dozimetrik kurilmalar

PPTX 34 pages 1.9 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

дозиметрик курилмалар. дозиметрик курилмалар. амонкулова элинур абдусаидова мухлиса режа: 1. радиоактив моддалар билан ишлаганда санитария конун-коидалар 2. дозиметрик курилмалар 3. радиацион нурланишни қайд қилиш детекторлари одатда, радиацион нурланиш кўрсаткичлари қиймати махсус сезгир мосламалар –детекторлар ёрдамида аниқланади. радиацион нурланишни қайд қилиш детектори (индикатор) – бу модда билан бевосита таъсирлашиши давомида ионлаштирувчи нурланишнинг мавжудлигини аниқлаш имконини берувчи объект ҳисобланади. детекторнинг асосий тавсифлари – самарадорлик (ионлаштирувчи заррачанинг детекторга тушиши ҳолатида уни аниқлаш эҳтимоллиги даражаси), вақтга боғлиқ рухсат этилиш қиймати (аниқлаш вақти), қайта тикланиш вақти (яна қайтадан фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келиш вақти) кабилардан ташкил топади. газ зарядли гейгер ҳисоблагичи (гейгер камераси), черенков ҳисоблагичи, «вильсон камераси», «пуфакчали камера» ионизацион детекторлар гуруҳи таркибига киритилади. газ разядли ҳисоблагич қурилма – гейгер ҳисоблагичи (geiger sensor) 1908–йилда ганс гейгер томонидан ишлаб чиқилган ва 1929–йилда вальтер мюллер томонидан такомиллаштирилган, шу сабабли, гейгер–мюллер ҳисоблагичи деб номланади. бунда ҳисоблагич электродларига 300–400...1500–2000 в гача юқори кучланиш берилади. ионлаштирувчи нурланиш заррачалари газ орқали …

2 / 34

га келади, ўз навбатида электр импульси хосил бўлиши қайд қилинади. вавилов–черенков ҳисоблагич қурилмаси 1951–йилда ишлаб чиқилган бўлиб, муҳит таркибида γ–нурланиш, α–нурланиш ёки β–нурланишни қайд қилишда фойдаланилади. вильсон камераси нам ҳолатдаги ҳаво билан тўлдирилган бўлиб, ҳаракатланувчи поршен мосламаси ёрдамида босим қиймати ўзгартирилади. поршен тезлик билан ҳаракатлантирилиши натижасида нам ҳолатдаги ҳаво муҳитида тўйиниш ҳолати юзага келади ва камера орқали ўтувчи зарядланган заррачалар ҳавони ионизация ҳолатига келтиради, ўз навбатида хосил бўлган ионлар буғ шаклида конденсатланади. камера ён томонидан ёруғлик нури туширилганда ҳаракатланувчи зарядли заррачаларнинг нурланувчи изи (трек) кўзга ташланади. 1919–йилда э.резерфорд томонидан вильсон камерасида биринчи ядро реакцияси амалга оширилган: 14n+4he=17o+1h чарльз томсон риз вильсон (шотландия: charles thomson rees wilson; 14.02.1869 – 15.11.1959) – физик, профессор (1925), дастлаб, манчестер ҳудудида бошланғич таълим олган ва кейин, божхона университетида таҳсил олган, шифокор бўлишга қизиққан, спортчи–альпинист, 1894–йилда шотландия ҳудудида жойлашган бен–невис тоғига чиқиш давомида туман ичида нурларнинг тарқалиши ҳодисасини кузатган ва бу ҳодисани лаборатория шароитида юзага келтириш …

3 / 34

и қийматидан юқори бўлса, у ҳолда туман хосил бўлади. меъёридан ортиқ тўйиниш кўрсаткичи –s– бу парциал босим қийматининг берилган ҳароратда тўйиниш босими қийматига нисбатини ифодалайди. агар, ҳаво таркибида бегона заррачалар мавжуд бўлмаса, у ҳолда s~10 қийматда буғ конденсацияланиши қайд қилинади. агар, ҳаво таркибида бегона заррачалар мавжуд бўлса, у ҳолда буғ конденсацияланиши шароитида s кичикроқ қийматда бўлиши қайд қилинади. радиацион нурланиш оқими таркибида заррачалар муҳит таркибидаги газ молекулаларини ионизациялаш хоссасига эга ҳисобланади. бу заррачаларнинг «вильсон камераси»дан ўтиши давомида туман таркибида сув молекулаларини итариши ва ўз навбатида, сув томчиларидан иборат из қолдириши кузатилади.1923–йилда п.л.капица томонидан «вильсон камераси»ни магнит майдонига жойлаштириш асосида, камера орқали ўтувчи зарядланган заррачаларнинг магнит майдони таъсирида оғиш бурчагини аниқлаш ва ўз навбатида, заррачаларнинг энергияси қийматини ҳисоблаш усули ишлаб чиқилган. гомоген тавсифга эга магнит майдонни куч чизиқларига нисбатан перпендикуляр йўналишда кесиб ўтувчи зарядланган заррачага лоренц кучи таъсир кўрсатади: fb=qvb яъни, зарядланган заррачанинг ҳаракатланиш тезлиги ва магнит майдон индукцияси йўналиши ўртасидаги …

