xujayra fiziologiyasi

DOCX 84.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1538901390_72699.docx xujayra fiziologiyasi reja 1. fagotsitoz 2. pinotsitoz 3. hujayraning ta’sirlanuvchanligi hujayra - ko`p hujayrali organizmning elementar qismidir. u biologik sistema bo`lib, tashqi muhit bilan uning o`rtasida doimo modda va energiya almashinib turadi. ko`p hujayrali organizmda hujayra uchun tashqi muhit bo`lib hujayra tashqarisidagi suyuqlik hisoblanadi. ko`p hujayrali organizmda har bir hujayra o`zining modda almashinuvi darajasi bilan farqlanib turadi. tashqi muhitdan hujayraga hujayra ichki tuzilmalarini hosil qilishda ishtirok etadigan hamda hujayrada parchalanib energiya beruvchi moddalar va kislorod kiradi. yuqorida aytilgan moddalar hamda suv, ionlar, vitaminlar, gormonlar (hujayra funktsiyasini boshqarib turuvchi) hujayrani tashqi muhitdan ajratib turuvchi plazmatik membrana orqali aktiv va passiv transport yo`li bilan hujayraga kiradi. xuddi shu yo`l bilan hujayra metabolizmi mahsulotlari hujayradan tashqariga chiqariladi. moddalarning hujayra ichiga aktiv kirishi (moddalarning yig`ilishi) va tashqariga chiqarilishi (sekretsiya va ekskretsiya) energiya sarf bo`lishi bilan kechadi. ko`pgina hujayra membranalarida shu protsessni ta’minlovchi atf-aza sistemasi yaxshi rivojlangan bo`ladi. moddalarning hujayra ichiga kirishida hujayra organellalari, …

uguni) ham bor. fagotsitoz ketma-ket bo`ladigan 4 fazadan iborat: 1) fagotsit va fagotsitoz qilinuvchi moddaning o`zaro yaqinlashishi. bu - fagotsitning moddaga nisbatan xemotaksisi bilan belgilanadi; 2) fagotsit va fagotsitoz qilinuvchi moddaning juda ham yaqinlashishi (atraksiya davri); 3) moddaning yutilishi; 4) hazm qilinishi. moddalarning fagotsitoz qilinishi fagotsit plazmatik membranasining invaginatsiyasi orqali ro`y beradi. yutilgan moddalar gidrolitik fermentlarga boy lizosomalarda parchalanadi. pinotsitoz. qattiq moddalarni fagotsitoz qilishdan tashqari hujayra suyuq moddalarni ham yutishi mumkin. bu jarayonni birinchi marta lyuis kuzatgan (29-rasm). elektron mikroskopda oxirgi yillarda olib borilgan tekshirishlar pinotsitoz jarayonida hujayra plazmatik membranasining ahamiyati kattaligini ko`rsatdi. suyuqlik tomchisi hujayra membranasining bir qismi bilan o`ralib, sitoplazmaga o`tadi va u yerda hujayra qobig`idan ajraladi. shunday qilib, pinotsitoz pufakcha devori plazmatik membranadan tashkil topgan. pinotsitoz mexanizmi quyidagi fazalarni o`z ichiga oladi: 1) tashqi sitoplazmatik membrana invaginatsiyasining hosil bo`lishi; 2) shu invaginatsiyalarga suyuqlik tomchisining yutilishi; 3) pufakchalarning sitoplazma ichiga o`tishi hamda sitoplazmatik vakuolalarning hosil bo`lishi. pinotsitozga yaqin …

’s i r c h a n l i g i deyiladi. hujayrada u yoki bu o`zgarishlarga olib keluvchi faktor esa ta’sirlovchi hisoblanadi. hujayraning ta’sirlovchi faktorlarga bo`lgan javobi uning komponentlarining funktsional va morfologik o`zgarishlari orqali ifodalanadi. agar ta’sirlovchi faktorga javoban hujayra tinch holatdan o`ziga xos bo`lgan funktsiyani (sekretsiya, o`tkazuvchanlik, qisqarish va boshqalarni) bajarishga o`tsa, bunga hujayra qo`z g`a- l u v c h a n l i g i deb ataladi. hujayra qo`zg`aluvchanligi ta’sirlanuvchanlikning yuqori formasidir. hujayra o`zi uchun adekvat (mos) ta’sirdan tashqari normal holatda uchramaydigan va uning uchun favqulodda bo`lgan ta’sirlovchi faktorlarga duch keladi. bu turdagi qo`zg`atuvchilarga ionlovchi nurlar, temperatura, mexanik va boshqa ta’sirlar kiradi. tabiiyki, ta’sirlovchi faktorlar turli , vaqt davom etgani singari, hujayraning ularga javobi ham har xildir. yirik sitologi d.n. nasonov va uning o`quvchilari uzoq yillar davomida hujayraning turli ta’sirlarga javobini o`rganishgan. buning natijasida d.n. nasonov paranekroz kontsepsiyasini yaratdilar. hujayraga turli faktorlar (temperatura, ionlovchi nurlar, gipoksiya …

