moddaning suyuq holati.

PDF 10 pages 278.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 278.4 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1 12-mavzu. moddaning suyuq holati. moddaning suyuq holati. suyuqlikning tuzilishi. sirt taranglik. suyuqliklarning egri sirti ostidagi bosimi. suyuqlik bilan qattiq jism chegarasidagi hodisalar. kapillyarlik. kapilyarlik hodisasini binolarga ta’siri. moddalar uch agregat (gaz, suyuq, qattiq) holatda bo‘lib, ularning fizik xususiyatlari holat parametrlari o‘zgarishi bilan bir-biriga o‘xshash bo‘lishi ham yoki tubdan farq qilishi ham mumkin. moddaning suyuq holati uning gazsimon hamda qattiq holatlari orasidagi oraliq holat bo‘lib, u ikkala holat bilan ma’lum o‘xshashliklarga ega bo‘ladi. suyuqliklarning boshqa agregat holatlardan farq qiluvchi eng muhim xususiyatlari quyidagilardir: 1. normal sharoitda gaz molekulalari orasidagi masofa ularning o‘lchamlariga nisbatan juda kata bo‘lib, zichligi kichik va siqiluvchan bo‘ladi, ya’ni gaz molekulalari orasidagi o‘zaro tortishish kuchi juda kichik bo‘lganligidan u o‘zi solingan idish hajmini to‘la egallaydi va idish shaklini oladi. suyuqlik molekulalari esa bir-biriga juda yaqin joylashgan bo‘lib, ular orasidagi o‘zaro ta’sir kuchi gaz molekulalari orasidagi o‘zaro ta’sir kuchidan bir necha yuz marta katta bo‘ladi. suyuqliklarning zichligi gazlar …

2 / 10

tan juda katta bo‘ladi va temperatura ortishi bilan kamayadi. har xil suyuqliklar uchun yopishqoqlik koeffitsiyenti bir-biridan katta farq qiladi. 4. suyuqliklarning o‘zi solingan idish devori bilan chegaralanmagan erkin sirtga ega bo‘lishi muhim xususiyatlardan biridir. suyuqlik ichidagi har bir molekula o‘zini o‘rab olgan boshqa molekulalar bilan o‘zaro ta’sirda bo‘ladi. suyuqlik molekulalari bir-biriga shunchalik yaqin joylashganki, ular orasidagi ta’sir kuchlari, ancha miqdorda bo‘ladi. biroq molekulalar orasidagi masofa ortib borishi bilan ta’sir kuchlari kamayib boradi va ma’lum masofadan keyin nolga teng bo‘lib qoladi. suyuqlik ichida biror molekulani tanlab, uning atrofida markazi shu molekulada yotgan shunday r radiusli sfera o‘tkazaylik (1-rasm). biz tanlagan molekula shu sfera ichida yotgan hamma molekulalar bilan ta’sirlashadi. r r 1-rasm. agar molekulaning ana shu sferadan tashqarida yotgan molekulalar bilan ta’sirini hisobga olmasa ham bo‘lsa, bu sferani molekulyar ta’sir sferasi, r ni esa molekulyar ta’sir radiusi deb ataladi. molekulyar ta’sir radiusi taxminan m910  ga yaqin bo‘ladi. suyuqlikning ichki qismida …

3 / 10

o‘ladi. shunday qilib, qalinligi r bo‘lgan sirtga yaqin qatlamdagi har bir molekulaga suyuqlikning ichiga qarab yo‘nalgan kuch ta’sir qiladi. suyuqlikning sirtqi qatlami butun suyuqlikka bosim beradi. bu bosim qatlamning yuz birligida yotgan barcha molekulalarga ta’sir qiluvchi kuchlarning yig‘indisiga teng. bu bosim ichki yoki molekulyar bosim deb ataladi. bu bosimning ta’sirida suyuqlikning molekulalari bir-biriga yaqinlashib qoladi, bu esa molekulalar orasida, sirt qatlam hosil qilgan siquvchi kuchlarni muvozanatlovchi itarishish kuchlarining vujudga kelishiga sabab bo‘ladi. molekula suyuqlikning ichkarisidan sirt qatlamiga o‘tganida sirt qatlamida ta’sir qiladigan kuchlarga qarshi ish bajarishi kerak. bu ishni molekula o‘zining kinetik energiyasi hisobiga bajaradi va bu ish molekulaning potensial energiyasini 4 oshirishga sarf bo‘ladi. molekula sirt qatlamidan suyuqlikning ichkarisiga o‘tganda uning sirt qatlamida ega bo‘lgan potensial energiyasi molekulaning kinetik energiyasiga aylanadi. shunday qilib, suyuqlikning sirt qatlami qo‘shimcha potensial energiyasiga ega bo‘ladi. har qanday moddani o‘z holiga (erkin) qo‘yib berilsa, u eng kichik potensial energiyasiga mos keladigan vaziyatni egallaydi. bu …

