qadimgi dunyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari

PPTX 26 pages 92.8 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.8 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

talab va taklif nazariyasi. q adimgi dunyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari. fan o‘qituvchisi: falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori anvarova l. reja: qadimgi sharqdagi va avestodagi iqtisodiy fikrlar arab-islom mutafakkirlari qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar tsivilizatsiyaning ilk davriga qadar iqtisodiy faoliyat inson madaniyatining evolyutsiyasiga o‘z xissasini qo‘shgan bo‘lsada, o‘n beshinchi asrda g‘arbiy yevropada savdo kapitalizmining rivojlangunicha iqtisodiy faoliyat tahlili deyarli amalga oshirilmagan. o‘sha davrda yevropa xalqlari o‘rtasida asosan agrar sohada o‘zaro savdo aloqalarining rivojlanishi iqtisodiyotining ijtimoiy fan sifatida dunyoga kelishiga asos bo’lib xizmat qildi. bu davrda iqtisodiy fanlar tizimli emas, balki: iqtisodiy nazariya o‘sha davr muammolariga berilgan alohida intellektual javoblar asosida rivojlandi. yirik tahliliy tizimlar amalga oshirilmadi. adam smit boshchiligidagi “klassik iqtisodiyot” vujudga kelmasidan avval, ya’ni o‘n yettinchi asrning o‘rtalarigacha iqtisodiyot to‘laligicha ijtimoiy fan mavqeiga ega emas edi. kishilik jamiyatining dastlabki davrlaridan boshlab xo’jalik yuritish to’g’risida u yoki bu ko’rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. …

2 / 26

quyiladi. bu ikki daryo atrofidagi joylarning tuprog’i unumdor, suvi ko’p bo’lib, qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishiga juda qo’l kelardi ko'xna bobil iqtisodiy fikrlari. qadimgi sharqda ancha rivojlangan davlatlardan biri bobil bo’lgan. unda xususiy mulkchilik va tovar-pul munosabatlari nisbatan tez rivojlana boshladi. jamiyatdagi kishilar borgan sari ko’proq tovar ayirboshlashga jalb qilinardi. ularning ba’zilari sudxo’rlar to’riga ilinib, xonavayron bo’ldi va qullarga aylandi. to’la huquqli bo’lmagan (qaram) kishilar qatlamining ancha kuchayib borishi vujudga kela boshladi. harbiylar va soliq to’lovchilardan ajralib qolishga olib keluvchi bunday jarayon davlatni zaiflashtirgan. jamiyatdagi erkin kishilarni sudxo’rlardan himoya qilish maqsadida (ularning mulkini himoya qilish, savdo, ijara va boshqa shartlarini qonuniy ravishda rasmiylashtirish) xususiy, huquqiy munosabatlarni davlat tomonidan tartibga solinishi zaruriyati kuchaydi. davlat bu vazifalarni qonunchilik yo’li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtai nazardan eshnun podshohi qonunlari (m.o. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.o. xviii asr.) ancha diqqatga sazovor «artxashastra» ta’limoti. qadimgi hindiston xo‘jaligi, ijtimoiy tuzumi va iqtisodiy …

3 / 26

tobining muallifi zardusht (m. av. 589-512 y.) bo’lganligi qayd etiladi. u markaziy osiyo hududida faoliyat ko’rsatgan ilohiyotchi, faylasuf, shoir va tabiatshunos olim bo’lgan. «avesto» boshidan oxirigacha yer yuzida adolat qaror topishi uchun kishilarning rangidan, tilidagi va urf-odatlaridagi farqlaridan qat’i nazar ularning ro’shnoli hayoti uchun kurashuvchi jasur, halol, pok insonlarni shakllantirish va tarbiyalash g’oyasi bilan sug’orilgan. «avesto»da yer dumaloq shaklda yaratilganligi, uning atrofi okeanlar bilan o’ralganligi haqida yozilgan. unda 16 mamlakatning nomi ko’rsatilgan bo’lib, ulardan to’qqiztasi (masalan, sug’diyona, marg’iyona, nisoya, gurgon, varana va boshqalar) markaziy osiyo hududida joylashgan. «avesto»da: «... yerga yaxshi, sog’lom urug’lar sepishdan ortiq savob ish yo’q...» deyilib, xalq xo’jaligi sohasida dehqon-chilikning muhim ahamiyat kasb etishi ko’rsatib beriladi. «olam go’zalligi dehqondan, dehqonchi-likdan, kimki yerga urug’ qadabdiki, u odamiylikka iymon keltiradi, yagona shu yo’lgina haqiqat bo’lib, qolgani sarobdir», -deyiladi unda. arab-islom mutafakkirlari muqaddas kitob - qur'oni karimda kishilik jamiyatining faoliyat turlaridan biri iqtisodiyot sohasidagi munosabatlar muhim o'rin tutadi. chunki iqtisodiy …

