o`lchash jarayoni. o`lchash amalini bajarish, uning usullari va turlari

DOC 8 стр. 107,5 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 107,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

2-mavzu. o`lchash jarayoni. o`lchash amalini bajarish, uning usullari va turlari reja: 1. o`lchash jarayoni va o`lchash ob’yektlari. 2. bevosita, bilvosita, birgalikda o`lchash turlari. 3. o`lchash usullari. 2.1. o`lchash jarayoni va o`lchash ob’yektlari. kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan – o‘lchash bu har xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan – bu fizik eksperimentdir; uchinchidan – o‘lchash jarayonida o‘lchanadigan kattalikning o‘lchov birligini ishlatilishidir. demak, o‘lchashdan maqsad, o‘lchanadigan kattalik bilan uning o‘lchov birligi sifatida qabul qilingan miqdori orasidagi (tafovutni) nisbatni topishdir. ya’ni, o‘lchash jarayonida o‘lchashdan ko‘zda tutiladigan maqsad, ya’ni izlanuvchi kattalik (bu shunday asosiy kattalikki uni aniqlash …

2 / 8

sin). o‘lchash usuli esa – bu fizik eksperimentning aniq ma’lum struktura yordamida, o‘lchash vositalari yordamida va eksperiment o‘tkazishning aniq yo‘li, algoritmi yordamida bajarilishi, amalga oshirilishi usulidir. o‘lchash odatda o‘lchashdan ko‘zlangan maqsadni (izlanayotgan kattalikni) aniqlashdan boshlanadi, keyin esa shu kattalikning xarakterini analiz (tahlil) qilish asosida bevosita o‘lchash ob’yekti (o‘lchanadigan kattalik) aniqlanadi. o‘lchash jarayoni yordamida esa shu o‘lchash ob’yekti to‘g‘risida informatsiya hosil qilinadi va nihoyat ba’zi matematik qayta ishlash yo‘li bilan o‘lchash maqsadi haqida yoki izlanayotgan kattalik haqida informatsiya (o‘lchash natijasi) olinadi. o‘lchash natijasi – o‘lchanayotgan kattalikning son qiymatini o‘lchash birligiga ko‘paytmasi tariqasida ifodalanadi. x=n[x], (2.1) bu yerda: x – o‘lchanadigan kattalik; n – o‘lchanayotgan kattalikning qabul qilingan o‘lchov birligidagi son qiymati; [x] – o‘lchov birligi. o‘lchash texnikasida bu ifoda o‘lchashning asosiy tenglamasi deb ataladi. o‘lchash jarayonini avtomatlashtirilishi munosabati bilan o‘lchash natijalari o‘zgarmasdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektron hisoblash mashinalariga yoki avtomatik boshqarish tizimlariga berilishi mumkin. shuning uchun, keyingi paytlarda, ayniqsa, kibernetika sohasidagi mutaxassislarda o‘lchash …

3 / 8

r. metodologik nuqtayi nazardan o`lchash natijasi qanday usulda olinishiga qarab, quyidagi turlarga bo`linadi: · bevosita; · bilvosita; · majmuaviy. bevosita o‘lchash deb shunday o‘lchashga aytiladiki, unda o‘lchanayotgan kattalikning izlanayotgan qiymati tajriba ma’lumotlaridan bevosita aniqlanadi. masalan, haroratni termometr bilan, bosimni manometr bilan, uzunlikni chizg‘ich bilan o‘lchash va hokazo bevosita o‘lchashdan iborat. bevosita o‘lchash tenglamasi quyidagi ko‘rinishga ega: , (2.1) bu yerda, qbev — o‘lchanayotgan kattalikning uning uchun qabul qilingan o‘lchov birliklaridagi qiymati; c — raqamli hisoblash qurilmasi shkalasi bo‘linmalarining yoki bir marta ko‘rsatishining o‘lchanayotgan kattalik birliklaridagi qiymati; n — shkala bo‘linmalarining hisobida indikatorli qurilma bo‘yicha olingan sanoq. bilvosita o‘lchash deb shunday o‘lchashga aytiladiki, unda o‘lchash natijasi o‘lchanayotgan kattalik bilan ma’lum munosabat yordamida bog‘langan kattaliklarni bevosita o‘lchashga asoslangan bo‘ladi. bilvosita o‘lchash tenglamasi quyidagi ko‘rinishga ega: , (2.2) bu yerda, — o‘lchanayotgan kattalikning izlangan qiymati; — bevosita o‘lchanadigan kattaliklarning son qiymatlari. bilvosita o‘lchashga o‘tkazgichning solishtirma elektr qarshiligini uning qarshiligi, uzunligi va kundalang kesimini …