4 / 10

lik kuchi deyiladi. bu kuch kontur bo‘ylab joylashgan molekulalarning soniga, molekulalar soni esa o‘z navbatida konturning  uzunligiga mutanosib bo‘ladi: f= l , (162) bu yerda  - suyuqlikning sirt taranglik koeffitsiyenti. konturning uzunlik birligiga ta’sir etuvchi sirt taranglik kuchi sirt taranglik koeffitsiyenti deyiladi, ya’ni: l f  . (163) sirt taranglik koeffitsiyenti suyuqlikning tabiatiga va temperaturaga bog‘lik bo‘ladi. temperatura ortishi bilan suyuqlikning molekulalari orasidagi o‘rtacha masofa ortgani uchun sirt taranglik koeffitsiyenti kamayadi. 5 suyuqlikning temperaturasi kritik temperaturaga yaqinlashganda, sirt taranglik koeffitsiyenti nolga intiladi, chunki kritik nuqtada suyuq va gazsimon holatlar orasidagi farq yo‘qotadi. suyuqlik sirt pardasi yuzini s qadar kattalashtirish uchun bajariladigan ishni aniqlaymiz. buning uchun pardaning chegarasini f kuch yordamida s kesma qadar o‘z –o‘ziga parallel ravishda siljitamiz (40 -rasm). u holda bajarilgan a ish quyidagi formula bilan ifodalanadi: sfa  . (164) lekin (162) asosan lf  , shuning uchun: sla   , (165) bu yerda: …

5 / 10

ning bir-biriga yopishishi ham suyuqlik pardalari, bu pardalarning minimal sirtga intilishi bilan bog‘liqdir. suyuqlikning sirt tarangligiga suyuqlik tarkibidagi aralashmalar katta ta’sir ko‘rsatishi mumkin. masalan, suvda eritilgan sovun suvning sirt taranglik koeffitsiyentini 0,075 dan 0,045 n/m ga kamaytirish mumkin. suyuqlikning sirt tarangligini zaiflashtiruvchi modda sirtqi –aktiv modda deyiladi. neft, spirt, efir, sovun va boshqa suyuq va qattiq moddalar suvga nisbatan sirtqi –aktiv moddalardir. (167) formulaga qaytib shuni aytish mumkin: suyuqlik sirti erkin energiyasini ikki yo‘l bilan- birinchidan, suyuqlik sirtini qisqaritirish, ikkinchidan, sirtqi-aktiv moddalar yordamida sirt tarangligini zaiflashtirish yo‘li bilan kamaytirish mumkin. p p p p p a) b) v) 4-rasm. suyuqlikning egrilangan sirti ostida ichki bosimdan tashqari yana qo‘- shimcha bosim ham vujudga keladi. bu qo‘shimcha bosim sirtni egriligiga bog‘-liq bo‘ladi. uchta idishdagi suyuqlikni ko‘z oldimizga keltiraylik (4-rasm) 7 bu idishlardan birida uning sirti qavariq shaklda (4a-rasm), ikkinchisida yassi (4b-rasm) va uchinchisida botiq shaklda bo‘lsin (4v-rasm). suyuqlikning sirtqi qatlami tarang pardaga …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddaning suyuq holati."

1 12-mavzu. moddaning suyuq holati. moddaning suyuq holati. suyuqlikning tuzilishi. sirt taranglik. suyuqliklarning egri sirti ostidagi bosimi. suyuqlik bilan qattiq jism chegarasidagi hodisalar. kapillyarlik. kapilyarlik hodisasini binolarga ta’siri. moddalar uch agregat (gaz, suyuq, qattiq) holatda bo‘lib, ularning fizik xususiyatlari holat parametrlari o‘zgarishi bilan bir-biriga o‘xshash bo‘lishi ham yoki tubdan farq qilishi ham mumkin. moddaning suyuq holati uning gazsimon hamda qattiq holatlari orasidagi oraliq holat bo‘lib, u ikkala holat bilan ma’lum o‘xshashliklarga ega bo‘ladi. suyuqliklarning boshqa agregat holatlardan farq qiluvchi eng muhim xususiyatlari quyidagilardir: 1. normal sharoitda gaz molekulalari orasidagi masofa ularning o‘lchamlariga nisbatan juda kata bo‘lib, zich...

This file contains 10 pages in PDF format (278.4 KB). To download "moddaning suyuq holati.", click the Telegram button on the left.

Tags: moddaning suyuq holati. PDF 10 pages Free download Telegram