4 / 26

va miqdori ham katta ahamiyat kasb etadi. yetim-yesirlar haqiga hiyonat qilish eng katta gunohlardan deb e'lon qilingan. shuningdek, o'zaro yordam ham zarur, lekin yomon ishlarda va dushmanlikda emas, deyiladi. abu hamid al-g’azzoliy al-g’azzoliy (1058-1111 yillar), boshqa arab olimlari kabi jamiyatning falsafiy, etik, sotsiologik va iqtisodiy tomonlarini o’z davrining ustuvor diniy e’tiqodlariga bog’lagan asarlar yozgan. u o’rta asrlar islom dunyosining eng yirik zakovat egalaridan biri hisoblanadi. uning asarlari avliyo tomas akinskiyga o’z ta’sirini o’tkazgaligi ma’lum. uning bozorda ko’ngilli almashuvlarga bergan ta’rifi o’n birinchi asrda mehnat taqsimoti bilan bog’liq munosabatlarni muvofiqlashtirishni amalga oshirishga imkoniyat bergan. ibn xaldun ibn xaldun (1332-1406 yillar) faqat iqtisodiy masalalar bilan qiziqmadi. uning iqtisodiy masalalarni o’rganishga doir qarashlari kattaroq kontekstda bo’lgan. biz bugun rivojlanish sikli deb atayotgan qishloq xo’jalik ustuvorlik qilgan jamiyatdan hunarmandchilik sohasi ustuvorlik qilgan, qo’shimcha iqtisodiy o’sish va yuqoriroq mehnat samaradorligi mavjud bo’lgan jamiyatga o’tayotgan jamiyatda paydo bo’lgan iqtisodiy qarashlarni uning keng miqyosli tadqiqotlari asosida o’rganishimiz …

5 / 26

bu yerda u xususiy mulkni xo’jalik yuritishda ustun qo’yadi. qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari. konfutsiy aqliy mehnat bilan jismoniy mehnat farqini ko’rsatib, aqliy mehnat bilan «yuqori» tabaqali kishilar, jismoniy mehnat bilan esa, asosiy qismi qullardan iborat bo’lgan «oddiy» kishilar shug’ullanadi, deb qayd qilib o’tadi. konfutsiy klassik davrgacha bo‘lgan qadimgi iqtisodiy ta’limotlar eramizdan avvalgi yettinchi asrda xitoy da yashab ijod etgan mutafakkir guan szining iqtisodiy faoliyat va uni turli joylarda amalga oshirish mumkinligi tahlilini o‘rganish maqsadida biz uning yangi tarjima qilingan asarlarini qisqacha o‘rganamiz. konfutsiy ta’limotiga ko’ra, bilimdon hukmdor - u «xalqning otasi», «to’g’ri amal qilishning» va boylikni ancha tekis taqsimlashning kafolati. uning tasdiqlashicha, alloh va tabiat tomonidan jamiyat toifalarga ajratilgan, shu bilan birga u har bir odamni ma’naviy yuksalishga da’vat etgan, kattalarga bo’lgan hurmat qoidalari to’g’risida, farzandlik burchi to’g’risida, aka-ukalar o’rtasidagi do’stlik to’g’risida qimmatli fikrlarni ilgari surgan. konfutsiy ta’limotidan shu narsani ko’rish mumkinki, agar reglamentlashtirilgan patriarxal munosabatlarda ustalik bilan xo’jalik yuritilsa, …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari"

talab va taklif nazariyasi. q adimgi dunyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari. fan o‘qituvchisi: falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori anvarova l. reja: qadimgi sharqdagi va avestodagi iqtisodiy fikrlar arab-islom mutafakkirlari qadimgi xitoy iqtisodiy g’oyalari. qadimgi gretsiyadagi iqtisodiy fikrlar qadimgi rimdagi iqtisodiy qarashlar tsivilizatsiyaning ilk davriga qadar iqtisodiy faoliyat inson madaniyatining evolyutsiyasiga o‘z xissasini qo‘shgan bo‘lsada, o‘n beshinchi asrda g‘arbiy yevropada savdo kapitalizmining rivojlangunicha iqtisodiy faoliyat tahlili deyarli amalga oshirilmagan. o‘sha davrda yevropa xalqlari o‘rtasida asosan agrar sohada o‘zaro savdo aloqalarining rivojlanishi iqtisodiyotining ijtimoiy fan sifatida dunyoga kelishiga asos bo’lib xizmat qildi. bu davrda iq...

This file contains 26 pages in PPTX format (92.8 KB). To download "qadimgi dunyo mutafakkirlarining iqtisodiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo mutafakkirlarinin… PPTX 26 pages Free download Telegram