institutlar va ularning jamiiyat rivojlanishidagi roli

DOC 7 sahifa 71,5 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 71,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

2 . mavzu: institutlar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli 2.1. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati institutlar jamiyat hayotida muhim o‘rin tutadi. agar bir daqiqaga barcha institutlar yo‘q bo‘lib ketishini tasavvur qiladigan bo‘lsak, u holda tartibsizlik boshlanib ketgan bo‘lardi va bu hol, o‘z navbatida, abadiy davom etmas edi. chunki insonlarning o‘z hayotini tartibga keltirishga urinishlari yangi institutlarning paydo bo‘lishiga olib kelgan bo‘lardi. institutlar tabiatini yanada chuqurroq tahlil qilish global xususiyatlarga ega qator savollarga, xususan, nima uchun bozorlar “ishlaydi” yoki “ishlamaydi”? iqtisodiy siyosatning u yoki bu tadbirlari nima uchun samarali yoki samarasiz bo‘ldi? iqtisodiyotdagi qaysi o‘zgarishlar ichki sabablarga ko‘ra yoxud hukumatning u yoki bu qarori tufayli yuzaga keldi, degan savollarga javob topish imkonini beradi. institutlar o‘zi nima? turli davrlar tadqiqotchilari institutlar mohiyati va ularning faoliyat yuritish mexanizmini yorituvchi bir necha ta'riflarni asoslaganlar. t.veblen [32] institutlarni quyidagicha ta'riflagan: “institutlar – bu insonlar ularga amal qilgan holda turmush kechiradigan odatiy tafakkur tarzi” yoki “institutlar …

2 / 7

bo‘lmaydi. bu inson ongi bilan yaratilgan o‘ziga xos konstruksiyalar, ko‘zga ko‘rinmaydigan mexanizmlardir. institutlar insonlarning muayyan jamoasiga xos bo‘lgan tafakkur tarzini aks ettiradi. institutlarning yana bir ta'rifi b.z.milner tomonidan d.nort [46] yozgan so‘z boshida keltirilgan: “institutlar – insonlar tomonidan ishlab chiqilgan cheklovlar hamda ularning o‘zaro hamkorligini tarkiblashtiruvchi majburlash omillari. bularning barchasi birgalikda jamiyat va iqtisodiyotning undovchi tarkibini hosil qiladi”. yuqorida keltirilgan ta'riflar institutlarning asosiy xususiyatlarini qamrab olgan holda, ularning asosiy vazifalarini hamda rivojlanish qonunlarini aks ettiradi hamda jamiyatni rivojlantirish uchun institutlarning muhimligini ta'kidlaydi. yuqorida ko‘rsatilgan barcha holatlarni umumlashtirgan holda, institutsionalizmning hozirgi zamon talqinlariga asosan institutlarni quyidagicha ta'riflash mumkin: institut – jamiyat a'zolari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni belgilab beruvchi rasmiy qoidalar va norasmiy normalar tizimi. institutlar asosini uning tarkibiy qismlari hisoblangan normalar tashkil etadi. norma – institutsional muhitda individlarning o‘z tanlovini amalga oshirishda foydalaniladigan asosiy unsur hisoblanadi. ushbu unsur: tartibni saqlash vazifasiga ega; o‘zaro hamkorliklar tizimida majburiy xatti-harakat bajarilishini talab etadi; shaxslar xatti-harakatidagi …

3 / 7

orlik strategiyasi = belgi + maqsad + shart-sharoit; norma = belgi + muqarrarlik omili + maqsad + shart-sharoit; qoida = belgi +muqarrarlik omili + maqsad + shart-sharoit + sanksiya. shaharda yoki supermarketda bir-birlarini yo‘qotgan kirishlarni qidirish hamkorlik strategiyasiga misol bo‘ladi. bunda: individlarning guruhlanish belgisi – bir-birini yo‘qotganlik fakti; maqsad - bir-birini topish; shart-sharoit – uchrashish ehtimoli yaqin bo‘lgan ko‘zga tashlanuvchi narsa yoki buyumning mavjudligi bo‘ladi. torroq ma'noda norma kelishuv tushunchasiga mos keladi. chunki kelishuv ko‘rsatmasini bajarish o‘ta ixtiyoriy xususiyatga ega. qoidaga o‘tishda ko‘rsatmalarni bajarishning ixtiyoriy xususiyati yo‘qoladi, ya'ni bunda sanksiya ishga tushadi. normaning inson xatti-harakatiga ta'siri haqidagi munozara sosiologiya va iqtisodiy nazariya o‘rtasidagi chuqur tarixiy ildizga ega qarama-qarshilik bilan bog‘liq. sosiologlar normada insonlar xatti-harakatining ularga tashqaridan berilgan va ekzogen xususiyatga ega mutlaq natijasini ko‘radilar. homo sociologicus xatti-harakati umuman jamiyatning normativ tarkibi bilan aniqlanadi. normalarning o‘zlari esa, sosiologlarning fikriga ko‘ra, jamiyat xususiyatlaridan hosil bo‘lgan va uni takror ishlab chiqarish vazifasini ko‘zlaydi. …

