toponimlarning yozilishi va talaffuzi

DOC 6 pages 38.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: toponimlarning yozilishi va talaffuzi. reja: 1. joy nomlarining yozish qoidalari va grammatik xususiyatlari 2. qo‘shma nomlarning morfologik tarkibi va ularni yozish tartibi 3. o‘zbekiston toponimlarini slandartlashlirish muammolari tayanch ihora va atamalar: nom yozish tartibi. sodda va murakkab nom, milliy va xalqaro miqyosda slandartlashlirish. joy nomlarining yozish qoidalari va grammatik xususivatlari. toponimlar atoqli otlarning boshqa turlaridan grammatik jihatdan farq qiladi. ular aksariyat hollarda “ ikki yarim bir buttin'' degandek ko'p komponentli so'zlardir. bir tarkibiy qismdan iborat joy nomi ko'p incha, toponimikaning tejalish qonuniyatiga ko' ra uzoq iste'molda bo'lishi oqibatida biror unsurini yo'qotg an geografik nom yoki toponimik funksiyasini bemalol uddalab kelayotgan rudiment - qadimiy unsur bo'lishi mumkin. ideal toponimlar polikomponentlikni yomon ko'radi. chunki ular hali uzil-kesil toponimlik "p a spor f ’ini olmagan mikrotoponimla r monopoliyasi hisoblanadi. shu bilan birga ideal toponimlar monokomponentlikni ham yoqtirmaydi, ya'n i ular birgina tarkibiy qismdan iborat bo'lmasligi kerak. geografik nomlarning to'g ' r i …

2 / 6

o’g’ri yozilishini boshqaradi. o ’zbekistonda bu ish bilan respublika vazirlar mahkamasi huzuridagi ’’ergeodezkadastr” davlat q o ’mitasi. geografik obyektlarni nomlash va qayta nomlash masalalari bo’yicha respublika komissiyasi hamda ularni viloyat, shahar va tumanlardagi hududiy komissiyalari shug’ullanadi. shunga qaramay joy nomlarini to’g ’ri yozishda chalkashliklar k o ’p uchraydi. chunki, ularni nuqsonsiz to’g ’ri yozish, xalqning umumiy imloviy savodxonligi bilan b o g ' liq va ma ' lum darajada kishilarni bilim va madaniy saviyasini belgilaydi. kundalik matbuotda, xususan, gazeta va jurnallarda, radio va televideniyada, darsliklarda. badiiy adabiyotlarda respublika va chet mamlakatlarga oid minglab geografik nomla r uchraydi. bularning hammasini ham to’g’ri ekanligiga hech kim kafolat berolmavdi. geografik nomlarning o’zbekcha yozilishi ma'lum bir prinsiplarga asoslangan. mantiqli, bir-biriga bog’liq qoidalardan iborat bo'lishi va bugungi kun talabi darajasiga javob berishi lozim. o'zbekiston hududidagi geografik nomlar o'zbek tili imlosining amaldagi qoidalari asosida yozilar ekan, bu qoidalarning asosiy maqsadi va vazifasi - o'zbek tilidagi darsliklarda, …

3 / 6

abdal, burqut. dug'lat, mang'il sayyod. turk va boshqalar; v) kishilarning ism-familiyalari, taxallus, laqablaridan iborat toponimlar: beruniy. mustafo, navoiy. shodmon va hokazo: g) o'simlik va hayvon nomlaridan kelib chiqqan joy nomlari: bodom. do'lta, yong'oq. terak. chinor, yantoq va boshqalar; qo'shimchali toponimlar tarkibida otga qandaydir q o ’shimcha - affiks qo'shib yasaladi. bunday geografik nomla r tarkibida quyitlagi qo'shimchalar (affikslar) ko'p uchraydi: - goh - jangoh. n amozgoh, sayilgoh; - zor - bodomzor, sangzor, chilonzor: - iston - registon. bog'iston. guliston; - iya - mingiya. shohruhiya. yuziya; - kor — lalmikor. paxtakor. sholikor; - lar - arablar, beklar. shayxlar: - li - anjirli, burganli, betagali; - lik - attorlik, zargarlik, qassoblik; - loq - sangloq. toshloq, qumloq; - on - so'zangaron. sarrofon, zargaron; - ot - bog'ot, rabotot, qishloqot; - cha - do'rmoncha, qizilcha. qo'rg'oncha; - chi - bo'yrachi, taqachi. temirchi. qo' shma toponimlar ikki va undan ortiq tarkibiy qismlardan tashkil topadi: …

