sharq uyg'onish davri allomalarining milliy ma'naviyatga ta'siri

DOCX 16 pages 37.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.7 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3-mavzu: birinchi sharq uyg‘onish davri allomalari merosining milliy ma’naviyatimizga ta’siri (2 soat) reja: 1. markaziy osiyo allomalarining ma’naviy kamolotga erishish yo‘llari haqida fikrlari. 1. muso xorazmiy, abu rayhon beruniy, ahmad farg‘oniy ilmiy kashfiyotlarining xalqimiz ma’naviyatning shakllanishida o‘ziga xos ta’siri. 2. abu ali ibn sino, m. zamahshariy ilmiy merosining dunyo tamadduniga ta’siri. 3. muhammad ismoil buxoriy, imom termiziy diniy-ilmiy merosi, abu abdulloh rudakiy ijodining xalqimiz ma’naviy saviyasining yuksalishida tutgan o‘rni. 4. qur’oni karim va hadisi shariflarda inson ma’naviyati va ma’rifati masalalari. tayanch so‘z va tushunchalar: m. xorazmiy, beruniy, a. farg‘oniy, abu ali ibn sino, farobiy, az-zamahshariy, imom al-buxoriy, imom at-termiziy, abu abdulloh rudakiy, ilmiy kashfiyotlar, milliy ma’naviyat, ilmiy meros, tamaddun, ijod, ma’naviy saviya, islom, musulmon, qur’oni karim, hadisi sharif, diniy iymon, dunyoviy iymon, tasavvuf, halol, harom, savob, gunoh, farz, sunnat, makruh, diniy bag‘rikenglik, aqidaparastlik, ma’naviy qashshoqlik, muhammad sav, makka, madina. bu murakkab dunyoning azaliy va abadiy muammolari, shu bilan birga, har …

2 / 16

a. farg‘oniy, az-zamahshariy, rudakiy kabi allomalar ilm-fanning turli sohalarida yangiliklar, yangi fanlar yaratishdan, ilmiy kashfiyotlar qilishdan tashqari, o‘z ijodlari bilan milliy ma’naviyatimizni yuksaltirishga katta hissa qo‘shdilar. ular i renesans davrida boshlab bergan buyuk ishlarni keyinchalik ii renesans vakillari: xoja bahouddin naqshband, xoja ahmad yassaviy, amir temur, mirzo ulug‘bek, zahiriddin bobur, husayn voiz koshifiy, alisher navoiy, abdurahmon jomiy, farididdin attor, jaloliddin rumiy, ahmad donish, ko‘plab ma’rifatparvar-jadidlardek ko‘plab buyuk ajdodlarimiz milliy madaniyatimiz va ma’naviyatimizni rivojlantirishga ulkan hissa qo‘shdilar, xalqimizning milliy iftixori bo‘lib qoldilar. ularning nomlari, jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan buyuk hissalari hozirgi kunda butun dunyoga ma’lum. tarixiy tajriba, an’analarning meros bo‘lib o‘tishi - bularning barchasi yangi-yangi avlodlarni tarbiyalaydigan qadriyatlarga aylanib qolmog‘i lozim. xo‘sh, “renessans” yoki boshqacha qilib aytganda, “uyg‘onish davri” tushunchalari nimani anglatadi? o‘rta osiyo tarixiy voqealarga g‘oyat boy o‘lka bo‘lishi bilan birga azaldan ilm-fan, madaniyat va ma’naviyatning markazlaridan biri bo‘lib kelgan. bu o‘lka dunyoga ma’naviyat va ma’rifatning barcha sohalarida yuzlab, minglab …

3 / 16

uning boy tabiiy-ilmiy, ijtimoiy-falsafiy, axloqiy madaniyatidan bahramand bo‘lish, o‘rganishdan mahrum bo‘lib keldi[footnoteref:1]. [1: qarang. i. karimovning buxoro va xiva shaharlarining 2500 yilligiga bag'ishlangan tantanali marosimdagi tabrik so'zi. «ishonch» gazetasi 1997 yil 21 oktyabr soni.] ajdodlarimiz e’zozlab kelgan, asrlar qa’ridan olib o‘tilgan falsafiy-axloqiy pand-nasihatlar, qadriyatlar ataylab, maqsadni ko‘zlab yurgizilgan siyosat qurboni bo‘ldi, e’tibordan chetda bo‘ldi. bu esa yosh avlodning ma’naviyatiga salbiy ta’sir o‘tkazdi. vaholanki, islom karimov «o‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li» kitobida ta’kidlaganidek: «...o‘tmishdagi allomalarning bebaho merosi qanchadan-qancha avlodlarning ma’naviy-ruhiy ongini va turmush tarzini shakllantirgan edi va u hamon ta’sir ko‘rsatmoqda»[footnoteref:2]. [2: karimov i. o'zbekiston buyuk kelajak sari. 12-bet.] mustaqillik tufayli o‘rganish, tahlil etish imkoniyatiga ega bo‘lgach, ona zaminimiz ma’naviy merosini chuqurroq o‘rganish biz yoshlarning vazifamiz, inchunun, o‘z tarixini bilmagan xalqning kelajagi ham bo‘lmaydi. ix-xii asrlarni yaqin va o‘rta sharq mamlakatlarida shartli tarzda «i renessans» (uyg‘onish) davri deb atashadi. ma’naviyat va ma’rifatning g‘oyat gullab-yashnashi bu davr uchun xarakterli bo‘lgan. bu …