4 / 7

qilinadi. ijtimoiy tanlov nazariyasi (d.b'yukenen) birinchi galda siyosiy tanlov natijasini aks ettiruvchi va huquqda qayd etiladigan yuridik normani o‘rganadi. yuridik normalarni izohlash uchun oqilona tanlovning neoklassik modelidan foydalaniladi. xususan, shu narsa nazarda tutiladiki, b'yukenen uchun siyosat – insonlar bozorda faqat o‘z afzalliklariga amal qilgan holda tovarni xarid qilgani singari, u asosida ular turli muqobil variantlarni o‘z qadr-qimmatlari bilan qiyoslagan holda, tanlaydigan murakkab institutsional jarayon hisoblanadi. boshqacha aytganda, norma va qoidalar siyosat bozorida shaxslar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik natijasida paydo bo‘ladi. bundan normalarni baholashning navbatdagi mezoni – ularning samaradorligi kelib chiqadi. normalar faqat ular o‘ziga xos qadr-qimmatga asoslanganda samarali bo‘lib, yakka manfaatlarni o‘zaro foydali tarzda amalga oshirishga ko‘maklashadi [47]. ijtimoiy tanlov nazariyasiga xos bo‘lgan oqilona tanlov modeli yordamida normalarni talqin qilishdan farqli o‘laroq, kelishuvlar iqtisodi normalarga amal qilishda (bunda normalar tashqaridan berilgan) ekzogen hisoblanishiga qaramay, oqilona xatti-harakatning omilini ko‘rishni taklif etadi. bunday bir qarashda o‘ziga xos xususiyatga ega oqilona tanlov natijasi hisoblanmagan …

5 / 7

ndashuv doirasida kelishuvlar nisbatining quyidagi variantlari tahlil qilinadi. 1. ekspansiya – unda o‘zaro hamkorlikni tashkil qilish ilgari boshqa kelishuvlar ustuvorlik qilgan sohalardagi kelishuvlardan birining normalari asosida amalga oshadigan kelishuvlar nisbati. masalan, siyosiy soha siyosiy bozorga aylanishi mumkin, bunda fuqarolik kelishuvi normalari bozor kelishuvi normalari tomonidan siqib chiqariladi. bozor kelishuvining ekspansiyasi o‘ta xavfli, u boylikning o‘ta nomutanosib taqsimlanishiga va undan siyosiy hokimiyat omili sifatida foydalanishga olib kelgan holda jamiyat rivojlanishini barqarorlikdan mahrum etadi. 2. urinish – unda bir o‘zaro hamkorlikning o‘zi bir-birini istisno etuvchi normalar asosida amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan kelishuvlar nisbati. shu nuqtai nazardan ilk bor k.errou tomonidan tadqiq etilgan qon topshirish bunga aynan mos misol bo‘ladi. gap shundaki, qon odatda pulga (bozor kelishuvi) yoki birdamlik nuqtai nazardan bepul (fuqarolik kelishuvi) topshiriladi. ushbu nomutanosiblik shaxslarning qon topshirish yuzasidan o‘zaro hamkorligida noaniqlikning yuqori darajasini belgilab beradi. 3. murosa – unda turli kelishuvlar talablari o‘rtasidagi ziddiyatga barham beruvchi egiluvchan normalar namoyon bo‘ladigan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"institutlar va ularning jamiiyat rivojlanishidagi roli" haqida

2 . mavzu: institutlar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli 2.1. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati institutlar jamiyat hayotida muhim o‘rin tutadi. agar bir daqiqaga barcha institutlar yo‘q bo‘lib ketishini tasavvur qiladigan bo‘lsak, u holda tartibsizlik boshlanib ketgan bo‘lardi va bu hol, o‘z navbatida, abadiy davom etmas edi. chunki insonlarning o‘z hayotini tartibga keltirishga urinishlari yangi institutlarning paydo bo‘lishiga olib kelgan bo‘lardi. institutlar tabiatini yanada chuqurroq tahlil qilish global xususiyatlarga ega qator savollarga, xususan, nima uchun bozorlar “ishlaydi” yoki “ishlamaydi”? iqtisodiy siyosatning u yoki bu tadbirlari nima uchun samarali yoki samarasiz bo‘ldi? iqtisodiyotdagi qaysi o‘zgarishlar ichki sabablarga ko‘ra yoxud hukumatning u y...

Bu fayl DOC formatida 7 sahifadan iborat (71,5 KB). "institutlar va ularning jamiiyat rivojlanishidagi roli"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: institutlar va ularning jamiiya… DOC 7 sahifa Bepul yuklash Telegram