moddalarining agregat holatlari

PPT 24 pages 1.5 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPT

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

slayd 1 mavzu: moddalarning agregat holatlari reja: 1.moddalarning agregat holatlari. 2.qattiq holat (kristall va amorf holat). 3. suyuq holat. 4. gaz holati. 5.plazma holati. tabiatdagi barcha moddalar sharoitga qarab, turli holatda - qattiq, suyuq, gaz va plazma holatida bo‘ladi. bu holatlar moddaning agregat holati deyiladi. moddaning agregat holati uni tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofaga va bu zarrachalar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchining katta-kichikligiga qarab aniqlanadi. moddaning agregat holatiga tashqi sharoit - bosim va temperatura katta ta’sir ko‘rsatadi. bosim va temperatura o‘zgarganda moddani tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofa o‘zgarib, natijada modda asta-sekin bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga o‘tishi mumkin. masalan, temir 1535 o c qadar qattiq holatda bo‘ladi. 1535o cda esa suyuq holatga o‘tadi, qaynash temperaturasida yuqori temperaturaga qadar, qizdirilganda esa bug‘ga aylanadi, ya’ni gaz holatiga o‘tadi. gaz holatidagi havoni kompressorlarda yuqori bosimda va past temperaturagacha sovutish yo‘li bilan suyuq holatga o‘tkazish mumkin. kimyo zavodlaridan ana shu yo‘l bilan havodan azot …

2 / 24

dan batartib joylashganligi bilan ajralib turadi. qattiq holatda modda zarrachalari orasidagi masofa shu zarrachalarning o‘lchamlariga deyarli teng bo‘ladi. shu sababli zarrachalar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchlari katta bo‘lgani uchun qattiq holatdagi moddalar muayyan shakl va hajmga ega bo‘ladi. qattiq moddalar ichki tuzilishiga, ya’ni zarrachalarning bir-biriga nisbatan qanday tartibda joylashganligiga qarab kristall, ham amorf moddalarga bo‘linadi. bir moddaning o‘zi ham kristall, ham amorf holatda bo‘lishi mumkin (masalan, kristall holdagi kvars bilan amorf holatga qaraganda barqaror bo‘ladi. * moddaning amorf holati shakli, optik, mexanik, elektr va boshqa fizikaviy xossalarining anizotropiyasi (ya’ni yo‘nalishga bog‘liq bo‘lmasligi) va suyuqlanish temperaturasining qat’iy muayyan bo‘lmasligi bilan xarakterlanadi. tabiatda amorf holatdagi moddalar kristall moddalarga qaraganda kamroq uchraydi. tabiiy va sun’iy smolalar doimo amorf holatda bo‘ladi. amorf jismlarning eng tipik vakili odatdagi silikat shishadir, shu sababli amorf holat shishasimon holat ham deyiladi. amorf moddalar tuzilishi jihatdan suyuqliklarga o‘xshaydi va ulardan zarrachalarining harakatchanligi juda kamligi bilan farq qiladi. shu sababli amorf …

3 / 24

ma’lum tipi muvofiq keladi. bu panjaralarning har biriga kristallik qattiq jismlarning quyidagi tipi muvofiq keladi. molekulyar kristall panjarali moddalarda kristall panjara tugunlarida neytral molekulalar bo‘ladi. agar molekulalar qutblangan bo‘lsa, ular bir-biriga qarama-qarshi zaryadlangan qutblar bilan yondoshib turadi. molekulalar qutblanmagan bo‘lganida ham ular muayyan tartibda joylashgan bo‘ladi. molekulalarning bunday joylashuvini qutichaga to‘ldirib qo‘yilgan stol tennisi sharchalarining joylashuviga o‘xshatish mumkin. bunday kristall panjarada molekulalar o‘zaro van-der-vals kuchlari tufayligina tortishib turadi. shu sababli molekulyar panjara ancha bo‘sh va unda molekulalar o‘z xossalarini saqlab qolgan bo‘ladi. azot, vodorod, kislorod kabi gazlar past temperaturadan qattiq holatga o‘tganida molekulyar kristall panjara hosil qiladi. oson suyuqlanadigan ko‘pchilik organik moddalar kristallari ham molekulyar panjarali bo‘ladi. kristall panjaraning ikkinchi tipi ionli kristall panjaradir. ionli kristall panjara ionlardan tarkib topgan bo‘ladi. masalan, natriy xlorid (osh tuzi) kristall panjarasini olib ko‘raylik. unda har qaysi natriy ionli oltita xlor ioni bilan, har bir ioni esa oltita natriy ioni bilan qurshab olingan. natriy …

