mexanikaviy o‘lchash priborlari. optik-mexanik o‘lchash priborlari

DOC 13 pages 144.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

urganch ranch texnologiya universiteti 2303mt-s guruh talabasi jumaniyozov masharip mavzu: mexanikaviy o‘lchash priborlari. optik-mexanik o‘lchash priborlari reja. 1. mexanikaviy o‘lchash priborlari tushunchasi va ularning tasnifi 2. optik–mexanik o‘lchash priborlarining tuzilishi va ishlash prinsipi 3. mexanik va optik–mexanik o‘lchash priborlarining qo‘llanilish sohasi va afzalliklari 1. o‘lchashlarning usullari va turlari kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan, o‘lchash bu har xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan, bu fizik eksperimentdir; uchinchidan - o‘lchash jarayonida o‘lchanadigan kattalikning o‘lchov birligining ishlatilishidir. demak, o‘lchashdan maqsad, o‘lchanadigan kattalik bilan uning o‘lchov birligi sifatida qabul qilingan miqdori orasidagi (tafovutni) nisbatni topishdir. ya’ni, o‘lchash …

2 / 13

‘llash, ishlatish uchun qulay formada aniqlashdir. o‘lchash jarayoni - bu solishtirish eksperimentini o‘tkazish jarayonidir (solishtirish qanday usulda bo‘lmasin). o‘lchash usuli esa - bu fizik eksperimentning aniq ma’lum struktura yordamida, o‘lchash vositalari yordamida va eksperiment o‘tkazishning aniq yo‘li, algoritmi yordamida bajarilishi, amalga oshirilishi usulidir. o‘lchash odatda o‘lchashdan ko‘zlangan maqsadni (izlanayotgan kattalikni) aniqlashdan boshlanadi, keyin esa shu kattalikning xarakterini analiz qilish asosida bevosita o‘lchash obyekti (o‘lchanadigan kattalik) aniqlanadi. o‘lchash jarayeni yordamida esa shu o‘lchash obyekti to‘g‘risida informatsiya hosil qilinadi va nihoyat ba’zi matematik qayta ishlash yo‘li bilan o‘lchash maqsadi haqida yoki izlanayotgan kattalik haqida informatsiya (o‘lchash natijasi) olinadi. o‘lchash natijasi - o‘lchanayotgan kattalikning son qiymatini o‘lchash birligiga ko‘paytmasi tariqasida ifodalanadi. x=n[x], bu yerda x - o‘lchanadigan kattalik; n - o‘lchanayotgan kattalikning qabul qilingan o‘lchov birligidagi son qiymati; [x] - o‘lchash birligi o‘lchash jarayonini avtomatlashtirish munosabati bilan o‘lchash natijalari o‘zgarmasdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektron hisoblash mashinalariga yoki avtomatik boshqarish tizimlariga berilishi mumkin. shuning uchun, keyingi …

3 / 13

lchash - o‘lchanayotgan kattalikning qiymatini tajriba ma’lumotlaridan bevosita topish. masalan, oddiy simobli termometrda yoki lineyka yordamida o‘lchash. u = s∙x; bunda: u - muayyan birlikda ifodalanyotgan o‘lchanayotgan kattalikning qiymati; s - shkalaning bo‘lim qiymati; x - shkaladan olingan qaydnoma. bilvosita o‘lchash - bevosita o‘lchangan kattaliklar bilan o‘lchanayotgan kattalik orasida bo‘lgan ma’lum bog‘lanish asosida katalikning qiymatini topish. masalan, tezlikni o‘lchash. u = f (x1 x2 ...xn). majmuiy o‘lchash - bir necha nomdosh kattaliklarning birikmasini bir vaqtta bevosita o‘lchashdan kelib chiqqan tenglamalar tizimini yechib, izlanayotgan qiymatlarni topish. masalan, har xil tarozi toshlarining massasini solishtirib, bir toshning ma’lum massasidan boshqasining massasini topish uchun o‘tkaziladigan o‘lchashlar, haroratni qarshilik termometri orqali o‘lchash. birgalikdagi o‘lchash - turli nomli ikki va undan ortiq kattaliklar orasidagi munosabatni topish uchun bir vaqtda o‘tkaziladigan o‘lchashlar. misol, rezistorning 20 0s dagi elektr qarshiligi qiymatini turli temperaturalarda o‘lchab topish. mutlaq o‘lchash - bir yoki bir necha asosiy kattaliklarni bevosita o‘lchanishini va (yoki) …

