xalq o‘yinlari tarixi va turlari

DOC 11 pages 89.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 89.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1-mavzu. sport o‘yinlari, musobaqalar va tadbirlar tarixi. bayram haqida tushuncha. reja: 1. xalq o‘yinlari tarixi va turlari. 2. o‘zbek xalq bayramlarining paydo bo‘lishi. 3. o‘zbekistonda sport tadbirlarini boshlanishi. 1. xalq o‘yinlari tarixi va turlari. ma’lumki, inson o‘z mehnati tufayli hayvonot dunyosidan ajralib chiqqach, yashash uchun kurash jarayonida qanchalik ongli mehnat qilsa, u shunchalik muvaffaqiyatlarga erishgan. bu jarayon ibtidoiy odamlar ovchilik bilan kun ko‘rayotgan davrlarda yaqqol sodir bo‘la boshlagan. chunki arxeologik qazilmalar va g‘orlardan topilgan ibtidoiy davrlarda chizilgan primitiv suratlarda asosan hayvonlar, ov qilish, ovchilar raqsi (ba’zan hayvonlar niqobida) kabi tasvirlar qadimiy odamlarning o‘z mehnati (ovi) natijasini tantana qilganliklaridan dalolat beradi. ma’lumki, ajdodlarimiz turmush tarzining eng qadimiy shakllaridan biri termachilik va ovchilikdan iborat bo‘lib, eng qadimgi odamlar turli daraxtlarning mevalarini, yeyish mumkin bo‘lgan ildiz- mevalarni terish hamda jonivorlarni ovlash bilan shug‘ullanganlar. shuning uchun ham ov baroridan kelib, yaxshi o‘lja bilan qaytishgach, o‘z muvaffaqiyatidan quvongan kishilar ov ruhlari sharafiga muayyan marosimlarni uyushtirishgan, …

2 / 11

a boshlaganda ularning ovi samarali tugasa – qorni toʻygan, ov natija bermasa och qolgan qiynalgan. ovdan oʻlja bilan qaytayotgan ovchilar xursand boʻlib, ov jarayonini imo-ishora, maxsus harakatlar hamda oʻyin shaklida takrorlashga harakat qilishgan. natijada «ov o‘yinlari» nomi bilan tarixda muhim oʻrin tutgan madaniy tadbir vujudga keladi. ibtidoiy odamlar hayotida «ovchilik oʻyinlari» muhim oʻrin tutib, ular ovdan oldin ham undan soʻng ham o‘tkazilgan. oldiniga o‘yinlar ov oldi mashqi ovga tayyorgarlikni tekshirish ovlga ruhiy va jismoniy shaylanish vazifasini oʻtab, oʻziga xos kichik jiddiy tadbir shaklida uyushtirilgan. ov oldi mashqlarida odamlar oʻljani qoʻlga olish, unga yaqinlashishni oʻrganishgan. buning uchun niqob kiyib hayvon qiyofasiga kirishi uning yurish-turishlari va tovush chiqarishlarini mashq qilishgan. bu oʻyinlarda yoshlarni ham ov qilishga oʻrgatishgan. o‘yin faqatgina chaqqonlik mashqi, dovyuraklik darsligi boʻlib qolmasdan balki oʻz zamonasiga mos odamlarni tarbiyalash maktabi ham boʻlib xizmat qilgan. darhaqiqat, ibtidoiy odam mehnati qanchalik samarali tugasa, qorni to‘ygan, xursand bo‘lgan va aksincha, mehnati natija bermasa, …

3 / 11

dan foydalangan qariyalar bolalarga meva terishni ish sifatida emas balki oʻyin shaklida oʻrgatishgan. uchinchidan: – ibtidoiy davrda urugʻ qabilalar oʻrtasida serhosil joylar uchun janglar boʻlib, ular oqibatida qurbonlar koʻp boʻlgan. borgan sari masalani madaniy shaklda hal qilish yoʻllari izlangan buning natijasida bir-biri bilan ikki urugʻ emas balki ularning sardorlari yakkama-yakka jang qilganlar. vaqt o‘tib oʻlim bilan tugaydigan janglar o‘rniga madaniylashgan sardorlar kurashi olishuvlari vujudga kelgan. olishuvlar esa hozirgi milliy kurashimizning ibtidosidir. to‘rtinchidan: – qabilalar oʻz muammolarini janjal bilan emas balki tinchlik yoʻli bilan hal qilish maqsadida qoʻshni urugʻ vakillarini mehmonga chaqirgan inson tili rivojlanmagan davrda mehmon va mezbonlar oʻz fikrlarini pantamimo o‘yin raqs shaklida ifodalashgan. xullas inson terimchilik bilan mashhur boʻlayotgan davrdayoq oʻyinlarning ilk shakllari meva terish boʻyicha musobaqa, tarbiyaviy o‘yin, mashg‘ulotlar, sardorlar olishuvlari, pantamimo, raqslar kabi o‘yinlar shakllana boshlaydi. bu o‘yinlar esa o‘z-o‘zidan jismoniy harakat, yugurish, chaqqonlik, epchillik, merganlik, mehnat va ov qurollari bilan jang qilish, nayza uloqtirish, kuchli …

