘zi shevaga xos bo‘lib, uning qo‘llanishi leksik me'yorga xilof. ba'zan nutqda paronimlarni noto‘g‘ri qo‘llash, (archish-artish, o‘tkazish-o‘tkazish kabilar) dubletlarning farqiga bormaslik (poeziya-nazm, tolib-talaba), sinonim so‘zlarni o‘z o‘rnida qo‘llamaslik (aft- chehra-turq-oraz) holatlari ham adabiy til leksik me'yorining buzilishiga olib keladi. orfoepik me'yor. orfoepik …

3 / 15

z tarixi davomida turli yozuv shakllaridan foydalanib kelgan. bular: arabcha-o‘zbekcha, lotincha-o‘zbekcha va kirillcha-o‘zbekcha yozuvlardir. adabiy tilning grafik me'yorida o‘zbek tilida mana shu yozuv turlaridan qaysi birini qo‘llash, yozuvda qanday qoidalarga rioya qilish masalasiga aniqlik kiritiladi. fonetik me'yor. fonetik me'yor deganda nutq tovushlarining qo‘llanishi bilan bog‘liq qonun-qoidalar majmui tushuniladi. ma'lumki, hozirgi o‘zbek adabiy tili uchun 6 ta unli, 25 ta undosh tovushning qo‘llanishi me'yor hisoblanadi. ammo yangi va amaldagi alifbodagi ayrim tovushlarning aks etishi bilan bog‘liq nomuvofiqliklar fonetik me'yorning buzilishiga sabab bo‘lmoqda. masalan: qorishiq va sirg‘aluvchi j uchun bir harfning berilishi, ng tovushi uchun kirillcha alifboda harfning yo‘qligi nutq madaniyatiga salbiy ko‘rsatishi tayin. aksentologik me'yor. aksentologik me'yor urg‘uni to‘g‘ri qo‘llash bilan bog‘liq me'yordir. adabiy tilning aksentologik me'yorida har bir so‘zda urg‘uning qo‘llanish o‘rni qat'iy tarzda belgilab beriladi. ma'lumki, so‘zdagi urg‘u ma'no farqlash xususiyatiga ega. urg‘u yordamida yozuvda farqlanmaydigan so‘zlar o‘zaro farqlanadi. buni quyidagi so‘zlar misolida ham kuzatish mumkin: atlas-atlas, fizik-fizik, bosma-bosma, …

4 / 15

-kaz va -qaz qo‘shimchalarining qo‘llanishida xatolikka yo‘l qo‘yiladi. bunday holat ba'zan sintaktik sath birliklarining qo‘llanishida ham kuzatiladi. masalan: otadek farzandiga kim kuyar axir, o naqadar og‘ir farzandning dog‘i. (shukrullo.) berilgan gapda so‘zlar tartibiga rioya qilinmaganligi, ya'ni otadek va farzandiga so‘zlarining noto‘g‘ri o‘rinlashuvi sintaktik me'yorning buzilishiga olib kelgan. . so‘z yasash me'yori. bu me'yor tilda yangi so‘z yasash usullarini belgilab beradi, so‘z yasash qonuniyatlarini tekshiradi. ma'lumki, tilning lug‘at tarkibi yangi so‘z yasash hisobiga ham boyib boradi. so‘z yasash o‘z-o‘zidan amalga oshirilmaydi. har bir tilda so‘z yasashning o‘z ichki qonuniyatlari mavjud. o‘zbek tilida ham so‘z yasashning o‘ziga xos usullari (fonetik, semantik, leksik, morfologik, sintaktik, kompozitsiya usullar) bo‘lib, so‘z yasashda ularga e'tibor qaratish lozim bo‘ladi. . imloviy me'yor. imloviy me'yor yozma nutqning madaniylik darajasini belgilovchi muhim omildir. bu me'yor til birliklarini to‘g‘ri yozish qonun-qoidalariga asoslanadi. hozirgi kunda o‘zbekistonda ikki yozuv turiga asoslangan imlo qoidalari bilan ish ko‘rilmoqda. bular: 1. kirillcha-o‘zbekcha yozuvga asoslangan imlo …

5 / 15

tarzda tuzilishida tinish belgilari muhim ahamiyatga ega. qiyoslang: yigitlar, yetib kelishdi // yigitlar yetib kelishdi. kaznit,nelzya pomilovat-qatl qiling, rahm –shafqat qilmang. kaznit nelzya, pomilovat- siz qatl qila olmaysiz, avf eting. birinchi holatda yigitlar so‘zidan so‘ng vergulning qo‘yilishi natijasida bu so‘z undalmaga aylanib, gap bir tarkibli murakkablashgan sodda gap shakliga ega bo‘ladi. agar gapdan vergul olib tashlansa, yigitlar so‘zi ega vazifasida qo‘llanadi hamda gap ikki tarkibli sodda gap tuzilishiga ega bo‘ladi. uslubiy me'yor. adabiy tilning uslubiy me'yori nutq vaziyati, so‘zlovchining kommunikativ niyati asosida til birliklaridan eng ma'qulini qo‘llash zaruratidan vujudga keladi. uslubiy me'yorlar quyidagilarga asoslanadi: a) tavsiya etilgan til birliklari hamma uchun yagona va mushtarak bo‘lishi lozim; b) til birliklari uzoq vaqt barqaror qo‘llanib kelingan hamda tilning hamma sohalari bilan uzviy bog‘langan bo‘lishi kerak. anglashiladiki, uslubiy me'yorni til birliklarini ishlatishdan ko‘zda tutilgan maqsad va nutq vaziyati belgilab beradi. uslubiy me'yor nutq ko‘rinishlarini belgilashda ham ahamiyatli. nutqning turli-tuman vazifaviy uslublarida (ilmiy, so‘zlashuv, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek adabiy til me’yorlari"

name of presentation o’zbek adabiy til me’yorlari reja: 1.adabiy til me'yorlari haqida. 2.leksik-semantik me'yor. 3.fonetik, orfografik va orfoepik me'yor. 4.aksentologik va grammatik me'yor. 5.punktuatsion va uslubiy me'yor. adabiy til haqida gap borganda, avvalo, adabiy til – xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta'riflarga duch kelinadi. darhaqiqat, adabiy til xalq tili negizida shakllanadi. adabiy tilni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy til ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-madaniy hayotning barcha sohalarida aloqa quroli darajasiga ko‘tariladi. adabiy til vazifasining kengayishi undagi til vositalarining rivoj topishini, imkoniyatlarining kengayishini taqozo qiladi. adabiy tilning lug‘at tarkibi, grammatik tuzilishi muayyan qonun-qoidalarga b...

This file contains 15 pages in PPTX format (361.7 KB). To download "o’zbek adabiy til me’yorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek adabiy til me’yorlari PPTX 15 pages Free download Telegram