4 / 34

мерада юқори тезликда ҳаракатланувчи заррачалар траекториясини таҳлил қилишда компьютер дастуридан фойдаланиш услуби ишлаб чиқилган. такомиллаштирилган «пуфакчали камера» ички қисмида суюқ ҳолатдаги водород ёки дейтрийдан (криоген пуфакчали камера) ёки пропан, фреон, ксенон кабилардан фойдаланилади. тажрибаларда d.a.glaser диэтил эфирнинг (меъёрий ҳолатда қайнаш ҳарорати қиймати) 20 атм. босим шароитида, +130°с гача қиздирилишида қайнамаслиги ва +140°с ҳароратда маълум вақт ўтганидан кейин қайнашини аниқлаган. муҳит таркибида радиацион нурланиш зарядланган заррачалари ўтиши давомида, зарядланган заррачанинг ҳаракатланиш траекторияси бўйлаб, қайнаш (газ пуфакчаларининг хосил бўлиши) қайд қилинади. «мирабель» деб номланган «пуфакчали камера» ўлчами 12 м3 га тенг ҳисобланади, шунингдек 40 м3 ҳажмдаги «пуфакчали камера» ҳам ишлаб чиқилган (fnal, ақш). радиацион нурланиш оқими таркибида зарядланган заррачалар ҳаракатланиш траекторияси бўйлаб, модда таркибида атомлар электрон қобиғида турли хил энергияга эга электронларни уриб чиқаради ва кинетик энергияга эга бўлган электронлар маълум бир радиусда (ꝵ ) суюқлик муҳити ҳароратининг ортишига олиб келади. чегаравий қийматдаги радиусда (ꝵчегаравий) суюқлик муҳити ҳарорати қайнаш қийматигача кўтарилади ва …

5 / 34

ктив нурланиш детекторлари сцинтилляцион ва ярим ўтказгичли детекторлар гуруҳларига ажратилади. сцинтилляцион детекторлар (сцинтиллятор) – бу ионлаштирувчи нурланиш таъсирида ~800–6000 å спектр диапазонида, қисқа вақт ( =10-7 – 10-9секунд) давомида чақнаш ҳодисасини (лотин тилида scintillatio – милтиллаш, чақнаш деган маънони англатади), юзага келтирувчи кимёвий моддалар ҳисобланади. бунда юзага келувчи флуоресценция ҳодисаси ионлаштирувчи заррача оқимининг модда томонидан ютилиши ва атомнинг қўзғалган ҳолатга ўтиши натижасида γ–фотонлар оқими хосил бўлиши ҳисобига амалга ошади. бунда ёруғлик чақнаши энергияси ва уни юзага келтирувчи ионлаштирувчи заррача энергиясининг ўзаро нисбати – сцинтиллятор самарадорлиги кўрсаткичи билан ифодаланади. сцинтилляцион детекторлар физик хоссаларига кўра, қаттиқ, суюқ ва газсимон ҳолатда бўлиши қайд қилинади. ҳозирги вақтда антрацен, транс–стильбен (1,2–дифенил–этилен), нафталин (c10h8), толан (дифенилацетилен), флуорен, антрацен (c14h10), р–терфенил, nai(tl), ki(tl), csi, nacl(agcl), zns(ag), каби сцинтиллятордан фойдаланилади. сцинтилляторлар турини танлаш бевосита аниқланувчи ионлаштирувчи нурланиш турига боғлиқ ҳисобланади. жумладан, ионлаштирувчи заррачаларнинг ютилиш энергияси қанчалик юқори қийматга эга бўлса, мос равишда сцинтиллятор самарадорлиги кўрсаткичи ҳам юқори қийматга …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dozimetrik kurilmalar"

дозиметрик курилмалар. дозиметрик курилмалар. амонкулова элинур абдусаидова мухлиса режа: 1. радиоактив моддалар билан ишлаганда санитария конун-коидалар 2. дозиметрик курилмалар 3. радиацион нурланишни қайд қилиш детекторлари одатда, радиацион нурланиш кўрсаткичлари қиймати махсус сезгир мосламалар –детекторлар ёрдамида аниқланади. радиацион нурланишни қайд қилиш детектори (индикатор) – бу модда билан бевосита таъсирлашиши давомида ионлаштирувчи нурланишнинг мавжудлигини аниқлаш имконини берувчи объект ҳисобланади. детекторнинг асосий тавсифлари – самарадорлик (ионлаштирувчи заррачанинг детекторга тушиши ҳолатида уни аниқлаш эҳтимоллиги даражаси), вақтга боғлиқ рухсат этилиш қиймати (аниқлаш вақти), қайта тикланиш вақти (яна қайтадан фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келиш вақти) кабилардан ...

This file contains 34 pages in PPTX format (1.9 MB). To download "dozimetrik kurilmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: dozimetrik kurilmalar PPTX 34 pages Free download Telegram