muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni

DOCX 6 sahifa 19,8 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 19,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni o’rta asrlar davrida markaziy osiyo hududida mavjud bo’lgan madaniyat, ilm – fan va ma‘naviy ma‘rifiy yutuqlar ham qadimiy hususiyatga ega bo’lib, bu hududda ham ilgari surilgan g’oyalar, yaratilgan asarlar va ilgari surilgan ta‘limotlar ham jahon fani va madaniyatida o’z o’rni va mavqeiga egadir. ayniqsa, o’rta asrlarda yaqin sharq, xususan, markaziy osiyoda vujudga kelgan ilmu – fan va madaniyat rivoji yaqqol ko’zga tashlanadi. birinchi prezidentimiz i.a.karimov ta‘kidlaganlaridek, ―...sharq, xususan, markaziy osiyo mintaqasi ix-xii va xiv-xv asrlarda bamisoli po’rtanadek otilib chiqqan ikki qudratli ilmiy-madaniy yuksalishning manbai hisoblanib, jahonning boshqa mintaqalaridagi renessans jarayonlariga ijobiy ta‘sir ko’rsatgan sharq uyg’onish davri – sharq renessansi sifatida dunyo ilmiy jamoatchiligi tomonidan haqli ravishda tan olingan‖[1]. bu davrda yuz bergan ma‘naviy – madaniy yuksalish natijasida jahon ilmu – fanini yanada rivojlantirgan bir qator mutafakkir olimlar, qomusiy bilim egalari, jumladan, muhammad ibn muso al-xorazmiy, ahmad farg’oniy, abu nasr ibn …

2 / 6

ntimiz ta‘kidlaganidek, ―allomaning dunyo ilm-fani rivojidagi xizmatlari umume‘tirof etilgan bo’lib, sharq olimlari orasida faqat uning nomi va asarlari "algoritm" va "algebra" kabi zamonaviy ilmiy atamalarda abadiylashtirildi‖[1]. hozirgi davr zamonaviy texnologiyalari va umuman insoniyat yaratgan texnosfera algoritm asosida ishlamoqda. algoritmlar qadimgi bobil, yunoniston davlatlarining fani bilan chambarchas bog’liq. biroq, uni yanada takomillashtirgan holda, ―algoritm algebraik masalalarni yechish usuli sifatida bundan o’n ikki asr oldin al-xorazmiy tomonidan qo’llanilgan‖[2]. xii asrda «al-jabr» kitobi lotin tiliga «algebra», muallifining ismi esa «algorizmi» deb tarjima qilinishi keyinchalik bu atamaning «algorizm» deb atalishiga olib keldi[2]. algoritm usuli orqali odatda algebraik amallarni ketma – ketlikda bajaralishi bugungi kunga kelib, murakkab qurilmaga ega bo’lgan texnologiyalarni boshqarishni asosini ham tashkil etmoqda. transformatsiyalanish natijasida algoritm matematika, kibernetika va boshqa shu kabi fanlarning o’rganish sohasidan kengroq doiraga ko’tarildi. natijada jamiyatning deyarli barcha sohalarida algoritm metodi keng miqyosda qo’llanila boshlandi. fan va texnikaning rivojlanishi bilan bog’liq holda «algoritm» tushunchasi va uning mazmuni kengaymoqda, …

3 / 6

olinganligini bu sohalarda ishlovchi barcha mutaxassislar ham bilishmaydi. bu borada chuqur tadqiqotlar olib borgan o. f. fayzullayevning ijodini alohida qayd etish lozim. u algoritm metodini falsafiy-metodologik jihatdan tahlil qilishga alohida e‘tibor qaratgan. olimning ishlarida algoritm metodining universal xususiyati, uni jamiyatning deyarli barcha sohalarida uchratish mumkinligi qayd etilgani holda, umumilmiy metod darajasiga ko’tarilayotgani izohlangan. hozirgi kunda biz foydalanayotgan o’nlik pozitsion hisoblash tizimini, nol belgisi va qutblar koordinatalarini yaratilishi, algebra faniga asos solinishi shuningdek, astronomiya, geografiya va boshqa fanlarda ilgari surilgan ilmiy g’oyalar bugungi kunga qadar o’z ahamiyatini yo’qotgani yo’q. xorazmiy, yuqorida qayd etganimizdek, dunyoga birinchi navbatda o’zining – ―kitab muxtasab al-jabr val-muqobala‖ (―tiklash va qarama qarshi qo’yish haqida muxtasar kitob‖) asari bilan mashhur. asar nomining so’zma-so’z ma‘nosi shundan iborat: ―al-jabr‖ -tiklash va ―val-muqobala‖ -qarama qarshi qo’yish. bularning xorazmiy asaridagi tom ma‘nosi va mohiyati, asarda tahlil qilingan chiziqli va ikkinchi darajali tenglamalarni yechish jarayonida, tarixda ilk marotaba xorazmiy tomonidan qo’llanilgan usul – …

