o`zbekistonda xor san'atining rivojlanishi

DOC 1 page 42.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.0 KB

File type DOC

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

3-ma’ruza mashg‘uloti 3. o`zbekistonda xor san`atining rivojlanishi o`tmishda so`g`t davlatida professional xor mavjud bo`lgan, keyinchalik arab iste`losidan keyin bu san`at rivojlanmagan. o`zbek musiqasi asosi monodik (bir ovozli) bo`lganligi sababli ko`p asrlar davomida ko`p ovozli xor ijrochiligi amalda qo`llanilmagan va professional yakka ijrochilik formasi saqlanib qolgan. o`zbekistonda musiqa va xor san`ati 1920 yillardan boshlab rivojlana bordi. to`garaklar tuzila boshladi. xor san`atida adabiy va musiqiy ijodning o`zaro uyg`unlashuvi natijasida, yahlit bir badiiy asar yaratiladi. bu san`at xalq qo`shiqchilik ijodiyoti bilan bog`liq bo`lib, boshqa xalqlar milliy musiqa madaniyatini shakllanishi va rivojlanishida muhim rol` o`ynab kelgan. o`tmishda prfessional xor ijrochiligiga ega bo`lmagan qardosh respublikalarda o`ziga hos yo`llar bilan shakllanib kelgan. bu xalqlar milliy an`analarga tayangan holda xor san`atini yangi yo`nalishlarini yarata boshladilar. ayrim ma`lumotlarga ko`ra sug`d davlatlarida professional xor jamoalari mavjud bo`lgan. keyinchalik arab istilosidan keyin bu san`at rivojlanmagan. qadim zamonlardan beri urug`chilik jamiyatini yemirilishi va sinfiy jamiyatga o`tish baqtriya, sug`diyona va xorazm davlatlarining …

2 / 1

qo`shiqlari ma`lum darajada ta`sir ko`rsatdi va aksincha xalqlarimiz hayoti afsonalari kuy va qo`shiqlari haqida ma`lumotlar qadimgi yunon mualliflarining asarlarida o`z aksini topdi. masalan: klimey aleksandrskiy ksenifont, strabon, ptolomey, gerodot asarlarida qadimgi xalqlarimizdagi turli ma`daniy qadriyatlar, xalq qahramonlari: to`maris, sparetiyeri, zarina, shiroq haqidagi ma`lumot va afsonalar keltiriladi. amir temur (1336-1405) davlati o`z davrida yevropa va osiyodagi eng yirik mustahkam va rivojlangan davlat sifatida tanildi. uning avlodlari boshqargan davlat shohruh, ulug`bek, husayn boyqaro davrlarida madaniyat va san`at gullab yashnadi. xiv asrning ikkinchi yarmidan asrning boshlarigacha bo`lgan davr yorqin, sermazmun, samarali davr hisoblanadi. markaziy osiyo tarixida nihoyatda ko`p, serqirra, rang-barang, madaniy ma`naviy boyliklarni yaratgani, xalq talantlari uchun imkoniyat yarata olganligi turkiy xalqlar madaniyati va san`ati tarixida tamoman yangi uzoq asrlarga ozuqa bergan qatlamlar yangi sahifalar vujudga keltirgani bilan mashhurdir. birgalikda kuylash san`ati uzoq tarixga ega. odamzod o`zini qurshab turgan tashqi olamda, o`zi yashayotgan jamiyatda, o`zi bilan muloqotda bo`layotgan kishilarda tarixan shakllangan va muayyan …

3 / 1

lik bo`lib qo`shiq kuylashi, navro`z bayramlarida, mavsumiy sayllar, qiz bolalar va yigitlarni qo`shiq kuylashi, to`y marosimida ayollarni yor-yor, lapar, yalla, chertmak, besh qarsak jamoa (xor) va yakkaxon bo`lib ijro etilgan. asrlar davomida to`plangan “shoshmaqom”ning vokal qismidagi taronalar ham uch-to`rt va undan ko`p honandalar tomonidan aytilgan. xalqimiz orasida keng tarqalgan ayniqsa farg`ona vodiysida “katta ashulalar” ham uch-to`rt va undan ortiq hofizlar birgalashib ijro qilishgan. ana shu fol`klor qo`shiqlarning (yor-yor, o`lan, yalla, hashar, besh qarsak, lapar, katta ashula va maqomlardagi tarona, ufor naqsh qismlari) birgalikda jamoa bo`lib aytish kabi ijrochilik shakllari kelgusida o`zbek xalqi orasida xor havaskorligi, qolaversa o`zbek xor san`ati janrining rivojiga zamin yaratdi. havaskorlik xor jamoalari oktabr inqilobidan keyin ommani siyosiy ijodiyotini o`stirish, ommani uyg`otish, uning ijodiy faoliyatini tashkil qilish kerak edi. badiiy havaskorlik sotsial ehtiyoj bo`lib, u sobiq ittifoq davrida tug`ildi, shakllandi va o`sdi. 1920 yillardan boshlab respublikamizda raqs va xor jamoalari maktablarda, o`quv yurtlarida tuzilib keng tarqaldi. har …