4 / 8

lchash vositalaridan foydalanib, fizikaviy kattalikni uning birligi bilan solishtirish yo‘llari tushuniladi. yuqorida ko‘rsatilganidek, bevosita o‘lchashlar boshqa barcha o‘lchash turlarining asosi hisoblanib, shu sababli o‘lchash usullari bevosita baholash va o‘lchov bilan taqqoslash (solishtirish) usullariga bo‘linadi. 2.1-rasm. o`lchash usullari klassifikatsiyasi bevosita baholash usuli – kattalikning qiymati bevosita o‘lchash asbobining ko‘rsatishiga qarab to‘g‘ridan-to‘g‘ri aniqlanadigan o‘lchash usulidir. masalan, prujinali manometr bilan bosimni o‘lchash yoki ampermetr yordamida tok kuchini o‘lchash. usullar ichida eng murakkab, lekin eng aniq usul – o‘lchov bilan taqqoslash (solishtirish) usuli. o‘lchov bilan taqqoslash usuli – o‘lchanayotgan kattalikni o‘lchov orqali yaratilgan kattalik bilan taqqoslash (solishtirish) usuli. masalan, tarozi toshi yordamida massani aniqlash. o‘lchov bilan taqqoslash usulining o‘zini bir nechta turlari mavjud: ayirmali o‘lchash (differensial) usuli – o‘lchov bilan taqqoslash usulining turi hisoblanib, o‘lchanayotgan kattalikning va o‘lchov orqali yaratilgan kattalikning ayirmasini (farqini) o‘lchash asbobiga ta’sir qilish usuli. misol: uzunlik o‘lchovini qiyoslashda uni komparatorda namunaviy o‘lchov bilan taqqoslab o‘tkaziladigan o‘lchash. yoki, vol’tmetr yordamida ikki …

5 / 8

atilgan ma’lum qiymatli kattalik bilan o‘rin almashtiriladi. masalan, o‘lchanadigan massa bilan toshlarni tarozining bitta pallasiga galma-gal navbati bilan joylashtirib o‘lchash yoki qarshiliklar magazini yordamida tekshirilayotgan rezistorning qarshiligini topish: bunda kalit “k” ni ikkala holatda (1,2) qo‘yganda (1=(2 shart bajarilishi kerak. i1 = u / r0 ( (1 i2 = u / rx ( (2 mos kelish usuli – o‘lchov bilan taqqoslash usulining turi. o‘lchanadigan kattalik bilan o‘lchov orqali yaratilgan kattalikning ayirmasini shkaladagi belgilar yoki davriy signallarni mos keltirish orqali o‘tkaziladigan o‘lchash. masalan, kalibr yordamida val diametrini moslash, uzunlikni shtangensirkul’ yordamida o‘lchash, jismning aylanish chastotasini stroboskop yordamida o‘lchash. har bir tanlangan usul o‘z usuliyatiga, ya’ni o‘lchashni bajarish usuliyatiga ega bo‘lishi lozim. o‘lchashni bajarish usuliyati deganda, ma’lum usul bo‘yicha o‘lchash natijalarini olish uchun belgilangan tadbir, qoida va sharoitlar tushuniladi. bundan tashqari, o`lchanadigan kattalikning vaqt bo`yicha o`zgarish jarayoniga qarab o`lchash quyidagicha farqlanadi: o‘lchanadigan kattalikning o‘lchash jarayonida o‘zgarish xarakteriga ko‘ra statik va dinamik o‘lchashlarga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`lchash jarayoni. o`lchash amalini bajarish, uning usullari va turlari"

2-mavzu. o`lchash jarayoni. o`lchash amalini bajarish, uning usullari va turlari reja: 1. o`lchash jarayoni va o`lchash ob’yektlari. 2. bevosita, bilvosita, birgalikda o`lchash turlari. 3. o`lchash usullari. 2.1. o`lchash jarayoni va o`lchash ob’yektlari. kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan – o‘lchash bu har xil kattaliklar to‘g‘risid...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOC (107,5 КБ). Чтобы скачать "o`lchash jarayoni. o`lchash amalini bajarish, uning usullari va turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`lchash jarayoni. o`lchash ama… DOC 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram