institutsiyalar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli

PDF 12 pages 242.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 242.2 KB

File type PDF

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2- bob. institutlar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli 2.1 . “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 2.2 . rasmiy va norasmiy normalar va ularning shakllanishi 2.3 . institutsional matritsa 2.4 . institutsional o`zgarishlar va institutlarning o`zaro bog`liqligi. 2.1 . “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati institutlar jamiyat hayotida muhim o`rin tutadi. agar bir daqiqaga barcha institutlar yo`q bo`lib ketganligini tasavvur qiladigan bo`lsak, u holda tartibsizlik boshlanib ketib, bu o`z navbatida abadiy davom etmas edi. chunki insonlarning o`z hayotini tartibga keltirishga urinishlari yangi institutlarning paydo bo`lishiga olib kelgan bo`lar edi. institutlar tabiatini yanada chuqurroq tahlil qilish global xususiyatlarga ega bo`lgan qator savollarga, xususan, nima uchun bozorlar “ishlaydi” yoki “ishlamaydi”? iqtisodiy siyosatning u yoki bu tadbirlari nima uchun samarali yoki samarasiz bo`ldi? iqtisodiyotdagi qaysi o`zgarishlar ichki sabablarga ko`ra yohud hukumatning u yoki bu qarori tufayli yuzaga keldi, degan savolga javob berish imkonini beradi. institutlar o`zi nima? turli davrlar tadqiqotchilari institutlar mohiyatini va ularning faoliyat …

2 / 12

r – an’ana, urf-odat yoki qonunchilik cheklovi orqali uzoq muddatli va barqaror hulq-atvor namunalarining yaratilishiga olib keluvchi ijtimoiy tashkilot”. institutlarni ko`z bilan ko`rib, ularni jismonan his etib yoki o`lchab bo`lmaydi. bu inson ongi bilan yaratilgan o`ziga xos konstruksiyalar, ko`zga ko`rinmaydigan mexanizmlardir. institutlar insonlarning muayyan jamoasiga xos bo`lgan tafakkur tarzini aks ettiradi. institutlarning yana boshqa bir ta’rifi b.z.milner tomonidan d.nort [46] yozgan so`zboshishida keltirilgan: “institutlar – bu insonlar tomonidan ishlab chiqilgan cheklovlar hamda ularning o`zaro hamkorligini tarkiblashtiruvchi majburlash omillari. bularning barchasi birgalikda jamiyat va iqtisodiyotning undovchi tarkibini hosil qiladi”. yuqorida keltirilgan ta’riflar institutlarning asosiy xususiyatlarini qamrab olgan holda, ularning asosiy funksiyalarini hamda rivojlanish qonunlarini aks ettiradi hamda jamiyatni rivojlantirish uchun institutlarning muhimligini ta’kidlaydi. yuqorida ko`rsatilgan barcha holatlarni umumlashtirgan holda, institutsionalizmning hozirgi zamon talqinlariga asosan institutlarni quyidagicha ta’riflash mumkin: institut – bu jamiyat a’zolari o`rtasidagi o`zaro munosabatlarni belgilab beruvchi rasmiy qoidalar va norasmiy normalar tizimi. institutlar asosini uning tarkibiy qismlari hisoblangan normalar …

3 / 12

katda bo`lgan shart- sharoitlar; sanksiyalar. ajratilgan ushbu 5 ta unsur normalarning turli xillarini cheklash imkonini beradi, ya’ni g`amkorlik strategiyasini, xususan, normaning o`zini (tor ma’noda) va qoidalarni. norma xillari quyidagilarga bo`linadi: hamkorlik strategiyasi q belgi q maqsad q shart-sharoit; norma q belgi q muqarrarlik omili q maqsad q shart-sharoit; qoida q belgi qmuqarrarlik omili q maqsad q shart-sharoit q sanksiya. shaharda yoki supermarketda bir-birlarini yo`qotgan odamlarni qidirish hamkorlik strategiyasiga misol bo`ladi. bunda: individlarning guruhlanish belgisi – bir-birini yo`qotganlik fakti; maqsad - bir-birini topish; shart-sharoit – uchrashish ehtimoli yaqin bo`lgan ko`zga tashlanuvchi narsa yoki buyumning mavjudligi bo`ladi. torroq ma’noda norma kelishuv tushunchasiga mos keladi. chunki kelishuv ko`rsatmasini bajarish o`ta ixtiyoriy xususiyatga ega. qoidaga o`tishda ko`rsatmalarni bajarishning ixtiyoriy xususiyati yo`qoladi, ya’ni bunda sanksiya ishga tushadi. normaning inson xatti-harakatiga ta’siri haqidagi munozara sotsiologiya va iqtisodiy nazariya o`rtasidagi chuqur tarixiy ildizga ega bo`lgan qarama- qarshilik bilan bog`liq. sotsiologlar normada insonlar xatti-harakatining ularga tashqaridan berilgan va …

