dozimetrik kattaliklar

PDF 20 pages 1.8 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint 演示文稿 òzbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tibbiyot fizika yónalishi 2102 gruh talabalari normurodova nigora abdulazizova sevara dósbekova dilnoza mahmazoitova sevinch larning radiatsiya fizikasi fanidan slaydi dozimetrik kattaliklar ekspozitsion va yutilgan doza mavzu: dozimetriya  "dozimetriya" — bu ionlashgan nurlanishning moddalar, asosan biologik to'qimalar tomonidan qabul qilingan dozasini o'lchash, hisoblash va baholash jarayonidir. dozimetriya sohasida ishlash tibbiy nurlanish terapiyasidan tortib, yadro sanoati va radiatsion xavfsizlikni ta'minlashgacha bo'lgan bir qator sohalarda muhim ahamiyatga ega. dozimetriya bilan bog'liq asosiy kattaliklar quyidagilardir: doza (dose) doza — bu nurlanish tomonidan moddalarga yoki organizmga berilgan energiya miqdorini ifodalaydi.  absorbsion doza (absorbed dose) — bir birlik massaga (1 kg) berilgan energiya miqdori. birligi: gy (gray), 1 gy = 1 j/kg. ekspozitsiya doza (exposure dose) — ionlashgan nurlanishning moddaning yuzasiga ta'sirini o'lchaydi. birligi: c/kg (koulon/kg). ekspozitsion doza ekspozitsion doza (exposure dose) — bu ionlashgan nurlanishning moddaning (masalan, havoning yoki boshqa moddalar) yuzasiga ta'sir qilgan elektr zaryadi …

2 / 20

asida to'plangan zaryad (coulomb), m — moddaning massasi (kg). yutilgan doza  features yutilgan doza (absorbed dose) — bu ionlashgan nurlanish tomonidan moddalarga, asosan biologik to'qimalarga, berilgan energiya miqdorini o'lchovidir. bu kattalik nurlanishning ma'lum bir modda yoki to'qimaga qanday ta'sir qilishini ko'rsatadi. yutilgan doza, odatda, modda (masalan, odamning tanasi) tomonidan so'rib olingan energiyaning miqdorini o'lchaydi. birligi: yutilgan dozaning birligi gray (gy) bo'lib, bu 1 kilogramm modda tomonidan 1 joule energiya yutilganligini bildiradi. 1 gy = 1 j/kg (joule per kilogram).  yutilgan doza nurlanishning ta'sirini o'lchashda qo'llaniladi, lekin uning biologik ta'sirini to'g'ridan- to'g'ri ko'rsatmaydi. boshqa so'z bilan aytganda, yutilgan doza nurlanish energiyasining miqdorini, lekin uning organizmga qanday ta'sir qilishini ko'rsatmaydi.  features bu biologik ta'sirni hisoblash uchun boshqa kattaliklar, masalan, ekvivalent doza yoki effektiv doza, ishlatiladi. formula: bu yerda: d — yutilgan doza (gy), e — modda tomonidan yutilgan energiya (joule), m — moddaning massasi (kg) yutilgan doza bn ekspozitsion …

3 / 20

/kg). ularning bog'liqligi: ekspozitsion doza va yutilgan doza o'rtasidagi bog'liqlik moddaning ionlashuv xususiyatlariga (ya'ni, nurlanishni qanday yutishi va qanday ionlashishini) qarab o'zgaradi. bu bog'liqlikni hisoblash uchun moddaning nurlanishni yutish koeffitsienti va ionlashuvning zaruriy faktorlarini hisobga olish kerak. ekspozitsion doza (x) va yutilgan doza (d) o'rtasidagi bog'liqlikni hisoblashda quyidagi formula ishlatiladi: bu yerda: d — yutilgan doza (gy), x — ekspozitsion doza (c/kg), χ — moddaning nurlanishni yutish koeffitsienti (radiatsiya bilan moddaning ionlashuv xususiyatlarini hisobga oladi). ekspozitsion doza faqat moddaning ionlashgan nurlanishni ta'sirini o'lchaydi, lekin yutilgan doza biologik to'qima yoki moddalar tomonidan so'rib olingan energiyaning miqdorini hisobga oladi, bu esa nurlanishning biologik ta'sirini aniqlashda muhimroq hisoblanadi. tibbiyotda qòllanilishi  defenses yutilgan doza va ekspozitsion doza tibbiyotda nurlanishni xavfsiz va samarali tarzda qo‘llash uchun juda muhim. ular, asosan, radiatsion diagnostika va terapiya jarayonlarida, shuningdek, radiatsion xavfsizlikni ta’minlashda qo‘llaniladi. quyida ularning tibbiyotdagi asosiy qo‘llanishlariga to‘xtalib o‘tamiz: radiologik diagnostika (rentgen va ct tekshiruvlari) ekspozitsion …

