falsafiy antropologiya

DOC 12 pages 73.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

8-mavzu. falsafiy antropologiya. inson falsafasi. reja: 1. antropologiya – inson haqidagi bilimlar tizimi sifatida. 2. falsafiy antropologiyaning asoschilari. 3. falsafiy antropologiyaning yo'nalishlari, metod va metodologiya masalalari. 4. inson borlig'ining falsafiy izohi. 5. hayot (tiriklik) va o'lim haqidagi falsafiy fikrlar. 1. “antropologiya” atamasi (yunoncha anthropos — odam va logos — ta'limot) — odamning paydo bo'lishi, evolyutsiyasi hamda irqlar haqidagi bilimlar tizimini anglatadi. ilmiy antropologiya mustaqil fan sifatida xix asrda shakllangan bo'lsa-da, odam haqidagi falsafiy fikrlarning paydo bo'lishi qadim davrlarga borib taqaladi. odamning tana tuzilishi, kishilar o'rtasidagi farqlarni tadqiq qilish ushbu fanning asosiy vazifalaridir. mutaxassislar tomonidan antropologiya insonni tadqiq qilishning tabiiy-ilmiy metodlaridan foydalanadigan ijtimoiy fanlarga juda yaqin turadigan biologiya sohasi sifatida e'tirof etiladi. uning muhim sohasi — odam organizmining tuzilishi va rivojlanishiga ta'sir qiladigan fiziologik, biokimyoviy va genetik omillarni o'rganadigan bo'limi — «odam biologiyasi» degan umumiy nom bilan xx asr o'rtalaridan boshlab rivojlandi. odamning paydo bo'lishida faqat tabiat olamining qonuniyatlarigina emas, balki …

2 / 12

bilan shug'ullanadi. 2. falsafiy antropologiyaning yaxlit ilmiy bilimlar tizimi sifatida shakllanishida xix asr oxiri xx asr boshlarida yashab ijod etgan nemis olimi maks sheler (1874-1928) ijodi alohida o'rin tutadi. aynan uning ta'limotida diniy mazmundagi antropologik qarashlar bilan inson to'g'risidagi ilmiy-falsafiy fikrlarning uyg'unligi yaqqol namoyon bo'ldi. bu esa, o'z navbatida, falsafiy antropologiyaning mustaqil fan sohasi sifatida shakllanishiga katta turtki berdi. olim falsafiy antropologiya – insonning mohiyati va uning strukturasi to'g'risidagi bilimlar tizimi deb hisoblab, fan predmetini shu tariqa talqin etgan. m.shelerning falsafiy antropologiyaning rivojlanishiga qo'shgan hissasi haqida gapirganda, uning ta'limotidagi muhim ikki holatga e'tiborni qaratish zarur. birinchidan, olim uchun “inson-jamiyat” tizimida inson o'ziga xos markaz sifatida birlamchi hisoblanadi. chunki ushbu markazda insonning olamga nisbatan bo'ladigan turli aloqalari kesishadi. sheler bu markazning mohiyati – insonning shaxsiy borlig'ini aniqlash hamda yagonaligi (unikalligi), erkinligi va o'z-o'zini tartibga solish (yaxlitligi) xususiyatini anglashga harakat qilgan. bunda, shaxsning chinakam borlig'i sifatida o'z tarkibiga yagonalik, erkinlik va o'z-o'zini …

3 / 12

an tashqarida bo'lib, u – ruhdir. ruh barcha narsalarga qarshidir, chunki u g'ayritabiiy, xudodan kelib chiqadi. boshqacha aytganda, sheler uchun inson – bu, xudo bilan bog'langan ma'naviy mavjudot. so'z tufayli ilohiy ruh mazmuni individual ongning mulkiga aylanadi. mutaxassislar olimning ushbu fikri injildagi: “ibtidoda so'z bor edi, va so'z xudoda edi, va so'z xudo edi”, - degan hikmatni eslatishiga ham alohida urg'u berganlar. zamonaviy diniy-falsafiy antropologiyaning asoschilaridan yana biri – nemis olimi arnold gelen (1904-1976) hisoblanadi. olim madaniyatni “insoniyatning abadiy yo'ldoshi” sifatida talqin etgan. turli xil madaniyatlarning mavjudligini tan olgan holda, gelen madaniyatning birligini insoniyat yaxlitligi, aniqrog'i odamlarning biologik yaxlitligi bilan shartlangani haqidagi g'oyani ilgari surgan. uning fikricha, madaniyat “madaniyat yaratuvchi energiya”ga ega har bir inson organizmining ajralmas qismi hisoblanadi. mutaxassislar tomonidan gelen falsafasida uch tematik yo'nalish – falsafiy antropologiya, “institutlar falsafasi” va “plyuralistik ahloq” ajratib ko'rsatiladi. olim ijodidagi ushbu yo'nalishlar bir-birini to'ldirib, o'zaro uzviy bog'liq bo'lsa-da, ularning orasida falsafiy antropologiya …

