nomanfiy butun sonlar sanoq sistemalari

DOC 97.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662970465.doc nomanfiy butun sonlar nomanfiy butun sonlar sanoq sistemalari reja: 1. sanoq sistemalari haqida tushuncha. 2. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. 3. o‘nli sanoq sistemasida sonlarning yozilshi va o‘qilishi. 4. o‘nli sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash. 5. o‘nli sanoq sistemasida nomanfiy bugun sonlar ustida arifmetik amallar bajarish algoritmi. muammo: sanoq sistemasi deganda nimani tushunasiz? sanoq sistema deb. sonlarni yozish, o`qish va ular ustida amal bajarish usuliga aytiladi. 1. insoniyat paydo bo‘lib, madaniyat darajasi ancha yuqori bo‘lgan davrdan boshlab yozuv paydo bo‘lgan. bunda dastlab nima haqida gap yuritilayotgan bo‘lsa, shu narsa yoki tushunchaning tasvirini beradigan rasmlardan foydalanilgan. keyincha lik rasmlar o‘rniga maxsus belgilar va nixoyat asta-sekin lik bilan harflar, so‘ng raqamlar paydo bo‘lgan. avvaliga sonlar chiziqchalar yoki tugunchalar yordamida belgilangan. so‘ng ko‘p miqdordagi belgilarni guruhlash ehtiyoji tug‘ilgan. odamlar qo‘llaridagi barmoqlari yordamida sanaganlari uchun belgilar 10 talab, ba’zan 20 talab (oyoq va qo‘ldagi barmoqlarining soniga ko‘ra) guruhlangan va bu guruhlar alohida belgi bilan …

da turgan 1 raqami 1 ta ming likni anglatadi. odatdagi 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 raqamlari yordamida sonlarni yozish hindiston liklar tomonidan joriy qilingan. shunday sanoq sistemalari borki, unda bir xil raqamlar sonning yozuvida qaysi o‘rinda joylashishidan qat’iy nazar, doim bir xil ma’noni anglatadi. bunday sanoq sistemalari pozitsion bo‘lmagan sanoq sistemalari deb yuritiladi. rim sanoq sistemasi pozitsion bo‘lmagan sanoq sistemasiga misol bo‘ladi. i, iii, iii, v, x, l, c, d, m kabi belgilar yordamida yozish rim liklar tomonidan kiritilgan bo‘lib, sonlar i-bir, ii -ikki, iv-to‘rt, vi -olti, xi -o‘n bir, xl -qirq, xs -to‘qson va hokazolar ko‘rinishda yozilgan. masalan, xxxix - o‘ttiz to‘qqiz, bunda, x- belgi barcha o‘rinlarda o‘nni, i belgi esa birni anglatadi. rim sanoq sistemasida kichik qiymat bildiruvchi belgi katta qiymatli belgidan oldin (chapda) yozilsa, sonning qiymati belgilar qiymatlarini ayirib topilgan, agar belgilar qiymatlari chapdan o‘ngga kamayib borish tartibida yozilsa, son qiymati belgilarning …

ing bitta birligi ikkinchi xonadan-boshlab o‘zidan oldingi xonaning o‘nta birligiga teng bo‘ladi, ya’ni qo‘shni xona bir liklari nisbati sanoq sistemasining asosi- 10 ga teng. sonlar 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 dan iborat 10 ta belgi yordamida yoziladi va bu belgilar raqamlar deb ataladi. son yozuvida har bir raqam ma’lum xona bir liklari sonini bildiradi. demak, a natural sonning o‘n lik sanoq sistemasidagi yozuvi deb quyidagi yig‘indiga aytiladi: a = an∙10n+ an–1∙10n–1+…+ a2∙102+ a1∙10+ a0 bu erda an ..... a1 - 0 dan 9 gacha bo‘lgan raqamlar. an ≠0 deb kelisxiladi. son yozuvini 0 lardan boshlash faqat ma’lum sondagi raqamlardan iborat nomerlashda qo‘llanadi, masalan: lotoreya, pasport, avtomobil nomerlarida. ________ n = an∙10n+ an–1∙10n–1+…+ a2∙102+ a1∙10+ a0 berilgan bo‘lsa, uni n= anan–1…a1a0 ko‘rinishda yozish mumkin. son yozuvidagi chiziq uni xarfiy ko‘paytmadan farqlash uchun chiziladi. son yozuvdagi o‘ngdan birinchi uchta xona birlar sinfini tashkil qiladi va unga birlar, …

