o‘zbekiston toponimiyasiga umumiy tavsif

DOC 8 pages 46.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu: o‘zbekiston toponimiyasiga umumiy tavsif reja: 1. o‘zbekiston toponimiyasi va uning o‘rganilish tarixi 2. o‘zbekiston toponimlarining farqlovchi xususiyatlari 3. o‘zbekiston nomining etimologiyasi haqida tayanch ibora va atamalar: geografik nom, geografik obyekt, toponimik siyosat, ta rixiy qatlamlar. o'rta osiyo toponimik landshafti nihoyat xilma-xil va murakkab tuzilishga ega. bunga hudud toponimiyasining turli hududlardagi o'ziga xos tabiiy sharoiti, etnik va til taraqqiyoti tarixi hamda madaniy va ma'naviy xususiyatlari bilan chambarchas bog'liqligi sabab bo'lgan. bu holat o'rta osiyo toponimiyasini juda qadimiy davrlarda shakllanganligidan dalolat beradi. eng muhimi ularning ko'pchiligi tarixiy hujjatlarda qayd qilingan. shuni hisobga olgan holda, akademik v.v.bartold o'rta osiyo tarixi va toponimiyasi bilan shug'ullanmoqchi bo'lgan tadqiqotchi ma'lumotlarni kamligidan emas, aksincha ko'pligidan, tarqoqligidan qiynaladi, degan edi. mutaxassislarning fikricha, mintaqadagi eng quyi toponimik qatlamni qadimgi substrat nomlar, ya'ni hozirgi tillar yordamida izohlab bo'lmaydigan. maxsus etimologik tadqiqotlarni talab qiladigan nomlar tashkil qiladi. taniqli toponimist olim e.m.murzayevning aniqlashicha, o'rta osiyoda hozirgacha aniqlangan va saqlanib qolgan jo …

2 / 8

ha hududlarda keng tarqalgan geografik nomlar qatlamini tashkil etadi. f t ib o r li tomoni shuki, o'rta osiyoning boshqa hududlariga nisbatan yettisuv va tyanshanning ichki qismlari hamda qazog'istonning dasht mintaqasida azaldan turkiy nomlar ko'p bo'lgan. nomshunos olimlarning fikricha, turkiy toponimlarning larqlovchi xususiyatlardan biri shuki, ular ko'pincha geografik terminlar yordamida pavdo bo'lgan. olimlar bu holatni turkiy xalqlarning yashash tarzi bevosita ularni o'rab turgan tabiat bilan chambarchas bog'liqligi bilan izohlashgan. mintaqa toponimiyasining o'ziga xos xususiyatlardan yana biri, shuki joy nomlari tarkibida etnonimlar, ya’ni urug'-qabila nomlari salmoqli o'rin egallaydi. tarixiy ma’ lumotlarga qaraganda. o'tmishda ularning soni bundan ham ko'p bo'lgan. masalan, x ix asrning oxirlarida zarafshon vodiysini o'rgangan rus olimlari tomonidan yozib olingan 1300 aholi punkti nomi orasida 900 dan ortiq etnonim borligi qayd qilingan. o'rta osiyo toponimiyasi tarkibidagi nomlarning asosiy qismini hozirgi o'zbek. qozoq, qirg'iz, turkman. qoraqalpoq va tojik til lari yordamida osongina tushunish mumkin. mutaxassislar ta'kidlagandek. toponimlar hozirgi ma'muriy-hududiy chegaralami …

3 / 8

adan hozirgi o'zbekiston hududiga kirib kelishi mintaqa toponimiyasida biron-bir sczilarli iz qoldirmagan. ular tomonidan yaratilgan nomlarni mahalliy xalqlar qabul qilmagan va yunonlarning ketishi bilan avvalgi nomlari qayta tiklangan. hozirgacha saqlangan va makedoniyalik iskandar nomi bilan bog'liq bo'lgan nomlarning aksariyati turli rivoyatlarga asoslangan. iskandar haqidagi turli xil rivoyatlarning ko'pligi, bunday toponimlarning etimologiyasini aniqlashni ancha qiyinlashtiradi. h.hasanovning yozishicha, fotih iskandar haqiqatdan ham yurtimizda bo'lgan, ammo u ho'janddan nariga o'tmagan. shuning uchun, uzoq-uzoq joylardagi iskandar nomlarini faqat ko'chirma deb tushinish ma'qul. tarixchi akademik a.muhammadjonovning ta'kidlashicha. o'zbekistonda iskandar nomli bir necha geografik obyektlar mavjud. ularga nurota tumanidagi quduq, yangiobod tunianidagi qishloq, toshkent yaqinidagi ariq misol bo'ladi. iskandar nomi bilan bog'liq joy nomlarining keyingi paytlarda paydo bo’ lganlari ham bor. masalan, iskandarariq - toshkentdan yuqoriroqda chirchiq daryosidan chiqarilgan ariq. bu ariqni 1883-1885 yillarda, mahalliy xalq orasida iskandarto'ra laqabi bilan mashhur bo'lgan chor rossiyasining knyazi nikolay konstantinovich qazdirgan. hozirgi o'zbekiston hududidagi turkiy va forsiy xalqlar qadimdan …

