hanafiylik mazhabi

PPTX 30 pages 943.3 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 943.3 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

islom ta’limoti asoslari mavzu: markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o‘rni. reja: hanafiylik mazhabining asoschisi abu hanifa hayoti va ta’limoti. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. burhoniddin marg‘inoniyning “al hidoya” asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. mazhab (arab. — yoʻnalish, oqim, yoʻl, taʼlimot), shariat mazhablari — islomda diniy huquq tizimlari va yoʻnalishlari. viii—ix asrlarga kelib shariatning shakllanishi jarayonida xuquqshunoslik — fiqh. sohasida juda koʻp mazhablar yuzaga kelgan. hozirgi vaqtda sunniy toʻrtta mazhab — hanafiy, molikiy, shofiʼiy, hanbaliy (mazhablar nomi ularning asoschilari: abu hanifa (imomi aʼzam), molik ibn anas, shofiʼiy, ibn hanbal nomidan olingan), shialikda bir mazhab — jafariylik (asoschisi — jafar as-sodiq) saqlanib qolgan. shariat mazhablari diniy firqalardan farq qiladi. sunniylikdagi toʻrttala mazhab ham teng hisoblanadi. yirik musulmon universitetlarida toʻrtala mazhab boʻyicha alohida dars beriladi. mazhablar umuman anʼanaviy diniy huquq doirasidan chiqmagani xolda, shariat masalalarida yengilroq yoki qattiqroq hukm chiqarishlari bilan bir-biridan farq qiladi. hozir islom mamlakatlarida xanafiylik (turkiya, pokiston, hindiston …

2 / 30

tanlashga intiladi. hanafiya mazhabiga sunniylarning 1/3 e’tiqod qiladilar molikiya mazhabiga malik ibn onas (713–795) asos solgan va muhammad alayhissalom hayotligi davrida vujudga keltirilgan diniy huquqiy tartibotga asoslanadi. molikiya mazhabi qur’on va sunnatni aqlga asoslanib (ratsional) talqin qilishga qarshilik qilsa ham, qiyosni ijtimoiy hayotda qo‘llashni to‘liq inkor etmaydi. hozirda ushbu mazhabning tunis, jazoir, marokash singari davlatlarda tarafdorlari bor shofi’iy mazhabiga imom ash-shofi’iy (767–820) asos solgan. shafi’iy mazhabi hanafiya va molikiya mazhablarini o‘zaro murosaga keltirish tarafdori. u diniy mafkurasiga ko‘ra, qiyos va ijmo (birdamlik, yakdillik bilan qabul qilingan qaror)larni ijtimoiy hayotda qo‘llashda cheklashga yo‘l qo‘yganligi uchun molikiya maktabiga yaqin turadi. shofi’y mazhabi hozirda suriya, misr, sharqiy afrika mamlakatlarining ba’zilarida va janubiy arabiston davlatlarida saqlanib qolgan; hanbaliya mazhabiga imom ibn hanbal (780–755) asos solgan. ushbu mazhab ijtimoiy hayot masalalarini hal etishda faqat qur’on va sunnat qoidalariga asoslanib qaror chiqarish tarafdori hamda qiyos va ijmolarni qo‘llashda faqat sahobalarning birgalikdagi maslahati bilan qabul qilingan hukmlarni …

3 / 30

rni tizimli ravishda yechimini topib, hattoki hali sodir bo‘lmagan faraziy masalalarga ham yechim topganlar. shu tariqa kelajak avlodga juda katta fiqhiy meros xazinasini qoldirdilar. imom a’zam abu hanifaning o‘zlariga xos ijtihod yo‘llari mavjud bo‘lib, u kishi buni quyidagicha ta’riflaydilar: “men hukmlarni qur’ondan olaman. agar qur’ondan topa olmasam, rasululloh sollallohu alayhi va sallamning hadislaridan olaman. agar qur’ondan ham, rasulullohning hadislaridan ham topa olmasam, sahobalardan xohlaganimning fatvosini olaman, xohlamaganimni olmayman. keyin ularning so‘zlaridan chiqmayman. ammo tobeinlarga kelsak, masalan, ibrohim an-naxa’iy, sha’biy, hasan, ibn sirin, said ibn musayyablardek, mening ham ularga o‘xshab ijtihod qilishga haqqim bor”. mazhabboshimiz imom a’zam abu hanifa rahmatullohi alayh muhaddislik bobida eng oliy darajalardan bo‘lmish hofizlik maqomiga yetgan zot edilar. hofiz yuz ming hadisni matn va isnodi bilan yoddan bilgan shaxsdir (“al-yavoqit vad durar” kitobidan). imom zahabiy ham imom a’zam abu hanifani hofizlar tabaqasida zikr qilganlar. imom abu hanifa rahmatullohi alayh “musnad” kitobini yozganlar. boshqa faqihlardan ko‘ra abu hanifadan …