4 / 12

tashqaridan berilgan xattiharakat natijasini emas, balki anglab yetilgan tanlov natijasini ko`rishga intiladi. umuman olganda, ijtimoiy tanlash nazariyasida normalar: oqilona tanlash natijasi sifatida qaraladi. kelishuvlar iqtisodida esa normalar oqilona xattiharakatning omili sifatida tahlil qilinadi. ijtimoiy tanlash nazariyasi (d.byukenen) birinchi galda siyosiy tanlov natijasini aks ettiruvchi va huquqda qayd etiladigan yuridik normani o`rganadi. yuridik normalarni izohlash uchun oqilona tanlashning neoklassik modelidan foydalaniladi. xususan, shu narsa nazarda tutiladiki, byukenen uchun siyosat - bu huddi insonlar bozorda faqat o`z afzal bilishlariga amal qilgan holda tovarni xarid qilgani kabi, uning asosida ular turli xil muqobil variantlarni, ularni o`z qadrqimmati bilan qiyoslagan holda, tanlaydigan murakkab institutsional jarayon hisoblanadi. boshqa so`z bilan aytganda, norma va qoidalar siyosat bozorida shaxslar o`rtasidagi o`zaro hamkorlik natijasida paydo bo`ladi. bundan normalarni baholashning navbatdagi mezoni – ularning samaradorligi kelib chiqadi. normalar faqat ular o`ziga xos qadr-qimmatga asoslanganda samarali bo`lib, yakka manfaatlarni o`zaro foydali tarzda amalga oshirishga ko`maklashadi [47]. ijtimoiy tanlash nazariyasiga xos …

5 / 12

normaga amal qilish shaxs uchun o`z maqsadlari (signaling) haqidagi xabarlarni kontragentgacha yetkazish usuliga aylanadi. shaxslar o`z xatti-harakatiga nisbatan bir-birini istisno etuvchi talablarni muvofiqlashtirishga va o`z tomonlarining harakatlariga nisbatan ishonchli fikrlarni bildirishga qodir bo`lmay qoladi. ko`rib chiqilayotgan yondashuv doirasida kelishuvlar nisbatining quyidagi variantlari tahlil qilinadi. 1. ekspansiya – unda o`zaro hamkorlikni tashkil qilish ilgari boshqa kelishuvlar ustuvorlik qilgan sohalardagi kelishuvlardan birining normalari asosida amalga oshadigan kelishuvlar nisbati. masalan, siyosiy soha siyosiy bozorga aylanishi mumkin, bunda fuqarolik kelishuvining normalari bozor kelishuvi normalari tomonidan siqib chiqariladi. bozor kelishuvining ekspansiyasi o`ta xavfli, u boylikning o`ta nomutanosib taqsimlanishiga va undan siyosiy hokimiyat omili sifatida foydalanishga olib kelgan holda jamiyat rivojlanishini barqarorlikdan mahrum etadi. 2. urinish – unda bir o`zaro hamkorlikning o`zi bir-birini istisno etuvchi normalar asosida amalga oshirilishi mumkin bo`lgan kelishuvlar nisbati. shu nuqtai nazardan birinchi bo`lib k.errou tomonidan tadqiq etilgan qon topshirish bunga aynan mos misol bo`ladi. gap shundaki, qon odatda pulga (bozor kelishuvi) …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsiyalar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli"

2- bob. institutlar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli 2.1 . “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 2.2 . rasmiy va norasmiy normalar va ularning shakllanishi 2.3 . institutsional matritsa 2.4 . institutsional o`zgarishlar va institutlarning o`zaro bog`liqligi. 2.1 . “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati institutlar jamiyat hayotida muhim o`rin tutadi. agar bir daqiqaga barcha institutlar yo`q bo`lib ketganligini tasavvur qiladigan bo`lsak, u holda tartibsizlik boshlanib ketib, bu o`z navbatida abadiy davom etmas edi. chunki insonlarning o`z hayotini tartibga keltirishga urinishlari yangi institutlarning paydo bo`lishiga olib kelgan bo`lar edi. institutlar tabiatini yanada chuqurroq tahlil qilish global xususiyatlarga ega bo`lgan qator savollarga, xususan, nima ...

This file contains 12 pages in PDF format (242.2 KB). To download "institutsiyalar va ularning jamiyat rivojlanishidagi roli", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsiyalar va ularning jam… PDF 12 pages Free download Telegram