xix-asrning ii-yarmi– xx-asr boshida turkiston o’lka sida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar

PPTX 24 стр. 761,7 КБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 761,7 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

prezentatsiya powerpoint 12-mavzu: xix asrning ii-yarmi – xx asr boshida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar reja: 12.2. 1. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining tashkil etilishi. 12.2. 2. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma’rifatparvarlik xizmatlari. 12.2. 1. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining o’hilishi jadidlar harakat ijtmoiy-tarbiyashunoslik tafakkurining alohida bir oqimi sifatda turkistonda yashovchi xalqlar orasida shakllandi. turkistondagi jadid (jadid so’zi arabcha “yangi usul”, “yangilik”, demakdir) maktablarining yuzaga kelishi mashhur qrim-tatar arbobi ismoilbek gaspirali nomi bilan bevosita bog’liqdir. 1851-yilda tavallud topgan ismoilbek gaspirali ilg’or demokratk g’oyalarni musulmonchilikning diniy asoslari bilan birlashtrish yo’lida qizg’in kurash olib bordi. turkiy xalqlarning milliy mustaqilligi uchun kurashgan ismoilbek gaspirali o’z navbatda jadidchilik oqimining asoschisi sifatida dunyoga tanildi. ko’p yurtlarda safarda bo’lgan ismoilbek gaspirali xalq taraqqiyoti birinchi navbatda maorifga bog’liq ekanligini anglab etb, jamiyatdagi tub o’zgarishlarni amalga oshirishni yangi usuldagi maktab tuzishdan boshladi. gaspirali tomonidan o’hilgan …

2 / 24

an jadid maktablari taraqqiyotga ulkan hissa qo’shdi. i.gaspirali boshqa turkiy xalqlar qatori o’zbek millatdagi ijtmo’ly fikrlar taraqqiyoti va shu jumladan, haqiqiy vatanparvar o’zbek ziyolilari, pedagoglarining kamol topishida ham o’chmas iz qoldirdi. 1893-yili ismoil gaspirali turkistonga kelib, chor huqumat amaldorlarini va buxoro amiri abdulahadni musulmon maktablarini isloh qildirishga ko’ndirmoqchi bo’ladi. ismoil gaspirali buxorodan so’ng poezdda samarqandga borgan, undan toshkentga kelib, turkiston general-gubernatorligidagi, amaldorlar bilan o’z niyat-maqsadlarini o’rtoqlashgan. biroq, toshkentda uni yaxshi kutb olishmadi, loyihasi esa etborsiz qoldi rildi. 1893-yil 8-iyunda u yana samarqand orqali buxoroga qaytb borgan va amir bilan uchrashib, e.j.laxzarining ko’rsatishicha, uni yangi usuldagi bir maktab o’hishga ko’ndirgan. ikkinchi usuli jadid maktabini 1898 yilda qo’qonda salohiddin domla ochdi. shu yili to’qmoqda ham yangi usul maktabi paydo bo’ldi. 1899-yili andijonda shamsiddin domla va toshkentda mannon qori yangi usul maktabini ochdilar. 1903 yilda, umuman, turkistonda 102 ta boshlang’ich va 2 ta o’rta jadid maktabi bor edi. bulardan 6 tasi buxoro amirligida …

3 / 24

qadimistlar, deb atay boshladilar. xix asr boshlarida bir qancha ma’rifatparvar mudarrislar buxoro shaxridagi 200 ga yaqin madrasani islox qilish g’oyasi bilan chiqdilar. bu xarakat boshida madrasa mudarrisi abu nasr al kursaviy turgan edi. qadimistlar esa ularni kofirlik va xudosizlikda aybladilar. buxoro amiri xaydar esa kursaviyni zindonga tashlatib, o’lim jazosiga xukm qiladi. ammo uning tarafdorlari uni zindondan qochiradilar. kursaviy qozonda o’z faoliyatini davom ettirib, 1813 yilda vafot etadi. xix asrning 50-60 – yillarida diniy islohotchilik xarakati yanada kengaya boshlaydi. endi bu xarakat boshida buxorolik mudarris va tarixchi olim marjoniy (1818-1889), g’ijduvonlik domla fozil, mo’minjon vobkandiy, mulla xudoyberdi boysuniy va boshqa mudarrislar turar edilar. ular madrasa va maktablarni islox qilishni emas, balki ortiqcha darslarni olib tashlash tarafdori ekanliklarini yozadilar. islohotchilar raxnamosi marjoniy o’zining dasturida quyidagi olti asosiy masalalarni qo’yadi: xix asr oxiri – xx asrning boshlarida turkistonda chor mustamlakachiligining kuchayishi natijasida markaziy osiyoning ko’p joylarida jadidchilik xarakati kuchayib ketdi. bu xarakat mavjud …

