dozimetrik kurilmalar

DOCX 17 pages 9.3 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.3 MB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

dozimetrik kurilmalar. radioaktivlik xolat darajasini aniqlash reja: 1. radioaktiv moddalar bilan ishlaganda sanitariya konun-koidalar 2. dozimetrik kurilmalar 3. radiatsion nurlanishni qayd qilish detektorlari radioaktiv moddalar bilan ishlaganda sanitariya konun-koidalar odatda, radiatsion nurlanish ko'rsatkichlari qiymati maxsus sezgir moslamalar – detektorlar yordamida aniqlanadi. radiatsion nurlanishni qayd qilish detektori (indikator) – bu modda bilan bevosita ta'sirlashishi davomida ionlashtiruvchi nurlanishning mavjudligini aniqlash imkonini beruvchi ob'ekt hisoblanadi. detektorning asosiy tavsiflari – samaradorlik (ionlashtiruvchi zarrachaning detektorga tushishi holatida uni aniqlash ehtimolligi darajasi), vaqtga bog'liq ruxsat etilish qiymati (aniqlash vaqti), qayta tiklanish vaqti (yana qaytadan foydalanish uchun yaroqli holatga kelish vaqti) kabilardan tashkil topadi. gaz zaryadli geyger hisoblagichi (geyger kamerasi), cherenkov hisoblagichi, «vilson kamerasi», «pufakchali kamera» ionizatsion detektorlar guruhi tarkibiga kiritiladi. gaz razyadli hisoblagich qurilma – geyger hisoblagichi (geiger sensor) 1908–yilda gans geyger tomonidan ishlab chiqilgan va 1929–yilda valter myuller tomonidan takomillashtirilgan, shu sababli, geyger–myuller hisoblagichi deb nomlanadi. bunda hisoblagich elektrodlariga 300–400...1500–2000 v gacha yuqori kuchlanish beriladi. …

2 / 17

hi yuzaga keladi va xosil bo'lgan erkin elektronlar anodga tomon yo'nalishda harakatlanadi, natijada gaz muhitining ikkilamchi ionizatsiyasi yuzaga keladi, o'z navbatida elektr impulsi xosil bo'lishi qayd qilinadi. vavilov–cherenkov hisoblagich qurilmasi 1951–yilda ishlab chiqilgan bo'lib, muhit tarkibida γ–nurlanish, α–nurlanish yoki β–nurlanishni qayd qilishda foydalaniladi. vilson kamerasi nam holatdagi havo bilan to'ldirilgan bo'lib, harakatlanuvchi porshen moslamasi yordamida bosim qiymati o'zgartiriladi. porshen tezlik bilan harakatlantirilishi natijasida nam holatdagi havo muhitida to'yinish holati yuzaga keladi va kamera orqali o'tuvchi zaryadlangan zarrachalar havoni ionizatsiya holatiga keltiradi, o'z navbatida xosil bo'lgan ionlar bug' shaklida kondensatlanadi. kamera yon tomonidan yorug'lik nuri tushirilganda harakatlanuvchi zaryadli zarrachalarning nurlanuvchi izi (trek) ko'zga tashlanadi. 1919–yilda e.rezerford tomonidan vilson kamerasida birinchi yadro reaktsiyasi amalga oshirilgan: charlz tomson riz vilson (shotlandiya: charles thomson rees wilson; 14.02.1869 – 15.11.1959) – fizik, professor (1925), dastlab, manchester hududida boshlang'ich ta'lim olgan va keyin, bojxona universitetida tahsil olgan, shifokor bo'lishga qiziqqan, sportchi–alpinist, 1894–yilda shotlandiya hududida joylashgan ben–nevis …

3 / 17

lanish traektoriyasini kuzatish uslubi»ni ishlab chiqqanligi uchun, vilson nobel mukofoti bilan taqdirlangan. «vilson kamerasi»ning ishlash tamoyili. agar, suv bug'ining partsial bosim qiymati uning ushbu haroratda to'yinish bosimi qiymatidan yuqori bo'lsa, u holda tuman xosil bo'ladi. me'yoridan ortiq to'yinish ko'rsatkichi – – bu partsial bosim qiymatining berilgan haroratda to'yinish bosimi qiymatiga nisbatini ifodalaydi. agar, havo tarkibida begona zarrachalar mavjud bo'lmasa, u holda qiymatda bug' kondensatsiyalanishi qayd qilinadi. agar, havo tarkibida begona zarrachalar mavjud bo'lsa, u holda bug' kondensatsiyalanishi sharoitida kichikroq qiymatda bo'lishi qayd qilinadi. radiatsion nurlanish oqimi tarkibida zarrachalar muhit tarkibidagi gaz molekulalarini ionizatsiyalash xossasiga ega hisoblanadi. bu zarrachalarning «vilson kamerasi»dan o'tishi davomida tuman tarkibida suv molekulalarini itarishi va o'z navbatida, suv tomchilaridan iborat iz qoldirishi kuzatiladi. 1923–yilda p.l.kapitsa tomonidan «vilson kamerasi»ni magnit maydoniga joylashtirish asosida, kamera orqali o'tuvchi zaryadlangan zarrachalarning magnit maydoni ta'sirida og'ish burchagini aniqlash va o'z navbatida, zarrachalarning energiyasi qiymatini hisoblash usuli ishlab chiqilgan. gomogen tavsifga ega magnit …