4 / 6

ik yahudiy ioann sevilskiy tomonidan o’girilgan tarjima nusxasi ham mavjud bo’lib, uni mazkur muallif o’zining "boshlang’ich arifmetika" asarining birinchi qismiga kiritgan. kitob mantiqan ikki qismga bo’lib tasnif qilingan: nazariy va amaliy qismlar. nazariy qismda xorazmiy birinchi va ikkinchi darajali tenglamalarning yechish muammolari, ularning ma‘lum qoida va belgilari bo’yicha tasniflash (klassifikatsiya) borasida so’z yuritadi va aniq misollar yordamida mazkur turdagi tenglamalarning yechish usullarini keltiradi. xorazmiy tenglamalarni quyidagi sinflarga bo’lib o’rganishni tavsiya etadi: 1) kvadratlar ildizlarga teng, misol 5x2=10; 2) kvadratlar songa teng; masalan, 5x2=80; 3) ildizlar songa teng; masalan, 4x=20; 4) ildizlar ham kvadratlar ham songa teng; masalan, x2+ax+b=c; 5) kvadratlar va sonlar ildizlarga teng; masalan, x2+21=10x 6) ildizlar va sonlar kvadratlarga teng; masalan, 3x+4=x2 xorazmiy ―al-jabr val-muqobala‖ ning bu qismda 40 ta turli murakkablikdagi misollar yordamida ushbu turlardagi tenglamalarning yechish usullarini batafsil bayon etarkan, shuningdek, ularning isbotini geometrik shakllar yordamida ham yaqqol, ya‘ni, amaliy ko’rsatib boradi. shuningdek ―al-jabr val-muqobala‖ ning …

5 / 6

da bob – ―vasiyatlar kitobi‖ mavjud bo’lib, bu esa, xorazmiyning musulmon shariati qonun qoidalaridan ham mukammal ilmga ega bo’lganligi va uning yuksak faqihlik salohiyatidan darak beradi. al-xorazmiy o’z davrida qo’lga kiritgan ilmu – fan sohasidagi yutuqlarini yanada chuqurroq o’rganish talab etiladi. zero, birinchi prezidentimiz ta‘kidlaganlaridek, ―o’rta asrlar sharq allomalari va mutafakkirlarining qo’lyozmalari yevropa va osiyoning buyuk britaniya, germaniya, ispaniya, rossiya, fransiya, misr, hindiston, eron va boshqa ko’plab mamlakatlaridagi kutubxonalarning ―oltin fond‖ini tashkil etadi. bu faktlar nimadan dalolat beradi? bu, eng avvalo, o’rta asrlarda yashab, ijod etgan buyuk sharq alloma va mutafakkirlarining tengsiz asarlari va ilmiy merosi faqat bir millat yoki xalqning emas, balki butun insoniyatning ma‘naviy mulki ekanini yana bir bor tasdiqlaydi. bu – bebaho boylik, yangi va yangi avlodlar uchun donishmandlik va bilim manbai, kerak bo’lsa, yangi kashfiyotlar uchun ajoyib materialdir‖[1]. 1983-yili yuneskoning qarori bilan abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiyning 1200 yillik yubileyi o’tkazildi.

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni" haqida

muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni o’rta asrlar davrida markaziy osiyo hududida mavjud bo’lgan madaniyat, ilm – fan va ma‘naviy ma‘rifiy yutuqlar ham qadimiy hususiyatga ega bo’lib, bu hududda ham ilgari surilgan g’oyalar, yaratilgan asarlar va ilgari surilgan ta‘limotlar ham jahon fani va madaniyatida o’z o’rni va mavqeiga egadir. ayniqsa, o’rta asrlarda yaqin sharq, xususan, markaziy osiyoda vujudga kelgan ilmu – fan va madaniyat rivoji yaqqol ko’zga tashlanadi. birinchi prezidentimiz i.a.karimov ta‘kidlaganlaridek, ―...sharq, xususan, markaziy osiyo mintaqasi ix-xii va xiv-xv asrlarda bamisoli po’rtanadek otilib chiqqan ikki qudratli ilmiy-madaniy yuksalishning manbai hisoblanib, jahonning boshqa mintaqalaridagi renessans jarayonlariga ijobiy ...

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (19,8 KB). "muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: muso xorazmiy va abu abdulloh x… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram

muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"muso xorazmiy va abu abdulloh xorazmiylarning dunyo sivilizatsiyasi dagi o'rni" haqida

O'xshash fayllar