toponimikaning nazariy-metodologik asoslari

DOC 15 pages 79.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu:toponimikaning nazariy-metodologik asoslari. reja: 1. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti 2. fanning maqsadi va vazifalari, qisqacha rivojlanish tarixi 3. o‘quv fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi 4. maxsus toponimik atamalar. makro, mezo va mikrotoponimlar va ularning o‘ziga xos xususiyallari. 5. toponimlarning geografik terminlarga o‘tishi sabablari. tayanch ihora va atamalar: toponimika, majmuaviy ilmiy vo nalish, geografik nom, so 'z turkumi, appe/yativ, atoqli ot. geografik termin, geografik metod, toponimik atama, xalq toponimikasi, makro, mezo va mikro toponim. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti. har qanday fanning nazariy asoslari takomillashgan sari, uning obyekti. predmeti. maqsadi va vazit'alari ham aniqlashib boradi. majmuaviy fan sifatida e’tirof etilgan toponimika (yunoncha. topos - jov. onyma - nom) geografik nomlarning paydo bo'lishi. yaratilish qonuniyatlari, shakllanishi va rivojlanishi. turlari, transformatsiyasi. hududiy tafovutlari. migratsiyasi, hozirgi holati. ma'nomazmuni, talaffuzi va yozilishini o‘rganuvchi mustaqil fan hisoblanadi. mutaxassislar toponimika va toponimiyani bir-biridan farqlash kerak deyishadi. toponimiva - deganda muayyan hududdagi geografik nomlarning yig'indisi …

2 / 15

o'lishi mumkin. shu sababdan, nomlar majmuasining barcha o'ziga xos xususiyatlarini inobatga olib tahlil qilinganda to‘g'ri va samarali natijaga erishish mumkin. demak, toponimik tizimdan ajratib olingan alohida nom ilmiy tahlil uchun asos bo'lolmaydi. shuning uchun, toponimik tadqiqotlarda geografik nomni hudud toponimiyasi bilan birga tadqiq etish maqsadga muvofiq. boshqacha aytganda, toponimik tadqiqotlarda ko'pincha yaxlit toponimik tizimga e'tibor qaratish kerak bo'ladi, chunki. nom hech qachon yagona, tanho emas, u o'sha tizimdagi uzun "zanjir"ning bir bo'g'ini hisoblanadi. shu bilan birga, joy nomlariga takroriylik xos, nom ba’zan murakkab tuzilishga ega bo‘lsa, goho tarkibiy qismlarga bolinib takrorlanadi. ko`pincha nomning semantikasi, talaffuzi, lisoniy tuzilishi to’g'ri keladi. ammo hamma vaqt ham uning barcha alomatlari birga kelmaydi. binobarin, joy nomining barcha o'ziga xos xususiyatlari inobatga olib tadqiq qilinsa, tahlil lo'g'ri va mahsuldor bo'ladi. bu har qanday toponimik tizimga va har bir nomning paydo bo'lishi va m a’no-mazmunini aniqlashga taaluqlidir. agar, toponimik tadqiqotlarda tadqiqotchi o'z mutaxassisligini ustun qo'yib ish ko'radigan …

3 / 15

nomning tuzilishi. til qonuniyatlari va imlo qoidalariga to'g'ri kelishi; 6) nomning yaratilgan tilida va boshqa tillarda ilmiy jihatdan to'g'ri yozilishi; 7) nomning tarqalish hudndi, areali. migratsiya yo'llari. shu masalaga e'tibor qaratgan belorus toponimika maktabining asoschisi v.a.juchkevich shun day yozgan edi: "toponimik muammolarni tor mutaxassislik doirasida hal qilish, ishga zarar keltiradi va uning amaliy ahamiyatini pasaytiradi". bundan xulosa sliuki. liar qanday toponimik tadqiqotlar aniq joy bilan bog'langan holda amalga oshirilsa. shunda o'rganilayotgan hudud toponimiyasining o'ziga xos sliakllanish xususiyatlari kompleks tarzda tadqiq qilinadi. toponimik landshaft - geografik landshaft kabi o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lgan yaxlit hududiy toponimiyadir. landshaft (nemischa. land - yer. shaft - manzara) - turli tabiiy geografik komplekslarni umumlashtiruvchi tushuncha. y a’ni tabiat komponentlarining bir xilligi bilan ajralib turadigan va tabiiy chegaralarga ega bo'lgan hudud. toponik landshaft tushunchasini toponimik tadqiqotlarda yaxlit hududning muayyan qonuniyatlar asosida shakllangan toponimiyasiga nisbatan qo'llash mumkin. v.ajuchkevich toponimik landshaft - bu geografik landshaftning so'z bilan ifodasi …