4 / 6

sondan, ikkinehi qismi geografik atamadan iborat bo'lganda: jkkinchisolma, yettinchiqo'tir shaklida yozish maqsadga muvofiqdir. aytish joizki, qo' shma geografik nomla r tadqiqida ularning yasalish usullarini belgilash, aniqlash ayniqsa muhimdir. mutaxassislarning yozishicha, til taraqqiyoti ja rayonida ma 'lum tipdagi so’z birikmasi yagona leksik ma 'no kasb etishi natijasida sintaktik birlikdan leksik birlikka aylanadi - qo' shma so'z yuzaga keladi. masalan, oqjar, sho'rsuv, yangiqo'rg'on, qoratepa kabi joy nomlari shu yo'l bilan paydo bo'lgan qo' shma so'z la r sirasiga kiradi. qolshma nomlarning morfologik tarkibiga ko‘ra tiplarga bo'linislii: i. ot + ot: bu tipdagi qo' shma toponimlarning ikkinehi qismi ko'p incha geografik termindan (qishloq, ovul, tepa, cho'l, bog", buloq, quduq va hokazo) tashkil topgan bo'ladi. ularning birinchi tarkibiy qismi esa kishi ismlari (familiyasi)dan (shofayziquduq, hoshimdasht, ismoiltepa), etnonimlardan (naymanariq, arabmozor . qozoqovul , turkravot), fitonimlardan (terakmozor, jiydaqishloq, tolqishloq) iborat bo'lishi mumkin. har ikkala tarkibiy qismi terminlardan (geografik va ijtimoiy-iqtisodiy) lashki i topgan toponimlar ham mavjud. …

5 / 6

vidan (toshkesar, qaynarbuloq, oxunqaynar. soykeldi. qolgandaryo) tashkil topadi. toponimlar quyidagi hollarda ajratib yoziladi: geograllk nom oldida qandaydir sifat kelganda: a) katta oqtepa. katta beshkapa. katta naymancha; b) kichik aravon, kichik ko'rg'oncha. kichik naymancha; s) pastki oyoqchi. pastki qoraqiya. pastki uyshun; g) quyi janafar, quvi bcshravot, quyi sho'robod; d) eski elbayon, eski xo'jaobod, eski haqqulobod; e) etak saroy, etak oqqo' rg'on. etak qoramozor; i) o'r ta qorabog', o'r ta sho'rchi. o'r ta saydov; j) yuqori arabxona, yuqori uchma, yuqori qoraqiya; z) yangi naynova, yangi bo'ston. yangi gulbog'. kishilaming ism-lamiliyalaridan. taxalluslaridan iborat geografik nomlar alohida (ayrim holda) yoziladi: g'a fur g'ulom ko'chasi, alisher navoiy shohko'cha si. sharof rashidov shohko'chasi. habib abdullayev ko'chasi, abdulla qodiriy ko'chasi, kabi ko'p so'zli nomla r ajratib yoziladi. toponimlar quyidagi hollarda qobshtirnoq ichiga olinadi. zavod-fabrikalar, shirkat xo'jaliklari, firmalarning nomlari qo'shtirnoq bilan yoziladi: ≪gm-o'zbeki s ton≫ qo'shma korxonasi, ≪atlas≫ to'qimachilik kombinati. ≪toshkent≫ shirkat xo'jaligi. ≪ zomin ≫ jamoa xo'jaligi. …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimlarning yozilishi va talaffuzi"

mavzu: toponimlarning yozilishi va talaffuzi. reja: 1. joy nomlarining yozish qoidalari va grammatik xususiyatlari 2. qo‘shma nomlarning morfologik tarkibi va ularni yozish tartibi 3. o‘zbekiston toponimlarini slandartlashlirish muammolari tayanch ihora va atamalar: nom yozish tartibi. sodda va murakkab nom, milliy va xalqaro miqyosda slandartlashlirish. joy nomlarining yozish qoidalari va grammatik xususivatlari. toponimlar atoqli otlarning boshqa turlaridan grammatik jihatdan farq qiladi. ular aksariyat hollarda “ ikki yarim bir buttin'' degandek ko'p komponentli so'zlardir. bir tarkibiy qismdan iborat joy nomi ko'p incha, toponimikaning tejalish qonuniyatiga ko' ra uzoq iste'molda bo'lishi oqibatida biror unsurini yo'qotg an geografik nom yoki toponimik funksiyasini bemalol uddalab kela...

This file contains 6 pages in DOC format (38.5 KB). To download "toponimlarning yozilishi va talaffuzi", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimlarning yozilishi va tal… DOC 6 pages Free download Telegram