4 / 11

da ikki pahlavonning otdan tushib, qurol-aslahalarini taxlab qoʻyib bellashayotgani, jumladan, bir-birlarini belbogʻidan tutib ikkinchi qoʻli bilan (otlari oldida taxlab qoʻyilgan) qurol sanchiqni olishga intilayotganligi aks ettirilgan. albatta, kurashchi-pahlavonlarning qiyofasi va liboslari ham bizning diqqatimizni tortadi. birinchi holda libosini aniqlash qiyinga oʻxshaydi, ikkinchi holda esa pahlavon egnida uzun chalvor (hozirgi kombinzonga oxshash), oyoqlarida poshnasiz choriq, sochlari oʻrilgan, uzun, orqaga tashlab qoʻyilgan; uchinchi holatda – pahlavonlarning egnida gulli chapon, oyoqlarida choriq, boshida qiyiqcha va hokazo. (bu haqda qarang: asqarov a. moziyga tutash qadriyat. oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati. 2001 yil, 1 yanvar). ovchilik asosida chorvachilik shakllanadi, chorvachilikda muayyan hayvonlar ot, hoʻkiz, eshak, tuya, mehnatidan foydalanish jarayonida ham bu hayvonlar harakatlarini taqlid qiladigan o‘yinlar vujudga keladi. masalan; hush-hush, shohmot, qush haydash, qoʻsh hayda, ilk bor ot egarlash vaqtida qaysar ot kabi o‘yinlar paydo bo‘ladi. shuningdek qoʻy junlarini olish mavsumiy marosimi, qoramol terilarini oshlash va ulardan po‘stin tikish, jun yigirish va kiyim to‘qish anʼanalari, turli …

5 / 11

hilik dehqonchilikka oid mehnat tajribalari bilan birga oʻyin raqslar shakllana boshlaydi. ongli mehnat va tajriba asosida turli oʻyinlar paydo bo‘ladi va taraqqiy etishi inson rivojlanishida ham muhim oʻrin tutadi. chunki o‘yinlar boshqalar tajribasidan, ilgʻorlar yutug‘idan, keksalar ibratidan, avlodlar merosidan samarali foydalanishga imkoniyat yaratgan. shuni alohida taʼkidlash kerakki marosim, sanʼat, ijod kabi madaniyat turlari shuning bilan birgalikda sport turlarini ham vujudga kelishida va rivojlanishida o‘yinlar o‘ta muhim rol oʻynagan. obrazli qilib aytganda o‘yin koʻpgina qadimiy madaniy turlarning jumladan raqs teatr sport kabilarning onasi hisoblanadi. dastlab oʻyin insonning rivojlanishi uchun kerak bo‘lgan bo‘lsa keyinchalik inson oʻyinni rivojlantirdi. 2. o‘zbek xalq bayramlarining paydo bo‘lishi. insoniyat yaralibdiki, uning turmush tarzida bayramlar alohida ahamiyatga ega bo‘lib kelmoqda. insoniyat hayotini bayramsiz, an’ana, marosim, urf-odatlarsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. “bayramlar jamiyatning ma’naviy go‘zalligini, xalqning yashash tarzi, turmush sharoitini dunyoga ko‘z-ko‘z qiluvchi asosiy vositadir. biror davlatda nishonlanayotgan milliy bayramlar yoki jahon miqyosidagi tadbirlarni kuzatar ekanmiz, o‘sha davlatning milliyligi, o‘ziga …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalq o‘yinlari tarixi va turlari"

1-mavzu. sport o‘yinlari, musobaqalar va tadbirlar tarixi. bayram haqida tushuncha. reja: 1. xalq o‘yinlari tarixi va turlari. 2. o‘zbek xalq bayramlarining paydo bo‘lishi. 3. o‘zbekistonda sport tadbirlarini boshlanishi. 1. xalq o‘yinlari tarixi va turlari. ma’lumki, inson o‘z mehnati tufayli hayvonot dunyosidan ajralib chiqqach, yashash uchun kurash jarayonida qanchalik ongli mehnat qilsa, u shunchalik muvaffaqiyatlarga erishgan. bu jarayon ibtidoiy odamlar ovchilik bilan kun ko‘rayotgan davrlarda yaqqol sodir bo‘la boshlagan. chunki arxeologik qazilmalar va g‘orlardan topilgan ibtidoiy davrlarda chizilgan primitiv suratlarda asosan hayvonlar, ov qilish, ovchilar raqsi (ba’zan hayvonlar niqobida) kabi tasvirlar qadimiy odamlarning o‘z mehnati (ovi) natijasini tantana qilganliklaridan dal...

This file contains 11 pages in DOC format (89.5 KB). To download "xalq o‘yinlari tarixi va turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: xalq o‘yinlari tarixi va turlari DOC 11 pages Free download Telegram