4 / 20

niq miqdori hisoblanadi. bu doza, asosan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri nurlanishdan olingan energiyaning o‘lchovi bo‘lib, nurlanishning hujayralarga ta’siri va zarar darajasini belgilaydi. radioterapiya jarayonida, yutilgan doza to‘g‘ri belgilanishi kerak, chunki yuqori doza sog‘lom hujayralarga zarar etkazishi mumkin, shu bilan birga saraton hujayralari optimal tarzda yo‘q qilinishi kerak. nuklear tibbiyot (izotopli diagnostika va terapiya) defenses yutilgan doza va ekspozitsion doza izotopli tibbiyotda ham muhim ahamiyatga ega. radioaktiv izotoplar yordamida bemorning ichki organlariga nurlanish yuboriladi, masalan, yod-131 yordamida qalqonsimon bezni davolashda yoki pet (pozitron emissiya tomografiyasi) yordamida o‘tkaziladigan tekshiruvlarda. yutilgan doza izotopning organizmga ta’sir qilgan energiyasining miqdorini hisoblaydi. bu bemorning radiatsiya olish darajasini va xavfsizligini aniqlashga yordam beradi. radiatsion xavfsizlik  defenses yutilgan doza va ekspozitsion doza radiatsion xavfsizlikni ta’minlashda ham qo‘llaniladi. tibbiyot xodimlari, masalan, radiologlar, radioterapevtlar va radiatsiya xavfsizligi mutaxassislari, o‘zlarini radiatsion xavflardan himoya qilish uchun doimiy ravishda dozimetriya nazoratini o‘tkazadilar. radiatsion himoya qilish uchun yutilgan va ekspozitsion doza miqdori monitoring qilinadi, bu orqali …

5 / 20

adioaktiv doza, odatda, xavfsizlik normativlariga asoslanadi va bu doza turli holatlarda farq qiladi. ko‘plab mamlakatlarda, normal sharoitlarda odamlarning yillik radioaktiv doza miqdori qat'iy belgilangan me'yorlarga asoslanadi. quyida bu haqda ba'zi ma'lumotlar keltirilgan: tabiiy fon radiatsiyasi: yerning tabiiy radioaktivligi va kosmik nurlar tufayli har bir kishi yilda taxminan 2-3 millisievert (msv) radioaktivlikka duchor bo‘ladi. bu odamning kundalik hayotida, masalan, tuproq, havo, oziq-ovqat va kosmik nurlar orqali olinadigan doza. kasbiy radiatsiya: kasbiy faoliyat bilan shug‘ullanadigan (masalan, tibbiyotda ishlovchi radiologlar, yadro sanoati xodimlari va boshqalar) xodimlar uchun yillik maksimal doza chegarasi ko‘pincha 20 msv (ba'zi mamlakatlarda bu limit biroz o‘zgarishi mumkin) bo‘ladi. tibbiy protseduralar: ba'zi tibbiy protseduralar (masalan, rentgen, kt tekshiruvlari) vaqtincha yuqori dozali radiatsiya berishi mumkin, ammo bu odatda qisqa muddatli va kerakli hollarda amalga oshiriladi. bir yil davomida bunday tibbiy protseduralar orqali olingan doza ko‘p holatlarda 1-10 msv gacha bo‘lishi mumkin. yadro stansiyalarida: yadro energiyasi sanoatida ishlovchi xodimlar uchun yillik maksimal …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dozimetrik kattaliklar"

powerpoint 演示文稿 òzbekiston milliy universiteti fizika fakulteti tibbiyot fizika yónalishi 2102 gruh talabalari normurodova nigora abdulazizova sevara dósbekova dilnoza mahmazoitova sevinch larning radiatsiya fizikasi fanidan slaydi dozimetrik kattaliklar ekspozitsion va yutilgan doza mavzu: dozimetriya  "dozimetriya" — bu ionlashgan nurlanishning moddalar, asosan biologik to'qimalar tomonidan qabul qilingan dozasini o'lchash, hisoblash va baholash jarayonidir. dozimetriya sohasida ishlash tibbiy nurlanish terapiyasidan tortib, yadro sanoati va radiatsion xavfsizlikni ta'minlashgacha bo'lgan bir qator sohalarda muhim ahamiyatga ega. dozimetriya bilan bog'liq asosiy kattaliklar quyidagilardir: doza (dose) doza — bu nurlanish tomonidan moddalarga yoki organizmga berilgan energiya miqdorini i...

This file contains 20 pages in PDF format (1.8 MB). To download "dozimetrik kattaliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: dozimetrik kattaliklar PDF 20 pages Free download Telegram