4 / 24

yuqlanish temperaturasi yuqori bo‘ladi. metall kristall panjarada musbat ionlar tebranib turadi: musbat ionlar orasida erkin elektronlar barcha yo‘nalishlarda harakatda bo‘ladi. bu elektronlar panjara ichida bir iondan ikkinchisiga bemalol o‘tib yurganligi sababli erkin elektronlar deyiladi. metallarning elektr, issiqlik o‘tkazuvchanligi magnit xossalari, va metallar uchun xos bo‘lgan boshqa hususiyatlar ana shu erkin elektronlar tufaylidir. elektronlar bir atomdan ikkinchi atomga o‘tib yurib, go‘yo ularni o‘zaro bog‘laydi, bunday bog‘lanish ham anchagina puxta bo‘lganligi sababli har qanday deformatsiyaga bardosh beradi. shuning uchun metallarning bolg‘alash, yupqa list qilib yoyish, ingichka sim tarzida cho‘zish mumkin, bunda uning ichki tuzilishi o‘zgarmaydi. moddaning suyuq holati. moddaning suyuq holati istalgan bosim va temperaturada muayyan hajmni egallashi bilan gaz holatidan farq qiladi, ya’ni bosim va temperatura o‘zgarganda suyuqlikning hajmi deyarli o‘zgarmaydi. moddalar suyuq holatda oquvchan bo‘ladi va qanday idishga solinsa, shu idishning shaklini oladi. suyuqliklar siqilishga ham, tortilishga ham qarshilik ko‘rsatadi, ularning molekulalari fazoda ma’lum tartibda joylashishga harakat qiladi, demak, suyuqliklar …

5 / 24

ish hodisasi assotsilanish deyiladi. assotsilangan suyuqliklar jumlasiga suv, spirtlar, atseton, suyuq ammiak va boshqalar kiradi. assotsilanganda bug‘lanish issiqligi ko‘payadi, suyuqlikning uchuvchanligi kamayadi. temperatura ko‘tarilishi bilan suyuqliklarning assotsilanish darajasi kamayadi. sir taranglik va uni aniqlash usullari. suyuqlik molekulalari orasida o‘zaro tortishuv kuchlari ta’sir etib turadi. suyuqlik ichidagi molekula hamma tomondan boshqa molekulalar bilan qurshab olganligi sababli unga ta’sir etadigan tortishuv kuchlari o‘zaro muvozanatlashgan bo‘ladi. suyuqlik sirtidagi molekulalarga esa faqat pastki va yon tomondan tortishuv kuchlari ta’sir qiladi. suyuqlikka tashqaridan ta’sir etuvchi kuchlar esa, tortishuv kuchlariga nisbatan juda kichik bo‘lgandek bo‘ladi. shu sababli har qanday suyuqlik o‘z sirtini kichraytirishga intiladi, ya’ni suyuqlik sirti qancha kichik bo‘lsa, uning holati shuncha barqaror bo‘ladi. suyuqlik tomchisining shar shaklida bo‘lishiga sabab ana shudir, chunki sharning sirti berilgan hajmda eng kichik bo‘ladi. suyuqlik sirtini oshirish uchun tashqaridan ish sarflash kerak, ya’ni uning sirt taranglik kuchini yengish kerak. suyuqlik sirtini 1 sm2 ga oshirish uchun sarflash lozim bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddalarining agregat holatlari"

slayd 1 mavzu: moddalarning agregat holatlari reja: 1.moddalarning agregat holatlari. 2.qattiq holat (kristall va amorf holat). 3. suyuq holat. 4. gaz holati. 5.plazma holati. tabiatdagi barcha moddalar sharoitga qarab, turli holatda - qattiq, suyuq, gaz va plazma holatida bo‘ladi. bu holatlar moddaning agregat holati deyiladi. moddaning agregat holati uni tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofaga va bu zarrachalar orasidagi o‘zaro ta’sir kuchining katta-kichikligiga qarab aniqlanadi. moddaning agregat holatiga tashqi sharoit - bosim va temperatura katta ta’sir ko‘rsatadi. bosim va temperatura o‘zgarganda moddani tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofa o‘zgarib, natijada modda asta-sekin bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatiga o‘tishi mumkin. masalan, temir 1535 o c qadar ...

This file contains 24 pages in PPT format (1.5 MB). To download "moddalarining agregat holatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: moddalarining agregat holatlari PPT 24 pages Free download Telegram