zuvda 0 lar bilan to‘ldiriladi. masalan: 412=4∙100+1∙10+2 (to‘rt yuz o‘n ikki). 4.o‘nli sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash quyidagicha amalga oshiriladi. a = an∙10n+ an–1∙10n–1+…+ a2∙102+ a1∙10+ a0 b = bn∙10n+ bn–1∙10n–1+…+ b2∙102+ b1∙10+ b0 sonlar berilgan bo‘lsin. quyidagi 1) n<k 2) n=k, an<bn, n=k an≠bn, an–1=bn–1 ai<bi (i<n) bo‘ladi, shartlardan biri bajarilsa, a<b bo‘ladi. 5. o‘nli sanoq sistemasida sonlar qo‘shish algoritmi. ma’lumki, har qanday ko‘p xonali sonlarni xona bir liklari yigindisi shaklida ifodalash mumkin. masalan, 1) 527 = 5 ta yuz lik +2 ta o‘n lik + 7 ta bir lik yoki 527= 5•100 + 2•10 + 7•1 yoki 2) 3728 = 3•1000 + 7•100 + 2 •10 + 8•1 3728 = 3•103 +7•102 + 2•10 + 8•100 har qanday natural sonni qaraydigan bo‘lsak, n = anan–1 an–2…a1a0 n = an∙10n+ an–1∙10n–1+…+ a2∙102+ a1∙10+ a0 bo‘ladi. bunda an an–1…a1 a0 lar .. ..; 0 dan 9 gacha–bo‘lgan raqamlar bo‘ladi. faqat an- …

i ayirish algoritmi. bir xonali sonlarni qo‘shish jadvali va ayirish amalining ta’rifidan foydalangan holda, ayirish jadvalini tuzish mumkin. 1 ni ayirish jadvali. 2–1=1 6–1=5 3–1=2 7–1=6 4–1=3 8–1=7 5–1=4 9–1=8 5 ni ayirish jadvali 5–5=0 8–5=3 6–5=1 9–5=4 7-5=2 va hokazo ko‘p xonali sonlarni og‘zaki ayirish yig‘indi va ayirmaning xossalaridan foydalanib amalga oshiriladi. 862 - 241= ( 8 yuz lik + 6 o‘n lik + 2 bir lik) - (2 yuz lik + 4 o‘n lik + 1 bir lik) = ( 8 yuz lik - 2 yuz lik)+(6 o‘n lik - 4 o‘n lik) + (2 bir lik- 1 bir lik) = 6 yuz lik + 2 o‘n lik + 1 bir lik = 621. yozma ayirishda kamayuvchi va ayriluvchi ustun tarzda mos xona bir liklari bir -biri tagiga yoziladi va tagiga chizilib, uning tagiga mos xonalar ayirmalari natijalari eng kichik xona bir liklaridan boshlab yoziladi: 862 -241 621 …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nomanfiy butun sonlar sanoq sistemalari"

1662970465.doc nomanfiy butun sonlar nomanfiy butun sonlar sanoq sistemalari reja: 1. sanoq sistemalari haqida tushuncha. 2. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. 3. o‘nli sanoq sistemasida sonlarning yozilshi va o‘qilishi. 4. o‘nli sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash. 5. o‘nli sanoq sistemasida nomanfiy bugun sonlar ustida arifmetik amallar bajarish algoritmi. muammo: sanoq sistemasi deganda nimani tushunasiz? sanoq sistema deb. sonlarni yozish, o`qish va ular ustida amal bajarish usuliga aytiladi. 1. insoniyat paydo bo‘lib, madaniyat darajasi ancha yuqori bo‘lgan davrdan boshlab yozuv paydo bo‘lgan. bunda dastlab nima haqida gap yuritilayotgan bo‘lsa, shu narsa yoki tushunchaning tasvirini beradigan rasmlardan foydalanilgan. keyincha lik rasmlar o‘rniga maxsus belgilar va nixoyat...

DOC format, 97.5 KB. To download "nomanfiy butun sonlar sanoq sistemalari", click the Telegram button on the left.

Tags: nomanfiy butun sonlar sanoq sis… DOC Free download Telegram