hind dinlari vedizm braxmanlik hinduiylik, jayniylik, sikxiylik

DOCX 28 pages 95.2 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 95.2 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

hind dinlari: vedizm–braxmanlik hinduiylik, jayniylik, sikxiylik reja: 1. vedizm. 2. braxmanlik. 3. hinduiylik. 4. jayniylik. 5. sikxiylik. vedizm hindiston turli elat va millatlarni o‘z bag‘riga olgan boy o‘lka bo‘lishi bilan bir qatorda, hozirda mavjud bir qancha dinlarning vatani ham hisoblanadi. hindiston dinlari o‘zining ko‘pmingyillik taraqqiyoti davomida bir necha bor takomillashdi va nomlari o‘zgardi. miloddan avvalgi ikkinchi ming yillik o‘rtalarida sharqiy yevropadan hindistonning shimoli-g‘arbiy qismi, hozirgi panjob hududiga g‘arbdan hindiqush dovoni orqali o‘zlarini “oriylar” deb atagan jangari xalqlar bostirib kelib, hindistonni istilo qila boshladilar. ular o‘zlari bilan muqaddas yozuvlari, sanskrit tilidan tarjima qilinganda “muqaddas, ilohiy bilim” ma’nolarini anglatuvchi, vedalarni ham olib kelgan edilar. vaqt o‘tishi bilan, oriylar tomonidan olib kelingan mazkur matnlar butun hind xalqining eng muqaddas manbasiga aylanib qoldi. hind muqaddas kitoblari ikki qismga “vahiyga tayanuvchi” – shruti va “dostoniy” – smitriga ajraladi. vedalar bulardan shrutiga kiradi. vedalar ibodat masalalari, marosim, falsafiy ta’limotlar, tarixiy xabarlar, ilohiy qo‘shiq, niyoz, duo, yashash …

2 / 28

oning ba’zi jihatlarini ham ochib bergani sababli ko‘plab noaniq afsonaviy shaxslar bu ikki manbani bir-biri bilan qiyoslash natijasida paydo bo‘lgan. rig vedaning qadimiy hindlar madaniyatidagi o‘rnini tushunish uchun kitobning paydo bo‘lish tarixiga ham nazar solish lozim. oriy qabilalarining ko‘chib kelishlari ko‘p asrlarga cho‘zilgan va juda keng miqyosni qamrab olgan uzoq jarayon bo‘lgan. oriylar bu mintaqaga kelganlarida ularning nafaqat jang aravalari, balki xudolarga bag‘ishlangan, jangchilarning jangovar ruhini qo‘llab-quvvatlovchi, dushman ustidan g‘alaba qilishlari, shon-shuhrat, boylik, erkak avlod qoldirish, taraqqiy etish uchun bo‘lgan intilishlarini aks ettiruvchi madhiyalari mavjud bo‘lgan. bu madhiyalar ruhoniy oilalarida og‘izdan-og‘izga, avloddan-avlodga o‘tdi va keyinchalik kitob holiga keltirildi. rig veda hindiston hududi, asosan, panjob, hind daryosi havzasida yagona asar holiga keltirildi va shimoliy hindistonning miloddan avvalgi ii-i ming yilliklarida yuz bergan voqealari haqida ma’lumot beruvchi yagona manbai hisoblanadi. rig veda xudolarga aytilgan madhiyalar to‘plami, ya’ni diniy yodgorlik bo‘lib, uning mualliflari – rishi kuylovchilarning asosiy vazifalari xudolarni oriylar tomoniga og‘dirish bo‘lgan. …

3 / 28

‘lib, ular tantanali qurbonlik marosimida rohiblar tomonidan o‘qiladi. kautxuma ham o‘z navbatida ikki qismdan iborat: birinchi kichikroq bo‘lgan hajmi agni, indra ilohiyotlariga, ikkinchisi somaga qurbonlik keltirish marosimida aytiladigan qo‘shiqlardan iborat. she’rlar orasida ichki bog‘liqlik bo‘lmay, ular tartibi marosimlarning borishiga qarab belgilangan. bu she’rlar ohang bilan qo‘shiq tarzida aytish uchun mo‘ljallangan. ushbu vedaning maqsadi diniy marosimlarda aytiladigan qo‘shiqlarni o‘rgatishdan iborat. hindistonda hozirgacha vedalarni kuyga solib kuylovchilar – samavedinalar saqlangan bo‘lib, ularning turli maktablari mavjud. 3. yajur veda – “qurbonliklar vedasi”dir. uning asosiy qismini qurbonlik qilish usullari – yajus tashkil qiladi. mazkur yajuslar qurbonlik marosimning ma’lum bo‘limlarida juda past ovozda, ijro etiladi, ular ma’nosini esa marosimning o‘tkazilish tartibidan kelib chiqib tushunish mumkin. yajuslarning ba’zi qismlari nazm, ba’zilari esa nasr shaklida yozilgan bo‘lib, qurbonlik bilan bog‘liq so‘z va duolarni o‘z ichiga oladi. yajur veda tarkibi marosim, yajus va mantralar, braxmana sharhlari kabi uch qismdan iborat. yajur veda matni turli marosim o‘tkazuvchi braxmanlar maktablari …

