huquq normalari

DOC 8 pages 40.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.5 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

9-mavzu: huquq normalari o'quv mashg'ulotining natijasida talabada huquq normalari tushunchasi, belgilari, huquq normasining tuzilishi: gipoteza, dispozitsiya va sanktsiya, normativ-huquqiy hujjatlarda huquq normalarini bayon etish usullari va huquq normalarini turli asoslarga ko'ra tasniflash to'g'risida tushunchalar shakllanadi. · huquq normasi o'zida nimalarni ifodalaydi? huquq normasi – davlat tomonidan o'rnatiladigan, ma'qullanadigan, muhofazalanadigan, muayyan shaklda ifodalanadigan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy yurish-turish (xulq-atvor) qoidasi. huquq normasi huquq mazmunining boshlang'ich nuqtasi hisoblanadi. huquq normasining belgilari: - davlat tomonidan o'rnatiladi, xalqning irodasini o'zida aks ettiradi; - davlat tomonidan muhofazalanadi; - umummajburiylik xarakteriga ega; - rasmiy aniqlikka ega; - normativ (vakolat beruvchi va majburiyat yuklovchi) xarakterga ega. gipoteza – huquq normasida belgilanadigan qoida qanday sharoit va holatda kim tomonidan amalga oshirilishi ko'rsatiladi. gipoteza huquq normasining bir qismi bo'lib, unda dispozitsiyada ko'rsatilgan qoidaning kuchga kirishi uchun zarur bo'lgan muayyan aniq hayotiy holatlar (voqea, harakat, holatlar) o'zining ifodasini topadi. huquq normalarining amal qilishi bilan bog'liq bo'lgan bitta shart-sharoit …

2 / 8

za esa huquq normalarining amal qilishi sanab o'tilgan shart-sharoitlardan biriga bog'liq ekanligini bayon etadi. masalan, o'zbekiston respublikasi jinoyat protsessual kodeksining 322-moddasida jinoyat ishini qo'zg'atish asos va sabablari bayon qilingan bo'lib, jinoyat ishini qo'zg'atishning muqarrarligi to'g'risidagi majburiyatni bajarish sanab o'tilgan sabab va asoslardan birining mavjudligi bilan amalga oshirilishi mumkin. dispozitsiya – lotincha, “dispositio” – joylashuv. dispozitsiya huquq normasining bir qismi bo'lib, unda gipotezada ko'rsatilgan holatlar mavjud bo'lganida huquq sub'ektlari rioya etishlari lozim bo'lgan xatti-harakat qoidasi (huquq va majburiyatlari) ifodalangan bo'ladi. bu yuridik normaning o'zagi, huquqqa muvofiq hulq-atvor namunasi, modelidir. biroq dispozitsiya tartibga solish xususiyatlarini gipoteza va sanktsiya bilan birgalikdagina namoyon eta oladi, harakatda bo'ladi. yurish-turish qoidasining ifodalanishiga ko'ra dispozitsiyalar oddiy, murakkab va muqobil hamda xulq-atvor qoidalarini bayon qilishning to'laligi bo'yicha tavsiflovchi, blanket va havola etuvchidispozitsiyalarga bo'linadi. oddiy dispozitsiya xulq-atvor,yurish-turishning konkret variantini uning mazmunini to'la ochib bermagan holda ko'rsatib o'tadi. masalan, o'zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 10-moddasi mazmuniga binoan, o'zbekiston respublikasi xalqi nomidan faqat …

3 / 8

h-turishning bir nechta variantlari ko'rsatib o'tiladi va munosabat ishtirokchilari ulardan biriga amal qilishlari mumkin yoki shart. masalan, jinoyat protsessual kodeksining 385-moddasiga binoan, prokuror yoki uning o'rinbosari ayblov xulosasi bilan kelgan jinoiy ishni ko'rib chiqib, quyidagi qarorlardan birini chiqarishi mumkin: 1) ayblov xulosasini tasdiqlash va sudga yuborish to'g'risida; 2) ayblov xulosasini jiddiy bo'lmagan o'zgartirishlar bilan to'ldirib, tasdiqlash va sudga yuborish to'g'risida; 3) qo'shimcha tergovga qaytarish haqida; 4) ish yuritishni to'xtatish haqida; 5) ishni tugatish haqida. tavsiflovchi dispozitsiya - huquqbuzarlik belgilarining to'liq bayonini o'z ichiga oladi (masalan, jk ning 169-moddasi: o'g'rilik - o'zgalar mulkini yashirin ravishda egallab olish (qonunda, garchand bu mantiqan o'rinli bo'lmasa-da, talon-toroj qilish, deb yozilgan). bunda norma dispozitsiyasi hammaga tushunarli bo'lishi uchun ma'lum bir ma'noda, qisqa shaklda izoh beriladi. blanket dispozitsiya huquqbuzarlikning belgilarini aniqlash uchun shu qonunda yoki qonunchilikning boshqa sohalari normalarida belgilangan tegishli qoidalarga havola qiladi. masalan, jinoyat kodeksida yong'in xavfsizligi, texnika xavfsizligi, sanoat sanitariyasi yoki mehnatni muhofaza …