4 / 12

limi xans-eduard xengstenbergning (1904 y.) ob'ektivlik (sachlichkeit) ta'limoti misolida kuzatish mumkin. mutaxassislarning ta'kidlashicha, uning qarashlarida ushbu oqimga mansub boshqa olimlarning ijodidagiga nisbatan, inson borlig'i va mohiyatining fenomenologik-antropologik tahlilining diniy varianti ko'proq o'z ifodasini topgan. insonning mohiyati borasida fan paydo bo'lgunga qadar ham intuitiv tasavvurlarning mavjud bo'lgani to'g'risidagi g'oya xengstenberg antropologik qarashlarining asosiy metodologik tamoyili hisoblanadi. olim fikricha, bunday yondashuv inson haqida tadqiqot olib borishning muhim shartidir. zero, bunday intuitiv bilim predmet haqida dastlabki tushunchalarni berib, istiqboldagi tahlillarga keng yo'l ochadi. xengstenberg metodiga ko'ra, odam zoti xususidagi dastlabki intuitiv bilimlar aql tomonidan inkor etilishi mumkin emas. chunki bu holda tadqiqot uchun dastlabki zaruriy material yo'qoladi. boshqacha aytganda, xengstenberg ijodida bunday yondashuv uning inson to'g'risidagi mulohazalari uchun o'ziga xos majburiy mezon sifatida xizmat qilgan. ushbu yo'nalishdagi fikr-mulohazalarni izlash va aniqlashni olim fenomenologik ahamiyatga ega deb hisoblagan. biroq xengstenberg nazarda tutgan fenomenologiya gusserl tushunchasidagi fenomenologiyadan farqlanishini ta'kidlash joiz. avstriyalik faylasuf va teolog emerix …

5 / 12

lishi alohida e'tiborni tortadi. mutaxassislar koret antropologiyasida asosiy xususiyat – insonni to'laligicha madaniyat va tarixni yaratuvchi faol, serg'ayrat mavjudot sifatida ko'rsatishga bo'lgan urinishdan iborat ekanini ta'kidlaydilar. albatta, bu jihat zamonaviy neotomistik antropologiyaning rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etgan. tarixni ilmiy tushunish inson olamini eng avvalo, uning hayotiy faoliyati kechadigan, u tomonidan yaratilgan predmetlar tizimidan iborat ijtimoiy yaxlitlik sifatida talqin etishga asoslanadi. inson dunyosining istalgan segmenti, qismi alohida ahamiyatga ega bo'lib, u yoki bu ijtimoiy sharoitda muayyan madaniy mo'ljallarga ega shaxs hayoti mazmunining tashuvchisi hisoblanadi. inson borlig'i ob'ektivdir. biroq uning mavjudligi va paydo bo'lishi ijtimoiy sub'ektning faoliyati bilan ham shartlangandir. 3. falsafiy antropologiyada asosan uchta yo'nalish ajratib ko'rsatiladi: falsafiy-biologik (a.gelen); madaniy-falsafiy (e. rotxaker, m. landman); falsafiy-diniy (m. sheler, i. lotts, g.-e. xengstenberg va b.). shuningdek, falsafiy antropologiya bazis strukturasiga ega bo'lib, u quyidagilardan tuzilgan: antropologik epistemologiya yoki gnoseologiya (insonni falsafiy-antropologik bilish usullari haqidagi ta'limot); antropologik ontologiya (inson borlig'i haqidagi ta'limot), shu jumladan, …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy antropologiya"

8-mavzu. falsafiy antropologiya. inson falsafasi. reja: 1. antropologiya – inson haqidagi bilimlar tizimi sifatida. 2. falsafiy antropologiyaning asoschilari. 3. falsafiy antropologiyaning yo'nalishlari, metod va metodologiya masalalari. 4. inson borlig'ining falsafiy izohi. 5. hayot (tiriklik) va o'lim haqidagi falsafiy fikrlar. 1. “antropologiya” atamasi (yunoncha anthropos — odam va logos — ta'limot) — odamning paydo bo'lishi, evolyutsiyasi hamda irqlar haqidagi bilimlar tizimini anglatadi. ilmiy antropologiya mustaqil fan sifatida xix asrda shakllangan bo'lsa-da, odam haqidagi falsafiy fikrlarning paydo bo'lishi qadim davrlarga borib taqaladi. odamning tana tuzilishi, kishilar o'rtasidagi farqlarni tadqiq qilish ushbu fanning asosiy vazifalaridir. mutaxassislar tomonidan antropologiya ...

This file contains 12 pages in DOC format (73.0 KB). To download "falsafiy antropologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy antropologiya DOC 12 pages Free download Telegram