4 / 13

aratilgan kattalik bilan taqqoslash (solishtirish) usuli. masalan tarozi toshi yordamida massani aniqlash. o‘lchov bilan taqqoslash usulining o‘zini bir nechta turlari mavjud: ayirmali o‘lchash (differensial) usuli - o‘lchov bilan taqqoslash usulining turi hisoblanib, o‘lchanayotgan kattalikning va o‘lchov orqali yaratilgan kattalikning ayirmasini (farqini) o‘lchash asbobiga ta’sir qilish usuli. misol qilib uzunlik o‘lchovini qiyoslashda uni komparatorda namunaviy o‘lchov bilan taqqoslab o‘tkaziladigan o‘lchash. yoki, voltmetr yordamida ikki kuchlanish orasidagi farqni o‘lchash, bunda kuchlanishlardan biri juda yuqori aniqlikda ma’lum, ikkinchisi esa izlanayotgan kattalik hisoblanadi. (u=u0 (ux; ux=u0 ((u ux bilan u0 qanchalik yaqin bo‘lsa, o‘lchash natijasi ham shunchalik aniq bo‘ladi. nolga keltirish usuli - bu ham o‘lchov bilan taqqoslash usulining bir turi hisoblanadi. bunda kattalikning taqqoslash asbobiga ta’siri natijasini nolga keltirish lozim bo‘ladi. masalan, elektr qarshiligini qarshiliklar ko‘prigi bilan to‘lamuvozanatlashtirib o‘lchash . almashlash usuli - o‘lchov bilan taqqoslash usulining turi hisoblanib, o‘lchanayotgan kattalikning o‘lchov orqali yaratilgan ma’lum qiymatli kattalik bilan o‘rin almashishiga asoslangan. misol, o‘lchanadigan …

5 / 13

sh uchun belgilangan tadbir, qoida va sharoitlar tushuniladi. o’lchanadigan kattalikning œlchash jarayonida œzgarish xarakteriga kœra statik va dinamik œlchashlarga ajratiladi. statik œlchash deganda šiymati œlchash jarayoni mobaynida œzgarmaydigan kattalikni œlchash tushuniladi. bundan tashšari, davriy œzgaruvchan kattaliklarning turђun rejimidagi œlchashlar ќam kiradi. masalan, œzgaruvchan kattalikning amplituda, effektiv va boshša šiymatlarini turђun rejimida œlchash. dinamik œlchashlarga šiymatlari œlchash jarayonida œzgarib turadigan kattaliklarni œlchashlar kiradi. dinamik œlchashga vašt bœyicha œzgaradigan kattalikning oniy šiymatini œlchash misol bœla oladi. yušorida kœrilgan œlchash usullaridan tubdan farš šiluvchi diskret œlchash usuli ќam mavjud. diskret œlchash usuli shundan iboratki, unda vašt bœyicha uzluksiz œzgaradigan kattalik vašt bœyicha diskretlanadi, mišdor bœyicha esa kvantlanadi yoki boshšacha šilib aytganda vašt bœyicha uzluksiz œzgaradigan kattalik vaštning ayrim momentlariga tegishli uzuš šiymatlariga o`zgartiriladi. x(t) – vašt bœyicha uzluksiz œzgaradigan kattalikning œzgarish grafigi; xk – kvant mišdorlari ya’ni œlchanadigan x=f(t) kattaligining t1, t2, t3, ……. tn momentlariga tegishli uzuš šiymatlari. demak, diskret œlchash usuli …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mexanikaviy o‘lchash priborlari. optik-mexanik o‘lchash priborlari"

urganch ranch texnologiya universiteti 2303mt-s guruh talabasi jumaniyozov masharip mavzu: mexanikaviy o‘lchash priborlari. optik-mexanik o‘lchash priborlari reja. 1. mexanikaviy o‘lchash priborlari tushunchasi va ularning tasnifi 2. optik–mexanik o‘lchash priborlarining tuzilishi va ishlash prinsipi 3. mexanik va optik–mexanik o‘lchash priborlarining qo‘llanilish sohasi va afzalliklari 1. o‘lchashlarning usullari va turlari kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, bi...

This file contains 13 pages in DOC format (144.5 KB). To download "mexanikaviy o‘lchash priborlari. optik-mexanik o‘lchash priborlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mexanikaviy o‘lchash priborlari… DOC 13 pages Free download Telegram