materiallarni mexanik xususiyatlarini tajribada o’rganish

DOCX 8 pages 582.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 582.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

6 – ma’ruza. mavzu:materiallarni mexanik xususiyatlarini tajribada o’rganish reja: 1.materiallarni sinash asbob va mashinalari; 2.materiallarning mexanik xususiyatlarini tajriba yo‘li bilan o‘rganish; 3.plastik va mo‘rt materiallarni cho‘zilishga va siqilishga sinash. cho‘zilish diagrammasi. tayanch iboralar: sinash tajribasini o‘tkazish, namuna, maxsus qurilma, quvvati, mexanik yoki gidravlik, gidravlik presslar, richagli mashina, mayatnik statina, rezervuar, silindr, porshen, gidravlik sinov mashinasi, namuna, asosiy mexanik xossalari elastiklik, mustahkamlik, plastiklik, energetik, absolyut deformatsiya, avtomatik yozuv, cho‘zilish yoki siqilish diagrammalari, silindrik va tekis shakldagi maxsus, namunalar uzun yoki qisqa, pastki va yuqori qisqichlar, kam uglerodli st 3. proporsionallik chegarasi, elastiklik chegarasi, oquvchanlik chegarasi, oquvchanlik maydonchasi, lyuders-chernov chiziqlari, mustahkamlik chegarasi, «bo‘yin», “mahalliy” oquvchanlik, nisbiy qoldiq uzayish, nisbiy qoldiq ingichkalanishi, mo‘rt materiallarni siqilishga sinash. 6.1.materiallarni sinash asbob va mashinalari cho‘zilish va siqilishga sinash tajribasini o‘tkazish uchun juda ko‘p mashinalar mavjudki, ular namunaga ta’sir qiluvchi kuchni yuqori aniqlikda o‘lchay oladi. deformatsiya mashinadagi maxsus qurilma yoki o‘lchagich asboblari bilan aniqlanadi. yangi turdagi sinov …

2 / 8

a bo‘lgan gidravlik presslarda bajariladi. richagli mashina [v.i.feodosev] – cho‘zilishda uzuvchi kuchi 5000 kn gacha bo‘lgan tajribalarda ishlatiladi (6.1 – chizma). mashina elektrodvigatel 1 yordamida harakatga keltiriladi. bunda chervyak 2 va shesterna 3-yordamida namuna 5 ni ushlab turgan sterjen 4 ni tortadi. yuqori sterjen 6 vint asosida a nuqtada mashinaning staninasiga tayanib tyaga 8 bilan v nuqtada sharnirli bog‘lanishdagi richag 7 bilan bog‘langan. tyaga 8 mashinaning pastki qismida o‘rnatilgan richag 9 bilan sharnirli bog‘lanishda. richag 9 mayatnik 11 bilan sharnirli bog‘la-nishdagi tyaga 10 ga sharnirli biriktirilgan. vint 4 pastga harakatlansa, namunani cho‘zilishida sterjen 6 ham pastga tushadi va 7, 8, 9, 10 sharnirli sterjenlar sistemani harakatlantiradi, mayatnik 11 esa vertikal vaziyatiga nisbatan ma’lum burchakka og‘adi va sistemani muvozanatlaydi. gidravlik pressning [v.i.feodosev] ishlashi (6.2 – chizma) uchun pastki statina rezervuari 1 ga truba yordamida moy kiritiladi va porshen 2 yuqoriga ko‘tariladi. porshenga maxsus tayyorlangan, uzatilayotgan kuchni markazlashtiradigan podushka 3 o‘rnatilgan. yuqori …

3 / 8

bosim ostida moy silindr 1 ga uzatiladi, natijada plunjer 3 ko‘tariladi. cho‘zilishga sinaladigan namuna 5 ni ushlab turadigan moslama o‘rnatilgan rama 4 plunjerni ustiga joy-lashtirilgan. 6.4 – chizma. 6.5 – chizma. siqilishga sinalgan namuna 6 ramani pastki qismiga o‘rnatiladi. rama 10 qo‘zg‘almas. kuch monometr 7 bilan o‘lchanadi. tajriba to‘xtatilsa rama 4 ning og‘irligi ta’siri da moy ventil 8 orqali vanna 9 ga quyiladi. mexanik yuklanib 500 kn gacha kuch hosil qiladigan mashina g.m.itskovich (5.5-chizma)-da ko‘rsatilgan. mashinaning pastki ushlagichi 2 bilan bikr bog‘langan vint 1 ni harakati qo‘l kuchi yoki elektrodvigateldan boshqariladi. yuqori ushlagich 3dan richagli sistemalar yordamida mayatnik 4ga uzatiladi. mayatnikning og‘ishi kuch o‘lchagich qurilmasi 5 ning strelkasini ishlatadi, natijada cho‘zuvchi kuchning qiymati topiladi. 6.2. materiallarning mexanik xossalarini sinov yo‘li bilan o‘rganish materiallarning asosiy mexanik xossalari deyilganda ularning elastiklik (e, ), mustahkamlik (), plastiklik () energetik (i, a) xarakteristikalari tushuniladi. materiallarning asosiy mexanik xossalari tajribalar o‘tkazish usuli bilan aniqlanadi. buning …