4 / 15

n iborat. toponimik landshaft - toponimikani fan sifatida o'rnini belgilashda asos bo'lib xizmat qiladi. fanining maqsadi va vazifalari. kishilar diqqatini jalb qilgan har qanday geografik obyekt ijtimoiy ehtiyoj tufayli nomlangan. nom ularni bir-biridan farqlash uchun kerak bo'lgan. shu sababdan, tildagi ko'pgina so'/.lar (turdosh otlar) nomlarga (atoqli otga) aylangan. so'z bilan buvumlarni (kitob, stol. still), mavjudodlarni (odam, qush. o'simlik), tasavvuriy tushunehalarni (quvonch, g'az.ab, go'zallik). si tat va xususiyatlarni (yaxshi. katta. chuqur) ifodalash mumkin. bu so'z.larning har biri aniq bir predmetga tegish 1 i emas, balki butun bir o'xshash predmctlarni belgilaydi. ular turdosh otlar, ya'ni, apellyativlar (lotincha, appellativum - "atoqli otni aksi” ) hisoblanadi. shu bilan birga. tilda shunday so'/.lar ham borki, ular faqat bitta predmet yoki obyektga tegishli va so'z uni boshqalardan farq qilishi uchun xizmat qiladi. bunday so'/, yoki so'zlar birikmasi atoqli ot deb ataladi. atoqli ot - biron geogralik obyektni boshqasidan farq qilish uchun xizmat qiladigan so'/, yoki so'zlar …

5 / 15

monitorlarida ko'ramiz. xususan, atlas va geografik kartalarni nomlarsiz tasavvur qilish qiyin. hayotda sodir bo’lgan yoki bo’layotgan ko'plab voqea-hodisalami joy nomlari orqali anglab olish mumkin. h.hasanov ta'biri bilan aytganda. nomlaming o'z tarixi, xalq, qabila, tabiat, xo ‘jalik, hodisa va kashfiyotga mansubligi bor. agar nomlar tarixi tilga kirsa, tog'iar va suvlarning xosiyati, o'simligu hayvonot turlari, savdo-sotiq, kasb-hunar. xazinalar, janglaru e'tiqodlarimizning hammasi avon bo'ladi. demak, toponimlar kishilik jamiyati rivojlanishining muhim elementlardan biri, tabiat, tarix, hayot va insoniyat ko'zgusi hisoblanadi. shunday ekan, hozirgi jamiyatni, zamonaviy sivilizatsiyani, xalqlar va mamlakatlar o'rtasidagi liar qanday aloqalarni geografik nomlarsiz tasavvur qilib bo'lmaydi. madaniyat va ilm-fanning rivojlanishi, tobora avj olayotgan xalqaro aloqalar geografik nomlarni borgan sari ko'proq qo'llashni taqozo qilmoqda. ma’ium bir hududdagi joy nomlari yig'indisi shu hududda yashovchi xalq laming asrlar davomida, nomlar yaratishdagi ijod mahsuli hisoblanadi. shu bois, dunyoda qancha nom borligini hech kim aniq bilmaydi. taxminiy hisoblarga k o ’ra, butun yer sharida yarim milliarddan ortiq …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toponimikaning nazariy-metodologik asoslari"

mavzu:toponimikaning nazariy-metodologik asoslari. reja: 1. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti 2. fanning maqsadi va vazifalari, qisqacha rivojlanish tarixi 3. o‘quv fanining boshqa fanlar bilan bog‘liqligi 4. maxsus toponimik atamalar. makro, mezo va mikrotoponimlar va ularning o‘ziga xos xususiyallari. 5. toponimlarning geografik terminlarga o‘tishi sabablari. tayanch ihora va atamalar: toponimika, majmuaviy ilmiy vo nalish, geografik nom, so 'z turkumi, appe/yativ, atoqli ot. geografik termin, geografik metod, toponimik atama, xalq toponimikasi, makro, mezo va mikro toponim. toponimika fani, tadqiqot obyekti va predmeti. har qanday fanning nazariy asoslari takomillashgan sari, uning obyekti. predmeti. maqsadi va vazit'alari ham aniqlashib boradi. majmuaviy fan sifatida e’tiro...

This file contains 15 pages in DOC format (79.5 KB). To download "toponimikaning nazariy-metodologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimikaning nazariy-metodolo… DOC 15 pages Free download Telegram