4 / 28

vana – “olov ruhoniysi” nomi bilan uzviy bog‘liq. braxmanlar, bu matnlarni hayotning turli davrlarida o‘qib yurishga majburdirlar. u boshqa vedalardan keyingi davrlarda yozilgan bo‘lib, 730 ta ilohiyni o‘z ichiga oladi. bu veda xalq ishonchlari, donishmandlik va sehrgarlik kabi mavzularda ma’lumotlar beradi. atxarva vedada ruhoniylarining asosiy ibodati hisoblangan somaga qurbonlik qilishga umuman e’tibor qaratilmagan. shuning uchun ham u yuqoridagi uch vedaga e’tiqod qiluvchilar tomonidan tan olinmagan. ushbu veda asosan oila atrofida markazlashgan marosimlar bilan bog‘liq. shu tufayli, atxarva veda o‘zidan avvalgi uch vedadan o‘z marosimlarining negiz va mohiyati bilan farqlanadi, asosida uzoq o‘tmishga borib taqaladigan xalq sehrgarlik marosimlari yotadi. atxarva veda 6000 she’rdan iborat 371 madhiyani o‘z ichiga oladi. ular jami 20 kitobda jamlangan. vedalarda butun tabiatning ilohiy ekani haqidagi ta’limot ilgari suriladi. shundan kelib chiqib aytish mumkinki, hindiston ko‘pxudolikning o‘chog‘i hisoblanadi. undagi tasavvurlarda biri ikkinchisidan yuqori bo‘lgan, ikkinchisi, aksincha, pastroq bo‘lgan qator ilohlar siymosi namoyon bo‘ladi. biroq bu darajalar to‘xtovsiz …

5 / 28

osh xudolari. rig vedada quyosh energiyasining turlicha namoyon bo‘lishidan besh xudo yuzaga kelgani haqida so‘z yuritilgan. ularning eng qadimiysi mitra – “do‘st”dir. surya quyoshning yorqinroq namoyon bo‘lgan ko‘rinishi hisoblanadi. u yunonlardagi apollon kabi yetti ot biriktirilgan g‘ildirakli aravalarda tasvirlangan. savitri esa, quyoshning quvvat beruvchi kuchida namoyon bo‘ladi. pushan muruvvatli hisoblanib, quyoshning mahsuldorlik faoliyatini o‘zida namoyon qiladi. ularning yana biri vishnu vedalarda zikr qilingan va keyinchalik unutilgan xudolar orasida abadiy hisoblangan va hozirda butun hindistonda ulug‘lanadi. havo xudolari. bu xudolar qatoriga ashvina va savitar nomi bilan ataluvchi ikki tong xudosi qo‘shiladi. ular boshida osmon podshosi va oriylar milliy xudosi indra turadi. u avvalo, ikkita sariq otga qo‘shilgan g‘ildirakli aravada turuvchi jang xudosidir va oriylar urug‘ining yetuk sardori ramzidir. dastavval, indra hind an’analarida chaqmoq xudosi sifatida namoyon bo‘lgan. biroq bosqinchilar tomonidan ko‘p yillar davomida olib borilgan urushlar uni urush xudosiga aylantirdi. yomg‘ir xudosi panjanya, shamol xudosi vayyular vedalarda aniq keltirilmagani bois, ular …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hind dinlari vedizm braxmanlik hinduiylik, jayniylik, sikxiylik"

hind dinlari: vedizm–braxmanlik hinduiylik, jayniylik, sikxiylik reja: 1. vedizm. 2. braxmanlik. 3. hinduiylik. 4. jayniylik. 5. sikxiylik. vedizm hindiston turli elat va millatlarni o‘z bag‘riga olgan boy o‘lka bo‘lishi bilan bir qatorda, hozirda mavjud bir qancha dinlarning vatani ham hisoblanadi. hindiston dinlari o‘zining ko‘pmingyillik taraqqiyoti davomida bir necha bor takomillashdi va nomlari o‘zgardi. miloddan avvalgi ikkinchi ming yillik o‘rtalarida sharqiy yevropadan hindistonning shimoli-g‘arbiy qismi, hozirgi panjob hududiga g‘arbdan hindiqush dovoni orqali o‘zlarini “oriylar” deb atagan jangari xalqlar bostirib kelib, hindistonni istilo qila boshladilar. ular o‘zlari bilan muqaddas yozuvlari, sanskrit tilidan tarjima qilinganda “muqaddas, ilohiy bilim” ma’nolarini anglatuvchi,...

This file contains 28 pages in DOCX format (95.2 KB). To download "hind dinlari vedizm braxmanlik hinduiylik, jayniylik, sikxiylik", click the Telegram button on the left.

Tags: hind dinlari vedizm braxmanlik … DOCX 28 pages Free download Telegram