4 / 30

cheklash va toraytirish uchun ahl al-hadis va shofi’iylardan foydalanganlar (jumladan, ismoil somoniy, 892-907). ular o‘rtasidagi keskin raqobat kurashi ilm sohasida mumtoz asarlar paydo bo‘lishiga olib keldi. shu o‘rinda shams al-a’imma al-halvo’iy, shams al- a’imma as-saraxsiy, abu zayd ad-dabusiy, faxr al-islom al-pazdaviy, as sadr ash-shahid, abu hafs an-nasafiy, az-zamaxshariy, alo’ ad-din as- samarqandiy, al-mutarriziy, burhon ad-din al-buxoriy, faxr ad-din qodixon, burhon ad-din al-marg‘inoniyning fiqh metodologiyasi, fiqhning amaliy masalalari, hadis, aqo’id, filologiya, tafsir va boshqa sohalarda yaratgan yuzlab asarlari nomlarini keltirish kifoya. mazkur asarlar orqali o‘rta osiyo boy madaniy an’analari, diniy tajribasi, huquqiy tasavvurlari islom tamadduni doirasiga kiritildi. bu bilan islomning to‘laqonli, o‘z-o‘ziga yetarli, mukammal mintaqaviy shakliga asos solindi. unda umumislomiy va mahalliy elementlar orasidagi munosabatda hamohanglik, mutanosiblikka erishila borildi. shariat ilmlari islom dini va unga bog‘liq bo‘lgan masalalarni qamrab oladi. mazkur ilmlar qiroat ilmi, tafsir ilmi, hadis ilmi, fiqh ilmi va uning far’iy (juz’iy) qismlari, shuningdek, kalom ilmidan iboratdir. arab tili …

5 / 30

ilingan rivoyatlar)ga doir ixtiloflarni nazarda tutish bilan birga alloh kalomini to‘g‘ri va xatosiz o‘qish masalalarini tekshiradi. bundan tashqari uning asosiy maqsadi qur’onni tahrif (o‘zgartirish)dan saqlashdir. hijriy ii asr jarayonida yuzaga kelgan “qurroi sab’a” (“yetti qori”) katta e’tiborga ega bo‘lib, o‘z qiroat (o‘qish) shevalarining to‘g‘riligini payg‘ambargacha yetib boradigan turli ishonarli hujjatlar va rivoyatlar orqali asoslaganlar. qiroat ilmi kamida yetti xilga bo‘linadi. ular bo‘yicha juda ko‘p kitoblar yozilgan. ikkinchisi, tafsir ilmi, payg‘ambar hadislari, arab tili grammatikasi qoidalari va balog‘at ilmining usullariga tayanib qur’on oyatlarining mazmunini yoritib beradigan ilmdir. mazkur ilmda oyatlardagi so‘zlarning ma’nosi, oyatlar nozil qilinishining sabablari, qur’ondagi turli mujmal (noaniq) kalimalar va ishoralar, nosix va mansux (bekor qiluvchi va bekor qilingan) oyatlarni bir-biridan ajratib olish, undagi turli qissa va hikoyalarni yoritib berish haqida so‘z boradi. tafsir ilmidan maqsad qur’on oyatlarining haqiqiy mazmun va mohiyatini tushunishdir. ushbu fan huquqiy muammolarni qur’on oyatlari asosida hal qilishda katta yordam beradi. ba’zi rivoyatlarga ko‘ra, ibn …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hanafiylik mazhabi"

islom ta’limoti asoslari mavzu: markaziy osiyo tarixida xanafiya mazxabining o‘rni. reja: hanafiylik mazhabining asoschisi abu hanifa hayoti va ta’limoti. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. burhoniddin marg‘inoniyning “al hidoya” asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. mazhab (arab. — yoʻnalish, oqim, yoʻl, taʼlimot), shariat mazhablari — islomda diniy huquq tizimlari va yoʻnalishlari. viii—ix asrlarga kelib shariatning shakllanishi jarayonida xuquqshunoslik — fiqh. sohasida juda koʻp mazhablar yuzaga kelgan. hozirgi vaqtda sunniy toʻrtta mazhab — hanafiy, molikiy, shofiʼiy, hanbaliy (mazhablar nomi ularning asoschilari: abu hanifa (imomi aʼzam), molik ibn anas, shofiʼiy, ibn hanbal nomidan olingan), shialikda bir mazhab — jafariylik (asoschisi — jafar as-sodiq)...

This file contains 30 pages in PPTX format (943.3 KB). To download "hanafiylik mazhabi", click the Telegram button on the left.

Tags: hanafiylik mazhabi PPTX 30 pages Free download Telegram