4 / 24

1905 yil to’ntarishi sodir bo’ldi. bu to’ntarishdan maqsad jamiyatni demakratlashtirish, sakkiz soatlik ish kunini joriy etish, dvoryanlar ixtiyoridagi katta yer-mulkni olib, dexqonlarga bo’lib berish va xokazolar edi. birinchi rus to’ntarishining bu dasturi bilan tanishgan markaziy osiyolik taraqiyparvar ziyolilar tatar qardoshlari ortidan borib, jadidchilik xarakatiga kelib qo’shildilar. 1907 yil eron burjua to’ntarishi, 1908 yil turkiya burjua to’ntarishi, markaziy osiyoda jadidchilik xarakatining rasmiylashuvi va kuchga kirishida katta axamiyat kasb etdi. ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy islohotlar yo’li bilan xalq va jamiyat xayotini yaxshilashga, madaniy yuksaklikka olib chiqishga qaratilgan dasturni bajarishga kirishdilar. ular ta’sirida o’zbek zaminining boshqa go’shalarida xam jadidchilik xarakati avj oldi. jadidlar 1906 yildayoq «taraqiy» deb nomlangan gazeta nashr ettirib, o’z g’oyalarini tarqata boshladilar, oradan ko’p o’tmay, «xurshid», «shuxrat» singari yangi gazetalar dunyo yuzini ko’rdi. markaziy osiyoning turli shaxarlarida jadid maktablari bodroqdek ochilib, ularda diniy ilmlar bilan birgalikda dunyoviy bilimlar xam keng targ’ib qilindi. «jadidlar nima xaqida gapirishmasin, xammasi yangi nafas, yangi …

5 / 24

qilish. jadidchilik g’oyalarini keng xalq ommasiga yetkazish niyatida yangi o’zbek adabiy tilini ishlab chiqish, matbuot xurligi uchun kurash, xalq ommasiga tushunarli adabiyot va teatrni yaratish. xotin-qizlarni paranjidan chiqarish va jadid maktablariga qatnashlarini ta’minlash yo’li bilan ular taqdirini o’zgartirish va oilada islohot o’tkazish. maxalliy boylar va savdogar axlining siyosiy va iqtisodiy jixatdan rus burjuaziyasi bilan bir xuquqda bo’lishi, maxalliy amaldorlarning chor xukmdorlari tomonidan siquvga olishiga qarshi kurash. shu yo’l bilan mustamlakachilik siyosatini islox qilish. asosiy talablari ana shundan iborat bo’lgan jadidlar uchun ilm va ma’rifat yagona qurol bo’lib, ular shu qurol yordami bilan o’lkada ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqiyot uchun kurashmoqchi bo’ldilar xx asr boshlarida toshkent, samarqand, buxoro, farg’ona vodiysi shaharlarida o’nlab “usuli jadid” maktablari ochildi. uni bitrganlar orasidan turkiston manaviy-marifiy dunyosini milliy uyg’onishiga kuchli ijobiy tasir qiladigan zabardast namoyandalar etshib chikdi. ularning “birinchisi”, “turkiston jadidlarining otasi” – mahmudxo’ja behbudiydir. maxmudxo’ja behbudiy (1874-1919) turkistonda jadidlar xarakati asoschilaridan biri, jaxonga mashxur bo’lgan o’zbekning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xix-asrning ii-yarmi– xx-asr boshida turkiston o’lka sida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar"

prezentatsiya powerpoint 12-mavzu: xix asrning ii-yarmi – xx asr boshida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar reja: 12.2. 1. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining tashkil etilishi. 12.2. 2. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma’rifatparvarlik xizmatlari. 12.2. 1. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining o’hilishi jadidlar harakat ijtmoiy-tarbiyashunoslik tafakkurining alohida bir oqimi sifatda turkistonda yashovchi xalqlar orasida shakllandi. turkistondagi jadid (jadid so’zi arabcha “yangi usul”, “yangilik”, demakdir) maktablarining yuzaga kelishi mashhur qrim-tatar arbobi ismoilbek gaspirali nomi bilan bevosita bog’liqdir. 1851-yilda tavallud ...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPTX (761,7 КБ). Чтобы скачать "xix-asrning ii-yarmi– xx-asr boshida turkiston o’lka sida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xix-asrning ii-yarmi– xx-asr bo… PPTX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram