feodal jamiyati va uning yemirilish davridagi iqtisodiy ta’limotlar

DOC 5 pages 183.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 183.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

3-mavzu: feodal jamiyati va uning yemirilish davridagi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1.1. arab-islom mutafakkirlari iqtisodiy fikrlari 1.2. abu hamid al-g’azzoliyning iqtisodiy fikrlari. 1.3. ibn xaldunning iqtisodiy fikrlari. 1.4. g’arbiy evropadagi iqtisodiy g’oyalar tayanch so’z va iboralar: primitiv bosqich; tsivilizatsiya bosqichi; zaruriy buyumlar; zarur bo’lmagan buyumlar; moddiy ehtiyojlar; ideal shahar; ideal davlat; odil narx; boylik; ayirboshlash; savdo foydasi va sudxo’rlik foizi. 3.1. arab-islom mutafakkirlari iqtisodiy fikrlari o’rta asr davriga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ancha to’g’ri aks ettirgan iqtisodiy g’oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. ular o’sha davrdagi ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishidan kelib chiqqan holda o’ziga xos xususiyat kasb etadi. bunday xususiyatlardan biri, eng avvalo, iqtisodiy g’oya va nazariyalarda diniy qarashlarning ustunligidir. o’sha davrda xo’jalik hayotidagi diniy-axloqiy me’yorlar, ularning bozor iqtisodiy munosabatlari va ijtimoiy tizimda demokratik tamoyillarning o’rnatilishiga to’sqinlik qilishi yangi iqtisodiy g’oya, nazariyalarning din “pardasiga o’rab” berilishiga sabab bo’lgan. arab mamlakatlarida feodal munosabatlarning shakllanishi, ijtimoiy-iqtisodiy hayot sharoitini to’g’ri aks ettiruvchi iqtisodiy …

2 / 5

riladi. bu muqaddas kitobda savdoga katta ahamiyat beriladi, sudxo’rlik (sudxo’rlik foizi) qoralanadi, xususiy mulkning muqaddasligi, birovning mulkiga xiyonat va hatto hasad qilish katta gunoh deb ko’rsatiladi. oyati karima va hadisi shariflarda turli kasblarni egallash, ayniqsa, dehqonchilik, qo’ychivonlik bilan shug’ullanish, mehnat qilish zarurligi marhamat qilingan. qur’oni karimdagi iqtisodiy g’oyalarni bir necha guruhga ajratish mumkin. ulardan biri eng avvalo halol mehnat, xususan dehqon, chorvador, hunarmandlar mehnati ulug’lanadi, peshona teri bilan halollik asosida hayot kechirishga da’vat etiladi, barcha boylikning asosida mehnat yotishi uqtiriladi. «englar, ichinglar, hadya qilinglar, ammo isrof qilmanglar», degan ko’rsatmalar asosida olib boriladi (bu hozirgi davrda eng asosiy muammolardan biri hisoblanadi), «daryo bo’yida tahorat qilsangiz ham suvni isrof qilmanglar» kabi qoidalar aynan hozirgi zamon iqtisodiyoti va ekologiyasi uchun nihoyatda ahamiyatlidir. masalan, niso surasida (29-oyat) «mollaringizni o’rtalarinigizga nohaq (ya’ni o’g’rilik, qaroqchilik, sudxo’rlik, poraxo’rlik, qimor kabi) yo’llar bilan emangiz! balki o’zaro rizolik bilan bo’lgan savdo-sotiq orqali mol-dunyo qilingiz», deyiladi. biroq sudxo’rlik, poraxo’rlik kabi …

3 / 5

oyat). alloh taoloning qur’oni karimda qarz olish va berish, meros, uni taqsimlash (4-sura, 8-oyat), yetim-yesirlarga muruvvat, xayr-ehson qilish haqidagi oyat karimalaridan kelib chiqadigan g’oyalar hamda soliq turlari va miqdori ham katta ahamiyat kasb etadi. yetim-yesirlar haqiga hiyonat qilish eng katta gunohlardan deb e’lon qilingan. shuningdek, o’zaro yordam ham zarur, lekin yomon ishlarda va dushmanlikda emas, deyiladi. 1.2. abu hamid al-g’azzoliyning iqtisodiy fikrlari. al-g’azzoliy (1058-1111 yillar), boshqa arab olimlari kabi jamiyatning falsafiy, sotsiologik va iqtisodiy tomonlarini o’z davrining ustuvor diniy e’tiqodlariga bog’lagan asarlar yozgan. u o’rta asrlar islom dunyosining eng yirik zakovat egalaridan biri hisoblanadi. uning asarlari avliyo tomas akvinskiyga o’z ta’sirini o’tkazgaligi ma’lum. uning bozorda ko’ngilli almashuvlarga bergan ta’rifi o’n birinchi asrda mehnat taqsimoti bilan bog’liq munosabatlarni muvofiqlashtirishni amalga oshirishga imkoniyat bergan. dastlabki vaqtlarda, bir kishi bug’doyni ekkan, o’rgan va yanchgan, so’ng xamir qilib non yopgan, vaholanki bu holat bir oilaning mehnati natijasi bo’lishi mumkin. al-g’azzoliy o’z davrida bitta non …