4 / 8

'rsatilgan talablarni bajarmaganlik uchun berilishi mumkin bo'lgan jazoning yoki tavsiya etilgan harakatni sodir etganlik uchun rag'batlantirishning turi va o'lchovi ifodalangan bo'ladi. sanktsiyalarda ifodalangan salbiy oqibatlarning aniqligiga qarab, mutlaq aniq, nisbatan aniq va kumulyativ sanktsiyali normalar ajratiladi. mutlaq aniq sanktsiyali huquq normalarida davlatning aniq bitta majburlov chorasi ko'rsatiladi. nisbatan aniq sanktsiyali huquq normalari esa turli xil jazo turlaridan birini yoki huquqiy ta'sir choralaridan birini qo'llashni nazarda tutadi. masalan, ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksning 131-moddasida ifodalangan huquq normasining haydovchilarning transport vositalarini alkogolli ichimlikdan, giyohvand modda ta'siridan yoki o'zgacha tarzda mast holda boshqarishi to'g'risidagi ta'qiqidan iborat dispozitsiyasi buzilganda ma'muriy jarima yoki transportni boshqarish huquqidan mahrum qilish kabi jazolarning birini qo'llashni nazarda tutuvchi sanktsiyasiga murojaat etiladi. kumulyativ sanktsiyali huquq normalari o'zida asosiy jazodan tashqari qo'shimcha jazo berilishini ham nazarda tutadi. xususan, o'zbekiston respublikasi jkning 43-moddasida “jazo tizimi” belgilangan bo'lib, unga ko'ra jinoyat sodir etishda aybli deb topilgan shaxslarga nisbatan muayyan huquqdan mahrum qilish faqat asosiy …

5 / 8

riflanishini muhokama qiling. · huquq normasi qaysi mezonlarga asosan turlarga bo'linadi? huquq normalari ularda mustahkamlangan qoidalarning xarakteriga qarab huquq va vakolat beruvchi, majburiyat yuklovchi va ta'qiqlovchi (man qiluvchi) normalarga ajratiladi: 1) huquq sub'ektiga muayyan harakatlarni sodir etish mumkinligini ko'rsatuvchi huquq normalarihuquq va vakolat beruvchinormalar deyiladi. masalan, o'zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 29-moddasiga binoan, “har kim fikrlash, so'z va e'tiqod erkinligi huquqiga ega…”. 2) huquq sub'ektiga muayyan harakatlarni sodir etish lozimligini (shartligini) ko'rsatuvchi huquq normalarimajburiyat yuklovchi normalardeyiladi. masalan, o'zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 51-moddasida “fuqarolar qonun bilan belgilangan soliqlar va mahalliy yig'imlarni to'lashga majburdirlar”, deyilgan va bu qoida majburiyat yuklash xarakteriga ega. 3) huquq sub'ektiga muayyan xatti-harakatlarni sodir etishni man qiluvchi normalar ta'qiqlovchi normalar, deb ataladi. masalan, o'zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 58-moddasida mustahkamlab qo'yilgan “…davlat organlari va mansabdor shaxslarning jamoat birlashmalari faoliyatiga aralashishiga, shuningdek jamoat birlashmalarining davlat organlari va mansabdor shaxslar faoliyatiga aralashishiga yo'l qo'yilmaydi”, degan qoida ta'qiqlovchi norma hisoblanadi. bulardan tashqari, huquq normalari boshqa bir …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "huquq normalari"

9-mavzu: huquq normalari o'quv mashg'ulotining natijasida talabada huquq normalari tushunchasi, belgilari, huquq normasining tuzilishi: gipoteza, dispozitsiya va sanktsiya, normativ-huquqiy hujjatlarda huquq normalarini bayon etish usullari va huquq normalarini turli asoslarga ko'ra tasniflash to'g'risida tushunchalar shakllanadi. · huquq normasi o'zida nimalarni ifodalaydi? huquq normasi – davlat tomonidan o'rnatiladigan, ma'qullanadigan, muhofazalanadigan, muayyan shaklda ifodalanadigan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy yurish-turish (xulq-atvor) qoidasi. huquq normasi huquq mazmunining boshlang'ich nuqtasi hisoblanadi. huquq normasining belgilari: - davlat tomonidan o'rnatiladi, xalqning irodasini o'zida aks ettiradi; - davlat tomonidan muhofazalanadi; -...

This file contains 8 pages in DOC format (40.5 KB). To download "huquq normalari", click the Telegram button on the left.

Tags: huquq normalari DOC 8 pages Free download Telegram