4 / 8

o‘rta qismidan olinadi, ya’ni silindrik namuna uchun 220 mm qo‘yilgan, tekis namuna uchun esa 200 mm qo‘yilgan oraliqdan olinadi, chunki namunaning bu qismidagina kuchlanish ko‘ndalang kesimlar bo‘yicha tekis taqsimlanadi. agar namunaning ko‘ndalang kesim yuzasi bir xil bo‘lib, shakli qanday bo‘lishidan qatiy nazar vaqtli qarshilik ham bir xil bo‘lib, mustahkamligi ko‘ndalang kesim yuzasiga poroporsionaldir. 6.5-chizma. odatda, o‘rta qismining uzunligi va diametri orasidagi munosabatlarga qarab silindrik namunalar uzun () yoki qisqa () qilib yasaladi. tekis namunalarning uzunligini tanlash uchun, avval shu namunaning ko‘ndalang kesim yuzasiga teng yuzali doiraviy namunaning diametrini aniqlash zarur: (a) keyin esa quyidagi munosabatlardan foydalanib, tekis namunalarning uzunligini ham aniqlash mumkin: a) uzun tekis namunalar uchun b) qisqa tekis namunalar uchun sinov mashinasining pastki va yuqori qisqichlariga namuna mahkam o‘rnatilib, keyin cho‘ziladi. 4.7-shaklda kam uglerodli st 3 navli po‘lat materialidan tayyorlangan namunaning cho‘zuvchi kuch ostida “o‘zini qanday tutishi”ni ko‘rsatuvchi dastlabki cho‘zilish diagrammasi keltirilgan. diagrammaning ob qismi elastiklik qismi deyiladi; …

5 / 8

ik, ham qoldiq (plastik) deformatsiyalar paydo bo‘ladi. 6.7-shakl. 6.8-shakl. diagrammaning keyingi xarakterli qismi bo‘lib, bu qismga tegishli kuchlanish oquvchanlik qismi deb ataladi. bu holatga to‘g‘ri kelgan kuchlanish oquvchanlik chegarasi deb ataladi. diagrammaning gorizontal qismi oquvchanlik maydonchasi deb ataladi. oquvchanlik maydonchasida namunaning yaltiroq sirti xiralashib, uning o‘qi bilan 45° burchak tashkil etuvchi darz chiziqlari hosil bo‘ladi (6.9-shakl); bu chiziqlarni eng avval lyuders va cyernov degan olimlar topganligi uchun, ular lyuders-chernov chiziqlari deyiladi. 6.9-shakl. 6.10-shakl. shuni aytish kerakki, ba’zi maxsus po‘latlar, mis va bronza kabi materiallarning cho‘zilish diagrammasida oqish chegarasi aniq ko‘rinmaydi. shu bois, bunday materiallar uchun oqish chegarasi shartli ravishda kuchlanishning 0,2 foiz qoldiq deformatsiya beradigan miqdori ga teng qilib olinadi (5.10-shakl). diagrammalarning navbatdagi holati namunaga ta’sir etuvchi kuch va absolyut deformatsiyalarning o‘sishi bilan xarakterlanadi. cho‘zilish diagrammasining qismi mustahkamlanish qismi deb ataladi; m nuqtaning holati materialning mustahkamlik chegarasi yoki vaqtli qarshiligiga mos keladi. namuna chidash bera olmaydigan eng katta kuchning uning …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "materiallarni mexanik xususiyatlarini tajribada o’rganish"

6 – ma’ruza. mavzu:materiallarni mexanik xususiyatlarini tajribada o’rganish reja: 1.materiallarni sinash asbob va mashinalari; 2.materiallarning mexanik xususiyatlarini tajriba yo‘li bilan o‘rganish; 3.plastik va mo‘rt materiallarni cho‘zilishga va siqilishga sinash. cho‘zilish diagrammasi. tayanch iboralar: sinash tajribasini o‘tkazish, namuna, maxsus qurilma, quvvati, mexanik yoki gidravlik, gidravlik presslar, richagli mashina, mayatnik statina, rezervuar, silindr, porshen, gidravlik sinov mashinasi, namuna, asosiy mexanik xossalari elastiklik, mustahkamlik, plastiklik, energetik, absolyut deformatsiya, avtomatik yozuv, cho‘zilish yoki siqilish diagrammalari, silindrik va tekis shakldagi maxsus, namunalar uzun yoki qisqa, pastki va yuqori qisqichlar, kam uglerodli st 3. proporsionallik...

This file contains 8 pages in DOCX format (582.5 KB). To download "materiallarni mexanik xususiyatlarini tajribada o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: materiallarni mexanik xususiyat… DOCX 8 pages Free download Telegram