4 / 5

mumkin. ayrim manbalarda ibn xaldun islom dunyosida ilk iqtisodiy qarashlar bilan shug’ullangani qayd etiladi, ayrim bahs va munozaralarga ko’ra bunday taniqlilik al-g’azzoliyga tegishli. ulardan avval ming yillik davomida mashhur bo’lib kelgan aristotel va platon kabi, arab faylasuflari iqtisodiyotga nisbatan ko’proq fundamental muhimlikka ega bo’lgan masalalarni o’rganish jarayonida iqtisodiy faoliyatni dastlabki tadqiqotlarida ayrim qiziqarli yutuqlarga erishdilar. bizgacha etib kelgan eng qadimgi qo’lyozmada (qadimgi misr, eramizdan avvalgi xxii asr) noib va aholi o’rtasidagi munosabatlar to’g’risida fikr yuritiladi. bu davrda sinfiy ajralish to’la shakllanmagan bo’lib, boshqaruv ishiga ishbilarmonlarni taklif etish (yuqori tabaqali yoki oddiy aholidan bo’lishidan qat’i nazar) kerak deyilgan. qadimgi misr — afrikaning shimoliy-sharqida, nil daryosining quyi oqimida joylashgan qadimiy davlat. miloddan avvalgi 10—6 ming yillikda nil atrofidagi savannalarda tarqoq yashagan qabilalar terichilik, ovchilik, keyinroq esa baliq ovlash bilan shug’ullanishgan. ular orasida qadimiy som xalqlariga mansub qabilalar, barbarlar va kushitlar bo’lib, ularning aralashuvidan miloddan avvalgi 4ming yillikda misr xalqi vujudga kelgan. aholi …

5 / 5

dan avvalgi taxminan 3000— 2800), qadimgi podsholik (miloddan avvalgi taxminan 2800—2250), o’rta podsholik (miloddan avvalgi taxminan 2050—1700), yangi podsholik (miloddan avvalgi 1580—1070), so’nggi (liviya-sais va eron) davr (miloddan avvalgi taxminan 1070—332). 3.4. g’arbiy evropadagi iqtisodiy g’oyalar rim imperiyasi emirilgandan keyin, g’arbiy evropada juda ko’p feodal davlatlar vujudga keldi. ularda o’sha davrdagi katolik cherkovining qoidalari ustunlik qilardi. barcha ilmiy fikrlarda diniy cheklashlar mavjud edi. shuning uchun iqtisodiy savollar bo’yicha o’rta asr mualliflarining talqinlari diniy-etnik shaklda ifoda etilgan. f.akvinskiyning iqtisodiy g’oyalari. g’arbiy evropadagi ancha ko’zga ko’ringan iqtisodiy fikrlar muallifi deb, odatda, italiya monaxi foma akvinskiy (akvinat) (1225–1274) tan olinadi. u iv asrning oxiri - v asrning boshida iqtisodiy muammolarga diniy-etnik yondashuvning nomuqobil dogmatik printsiplarni kiritgan, dastlabki kanonizm maktabi asoschilaridan biri hisoblangan avgustin blajenniyga (avliyo avgustin) (353–430) muxoliflik qildi va uning g’oyalarini ijodiy davom ettirdi. v–xi asrlar davomida bu printsiplarga amal qilib kelindi. akvinatning iqtisodiy qarashlari bilan tanishib chiqishdan oldin, dastlabki va keyingi …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "feodal jamiyati va uning yemirilish davridagi iqtisodiy ta’limotlar"

3-mavzu: feodal jamiyati va uning yemirilish davridagi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1.1. arab-islom mutafakkirlari iqtisodiy fikrlari 1.2. abu hamid al-g’azzoliyning iqtisodiy fikrlari. 1.3. ibn xaldunning iqtisodiy fikrlari. 1.4. g’arbiy evropadagi iqtisodiy g’oyalar tayanch so’z va iboralar: primitiv bosqich; tsivilizatsiya bosqichi; zaruriy buyumlar; zarur bo’lmagan buyumlar; moddiy ehtiyojlar; ideal shahar; ideal davlat; odil narx; boylik; ayirboshlash; savdo foydasi va sudxo’rlik foizi. 3.1. arab-islom mutafakkirlari iqtisodiy fikrlari o’rta asr davriga (feodalizm) kelib iqtisodiy hodisa va jarayonlarni ancha to’g’ri aks ettirgan iqtisodiy g’oya va nazariyalar shakllandi va rivojlandi. ular o’sha davrdagi ijtimoiy, iqtisodiy rivojlanishidan kelib chiqqan holda o’ziga xos xususiyat kasb...

This file contains 5 pages in DOC format (183.0 KB). To download "feodal jamiyati va uning yemirilish davridagi iqtisodiy ta’limotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: feodal jamiyati va uning yemiri… DOC 5 pages Free download Telegram