4 / 8

biy til bo'lib xizmat qilishi muhim ahamiyat kasb etgan. mutaxassislar arab tilidan o'zlashgan so'zlar asosida paydo bo'lgan toponimlar orasida diniy terminlarning ko'pligini alohida qayd qilishgan. mintaqadagi bir qator yirik geografik obyektlar nomini arablar o'zgartirgan bo'lsalar ham, ammo mahalliy xalq orasida ular keng qo'llanilmagan. bular sayhun, jayhun, movarounnahr va boshqalar. ko'p asrlik lisoniy aloqalar turkiy - arabcha - toshsaqo, narpay, alamli, talli kabi gibrid nomlarni paydo bo'lishiga sabab bo'lgan. o'zbekiston hududida mo'g'ul tilidan o'zlashgan so'zlar asosida paydo bo'lgan toponimlarning kelib chiqishi x iii asrdagi mo'g'ullar istilosi bilan bog'liq. mo'g'ulcha toponimlar mintaqa joy nomlari tarkibidagi kichik bir guruh sifatida to'rtinichi tarixiy qatlamni tashkil etadi. mo'g'ul tili hozirgi o'zbekiston hududida xalq tiliga aylanmadi. shu sababdan, mo'g'ul tili bilan bog'liq loponimlari nisbatan kam va ularni aniqlash qiyin emas. ayrim mutaxassislar o'zbekiston toponimiyasi tarkibida, mo'g'ulcha nomlarning kamligi, ularni mahalliy xalq bilan aralashib tili va dinini qabul qilganligi sabab bo'lgan deyishadi. s.nominxanov, e.begmatov, t.nafasov kabi o'zbek …

5 / 8

go'zal≫ degan ma'nolarni anglatuvchi saykan so'zi asos bo'lgan. keyinchalik geografik termin sifatida bu so'z o'zbek tiliga o'zlashgan va hozirda ≪katta≫. ≪tekis ochiq joy≫, ≪maydon≫ ma'nosini ifodalaydi. geografik nom sifatida tanilgan yom (dialektda join) so'zi ham mo'g'ul tilidan o'zlashgan. mutaxassislar yomchi. jom, jomboy, jombo'z, jombuloq kabi toponimlarni paydo bo'lishini yom so'zi bilan bog'liq deyishadi. y o 'l ma'nosidagi yom so'zi mo'g'ullardan turkiy tillarga o'tib. mo'g'ullar hukmronligi davrida o'rta osiyoda keng tarqalgan. yomlar chingiziylar davrida qurila boshlagan. keyinchalik yom so'zi ≪choparlar, yo'lovchilar qo'nadigan va ot almashtiradigan joy≫, ≪bekat≫ ma’nosini ifodalagan. yomda doim otlar shay turib, bir qancha kishi xizmat qilgan. ugedeyxon ko'plab yomlar qurdirganligi bilan faxrlanganligi ma’ lum. yom so'zi nafaqat turkiy tillarga balki slavyan, xususan, rus tiliga ham o'tgan. masalan. rus tilidagi ≪yamshik≫ so'ziga yom so'zi asos bo'lgan. o'zbekiston toponimiyasi tarkibidagi beshinehi tarixiy qatlamni slavyan (asosan rus) ti i lari asosida shakllangan toponimlar tashkil qiladi. ruscha nomlarning mintaqada paydo bo'lishi xix …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston toponimiyasiga umumiy tavsif"

mavzu: o‘zbekiston toponimiyasiga umumiy tavsif reja: 1. o‘zbekiston toponimiyasi va uning o‘rganilish tarixi 2. o‘zbekiston toponimlarining farqlovchi xususiyatlari 3. o‘zbekiston nomining etimologiyasi haqida tayanch ibora va atamalar: geografik nom, geografik obyekt, toponimik siyosat, ta rixiy qatlamlar. o'rta osiyo toponimik landshafti nihoyat xilma-xil va murakkab tuzilishga ega. bunga hudud toponimiyasining turli hududlardagi o'ziga xos tabiiy sharoiti, etnik va til taraqqiyoti tarixi hamda madaniy va ma'naviy xususiyatlari bilan chambarchas bog'liqligi sabab bo'lgan. bu holat o'rta osiyo toponimiyasini juda qadimiy davrlarda shakllanganligidan dalolat beradi. eng muhimi ularning ko'pchiligi tarixiy hujjatlarda qayd qilingan. shuni hisobga olgan holda, akademik v.v.bartold o'rta osi...

This file contains 8 pages in DOC format (46.5 KB). To download "o‘zbekiston toponimiyasiga umumiy tavsif", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston toponimiyasiga umum… DOC 8 pages Free download Telegram