4 / 1

rg`ilonda usta olim komilov, samarqandda matyusuf harratov turkiston fronti qismlarida ham internatsional kontsert brigadalari tashkil topadi. ular ommaviy qo`shiqlarni va milliy ashulalarni kuylash bilan birga o`zlari ham qo`shiqlar to`qishar edi. masalan: “botir askar”, “soqchi” va shunga o`xshash juda ko`p kuy va qo`shiqlar to`qib xor jamoalari bilan ijro qilar edilar. 1930 yillarga kelib musiqa xor havaskorligida yangi burilish paydo bo`ldi. yangi-yangi qo`shiqlar yetuk bastakorlar tomonidan xor jamoalari uchun yozildi va ijro etildi. yunus rajabiy, imomjon ikromov, orif qosimov, fahritdin sodiqovlar bir-ikki ovozli xor qo`shiqlari yaratdilar. yunus rajabiyning “bizning qishloq” , fahriddin sodiqovning “hormang endi, kolxozchilar” kabi qo`shiqlari havaskorlik xor jamoalarida keng tarqaldi. 1934 yilda toshkentda havaskorlik san`atining viloyat musiqa badiiy olimpiadasi o`tkazildi. 1000 kishilik qo`shma xor, 300 kishilik duhovoy orkestr qatnashdi. bu olimpiada havaskorlik to`garagi ish faoliyatini ancha ilgarilatdi. 1937 yil moskvada o`tgan o`zbekiston adabiyoti va san`ati dekadasida xor jamoalari faol qatnashdilar.1938 yilda respublika olimpiadasiga asosan maktab va o`quv yurtlari xor …

5 / 1

i madaniy oqartuv tehnikumi o`qituvchi va talabalari tomonidan xor jamoalariga amaliy va metodik yordam berdilar va o`zlari xor jamoalarini ko`plab tuzdilar. s.yudakovning “tinchlik tarafdorlari marshi”, a.muhamedovning “tinchlik bayroqdori”, s.yudakovning “mirza cho`l” syuitasidan ayrim qismlari va ko`p ovozli xorlar yangradi. 1953, 1954, 1955 yillarda o`tkazilgan ashula bayramlarida 20 ming havaskor ijrochi qatnashdi. hilma-hil ko`p ovozli xor asarlari yangradi. bunda yuqori ijrochilik mahoratini namoyish etdilar. 1950 yillarni oxiriga kelib toshkent davlat konservatoriyasi o`qituvchilari m.subayeva, s.valenkovlarning bolalar xori tashkil qilindi. 1960-1970 yillarga kelib havaskorlik xor jamoalarini son va sifati o`zgardi. 1975-1977 yillarga kelib birinchi butun ittifoq mehnatkashlar badiiy ijodiyoti festivalining zonal ko`riklarida ko`pgina xor jamoalari laureat, diplom va oltin medallar bilan taqdirlandilar. 1977 yilda o`zbekiston havaskorlik xor jamoalari tallinda o`tkazilgan festivalda o`z chiqishlari orqali xor jamoalari mahoratini namoyish qildilar. bugungi kunda o`zbekistonda musiqa va xor san`atiga yanada katta e`tibor berilmoqda. respublikamizda bolalar xor ijrochiligining rivojlanishida ye.m.kenzer, s.a.valenkov, a.b.vasil`yeva, o`zbekistonda xizmat ko`rsatgan artist sh.yormatovlarning …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbekistonda xor san'atining rivojlanishi"

3-ma’ruza mashg‘uloti 3. o`zbekistonda xor san`atining rivojlanishi o`tmishda so`g`t davlatida professional xor mavjud bo`lgan, keyinchalik arab iste`losidan keyin bu san`at rivojlanmagan. o`zbek musiqasi asosi monodik (bir ovozli) bo`lganligi sababli ko`p asrlar davomida ko`p ovozli xor ijrochiligi amalda qo`llanilmagan va professional yakka ijrochilik formasi saqlanib qolgan. o`zbekistonda musiqa va xor san`ati 1920 yillardan boshlab rivojlana bordi. to`garaklar tuzila boshladi. xor san`atida adabiy va musiqiy ijodning o`zaro uyg`unlashuvi natijasida, yahlit bir badiiy asar yaratiladi. bu san`at xalq qo`shiqchilik ijodiyoti bilan bog`liq bo`lib, boshqa xalqlar milliy musiqa madaniyatini shakllanishi va rivojlanishida muhim rol` o`ynab kelgan. o`tmishda prfessional xor ijrochiligiga ega b...

This file contains 1 page in DOC format (42.0 KB). To download "o`zbekistonda xor san'atining rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbekistonda xor san'atining r… DOC 1 page Free download Telegram