4 / 16

rashi, antik davr madaniy merosiga murojaat qilish, bamisoli uning «qayta uyg‘onishi»ni anglatadi. uyg‘onish davri namoyondalari qarashlari insonning cheksiz imkoniyatlariga, uning irodasiga, aql-idrokiga ishonib qarashi bilan ajralib turadi. fanda sharq va g‘arb uyg‘onish davri tushunchalari ishlatiladi. ular umumiy, o‘xshash tomonlar bilan birga, ma’lum farq, o‘ziga xos xususiyatlari jihatidan ham ajralib turadi. avvalo ular davr nuqtai nazaridan farqlanadi. ilk sharq uyg‘onish davri ix-xii asrlarni, ii uyg‘onish davri xiv-xv asrlarni o‘z ichiga olsa, g‘arb uyg‘onish davri xv-xvii asrlarni o‘z ichiga olishi bilan farqlanadi. g‘arb uyg‘onish davri uchun feodalizmga, dinga qarshi kurash xos bo‘lsa, sharqda masalaning g‘arbdagidek keskin qo‘yilishini ko‘rmaymiz. sharq va g‘arb uyg‘onish davri uchun umumiy xususiyatlar antik davrga murojaat qilish, uni «qayta tiriltirish», tabiiy fanlar rivoji, fanda universallik, qomusiylik, gumanizmni targ‘ib etish va boshqalarda namoyon bo‘ladi. sharq renessansi davri quyidagi umumiy xususiyatlarga ega: 1) madaniyat, dunyoviy fanlar va islom aqidashunosligining taraqqiyoti; 2) yunon, rum, fors, hind va boshqa madaniyatlar yutuqlariga suyanish; 3) …

5 / 16

samarqand kabi shaharlari, qadimdan fan, madaniyat va ma’naviyatning markazi bo‘lib kelganligi bilan ajralib turadi. o‘rta osiyo tabiiy-ilmiy tafakkuri rivojining boshlanishi buyuk alloma ahmad al-farg‘oniy va muso muhammad al-xorazmiylarning nomi bilan bog‘liqdir. ularning har ikkisi ham bag‘doddagi «bayt ul-hikma»ning yetakchi ilm sohiblaridan sanalgan. 1998 yilda ahmad al-farg‘oniy tavalludining 1200 yilligi yurtimizda keng nishonlandi. uning vafoti 861 yildir. u mashhur falakiyotshunos olim. uning asosiy asarlari «astronomiya va astrolyabiyaga kirish», «falakdan bo‘ladigan sabablar», «astrolyabiya fani usullari», «osmon harakatlari va yulduzlar ilmi» va boshqalar sanaladi. ahmad al-farg‘oniyning «astronomiya asoslari» kitobi o‘sha davrdagi astronomiya sohasidagi bilimlarning qomusi bo‘lgan. unda qadimgi falakiyotshunoslik bilimlari, uning qoidalari, usullari bayon qilingan. asar xii asrdayoq lotin tiliga tarjima etilib, ko‘p asrlar davomida yevropada astronomiya bo‘yicha qo‘llanma, darslik sifatida xizmat qilib kelgan. ahmad al-farg‘oniyning o‘zi al-fraganus nomi bilan butun yevropada mashhur bo‘lgan. yevropada al-fraganus nomi bilan mashhur bo‘lgan bu allomaning ilm-fan rivojidagi nufuzi shu qadar yuksak ediki, uning ismi sharifi yer …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq uyg'onish davri allomalarining milliy ma'naviyatga ta'siri"

3-mavzu: birinchi sharq uyg‘onish davri allomalari merosining milliy ma’naviyatimizga ta’siri (2 soat) reja: 1. markaziy osiyo allomalarining ma’naviy kamolotga erishish yo‘llari haqida fikrlari. 1. muso xorazmiy, abu rayhon beruniy, ahmad farg‘oniy ilmiy kashfiyotlarining xalqimiz ma’naviyatning shakllanishida o‘ziga xos ta’siri. 2. abu ali ibn sino, m. zamahshariy ilmiy merosining dunyo tamadduniga ta’siri. 3. muhammad ismoil buxoriy, imom termiziy diniy-ilmiy merosi, abu abdulloh rudakiy ijodining xalqimiz ma’naviy saviyasining yuksalishida tutgan o‘rni. 4. qur’oni karim va hadisi shariflarda inson ma’naviyati va ma’rifati masalalari. tayanch so‘z va tushunchalar: m. xorazmiy, beruniy, a. farg‘oniy, abu ali ibn sino, farobiy, az-zamahshariy, imom al-buxoriy, imom at-termiziy, abu abdull...

This file contains 16 pages in DOCX format (37.7 KB). To download "sharq uyg'onish davri allomalarining milliy ma'naviyatga ta'siri", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq uyg'onish davri allomalar… DOCX 16 pages Free download Telegram