4 / 17

na bo'ylab, bir marta aylanib chiqish vaqti: ya'ni, bu qiymat zarrachaning tezligi qiymatiga bog'liq emas. dastlabki «vilson kamerasi» 19.02.1911–yilda ishlab chiqilgan bo'lib, balandligi 3,5 sm va diametr o'lchami 16,5 sm ga teng bo'lgan shisha tsilindrdan tashkil topgan. luis uolter alvares tomonidan «pufakchali kamera» takomillashtirilgan va kamerada yuqori tezlikda harakatlanuvchi zarrachalar traektoriyasini tahlil qilishda kompyuter dasturidan foydalanish uslubi ishlab chiqilgan. takomillashtirilgan «pufakchali kamera» ichki qismida suyuq holatdagi vodorod yoki deytriydan (kriogen pufakchali kamera) yoki propan, freon, ksenon kabilardan foydalaniladi. tajribalarda d.a.glaser dietil efirning (me'yoriy holatda qaynash harorati qiymati) 20 atm. bosim sharoitida, +130°s gacha qizdirilishida qaynamasligi va +140°s haroratda ma'lum vaqt o'tganidan keyin qaynashini aniqlagan. muhit tarkibida radiatsion nurlanish zaryadlangan zarrachalari o'tishi davomida, zaryadlangan zarrachaning harakatlanish traektoriyasi bo'ylab, qaynash (gaz pufakchalarining xosil bo'lishi) qayd qilinadi. «mirabel» deb nomlangan «pufakchali kamera» o'lchami 12 m3 ga teng hisoblanadi, shuningdek 40 m3 hajmdagi «pufakchali kamera» ham ishlab chiqilgan (fnal, aqsh). radiatsion nurlanish oqimi tarkibida …

5 / 17

mini ifodalaydi. shuningdek, dozimetriyada ionlashtiruvchi nurlanishni qayd qilishda fotoplastinka tarkibida fotografik emulsiyaning nurlanish ta'sirida qorayishi zichlik intensivligini baholashga asoslanilgan – fotokimyoviy qayd qilish usuli, radiatsion nurlanish ta'sirida ayrim kimyoviy moddalarning optik zichligi, rangi, kimyoviy reaktsiya davomida o'zgarishini aniqlashga asoslanilgan – kimyoviy usullardan ham foydalaniladi. radioaktiv nurlanish detektorlari stsintillyatsion va yarim o'tkazgichli detektorlar guruhlariga ajratiladi. stsintillyatsion detektorlar (stsintillyator) – bu ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida ~800–6000 å spektr diapazonida, qisqa vaqt (=10–7–10–9 sekund) davomida chaqnash hodisasini (lotin tilida scintillatio – miltillash, chaqnash degan ma'noni anglatadi), yuzaga keltiruvchi kimyoviy moddalar hisoblanadi. bunda yuzaga keluvchi fluorestsentsiya hodisasi ionlashtiruvchi zarracha oqimining modda tomonidan yutilishi va atomning qo'zg'algan holatga o'tishi natijasida γ–fotonlar oqimi xosil bo'lishi hisobiga amalga oshadi. bunda yorug'lik chaqnashi energiyasi va uni yuzaga keltiruvchi ionlashtiruvchi zarracha energiyasining o'zaro nisbati – stsintillyator samaradorligi ko'rsatkichi bilan ifodalanadi. stsintillyatsion detektorlar fizik xossalariga ko'ra, qattiq, suyuq va gazsimon holatda bo'lishi qayd qilinadi. hozirgi vaqtda antratsen, trans–stilben (1,2–difenil–etilen), naftalin (), …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dozimetrik kurilmalar"

dozimetrik kurilmalar. radioaktivlik xolat darajasini aniqlash reja: 1. radioaktiv moddalar bilan ishlaganda sanitariya konun-koidalar 2. dozimetrik kurilmalar 3. radiatsion nurlanishni qayd qilish detektorlari radioaktiv moddalar bilan ishlaganda sanitariya konun-koidalar odatda, radiatsion nurlanish ko'rsatkichlari qiymati maxsus sezgir moslamalar – detektorlar yordamida aniqlanadi. radiatsion nurlanishni qayd qilish detektori (indikator) – bu modda bilan bevosita ta'sirlashishi davomida ionlashtiruvchi nurlanishning mavjudligini aniqlash imkonini beruvchi ob'ekt hisoblanadi. detektorning asosiy tavsiflari – samaradorlik (ionlashtiruvchi zarrachaning detektorga tushishi holatida uni aniqlash ehtimolligi darajasi), vaqtga bog'liq ruxsat etilish qiymati (aniqlash vaqti), qayta tiklanish va...

This file contains 17 pages in DOCX format (9.3 MB). To download "dozimetrik kurilmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: dozimetrik kurilmalar DOCX 17 pages Free download Telegram