adi. hujayra harakati ta’sirot bilan uzviy bog`liq bo`lib, harakat ta’sirchanlikning tashqi ko`rinishidir. harakat hujayra ichida modda almashinuvining o`zgarishi natijasida hosil bo`ladi. harakatning eng oddiy turi sikloz hisoblanadi. bu harakatda sitoplazma ichida organellalarning va boshqa tuzilmalarning siljishi kuzatilib, hujayra tashqi tarafdan harakatsiz ko`rinadi. bu harakatga misol qilib mitoz bo`linish davrida sentriolalarning va xromosomalarning siljishini olish mumkin. sitoplazma yopishqoqligining oshishi (zoldan gel holatga o`tishi) harakatni sekinlashtirsa, yopishqoqligiring pasayishi (geldan zolga o`tishi) siklozni kuchaytiradi. amyobasimon harakat bir hujayrali hayvonlar bilan ko`p hujayrali hayvonlarning ba’zi hujayralariga xosdir. amyobasimon harakat qilish oq qon tanachalari - leykotsitlarga, birik-tiruvchi to`qima hujayralari - makrofaglarga taalluqli bo`lsa ham, ammo regeneratsiya davrida organizmning mutlaq ko`pchilik hujayralari shu yo`l bilan harakat qilishi mumkin. amyobasimon harakat davrida hujayralar yolg`onoyoq (psevdopodiya) hosil qilib, shu yolg`onoyoqlarga hujayra tanasining borliq tuzilmalari qo`yiladi. natijada hujayra yolg`onoyoq uzunligi bo`yicha harakat qiladi. kiprikchalar va xivchinlar yordamida harakat qilish haivon va o`simlik hujayralarida kuzatiladi. nafas yo`llaridagi kiprikchalar harakati natijasida …

di («mushak to`qimasi» ga q.) hujayraning o`sishi. har bir tirik mavjudot ma’lum o`lchamlarga ega. bu o`lchamlarga organizm hujayralarining ko`payishn va o`sishi orqali erishiladi. odam tanasining hamma hujayralari o`sish qobiliyatiga ega. ammo bizning a’zolarimizdagi ko`pchilik hujayralar o`zining o`rtacha o`lchamlarini saqlab qoladi. a’zo aktivligining keskin oshishi yoki patologik jarayonlar natijasida hujayra o`lchamlari odatdagidan ko`ra kattalashishi - gipertrofiya kuzatiladi. hujayraning hayot sikli, differentsiallanishi. yangi hosil bo`lgan hujayralar hayot siklini o`taydi. hayot sikli hujayraning yangi hujayra hosil bo`lishida uning keyingi bo`linishiga qadar yoki o`ning o`lishigacha bo`lgan davrni o`z ichiga oladi. hujayra o`z hayoti davrida bo`linishi, o`sishi, differensiallanishga uchrashi kuzatiladi. shuning uchun hujayraning hayot sikli jarayonlarini ikki gruppaga bo`lish mumkin (bloch d., qndman q., 1955). birinchi gruppaga hujayraning bo`linishi bilan bog`liq jarayonlar kirib, uni avtosintetik interfaza deyiladi (30-rasm). ikkinchi gruppaga esa, hujayraning o`sishi, differensirovkasi ma’lum vazifani bajarishga ixtisoslanishi mansubdir (geterosintetik interfaza). differensirovkaga uchragan hujayra ixtisoslangan hujayra bo`lib, u ma’lum vazifani bajarishga moslashgan. ular ko`pincha bo`linish …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xujayra fiziologiyasi"

1538901390_72699.docx xujayra fiziologiyasi reja 1. fagotsitoz 2. pinotsitoz 3. hujayraning ta’sirlanuvchanligi hujayra - ko`p hujayrali organizmning elementar qismidir. u biologik sistema bo`lib, tashqi muhit bilan uning o`rtasida doimo modda va energiya almashinib turadi. ko`p hujayrali organizmda hujayra uchun tashqi muhit bo`lib hujayra tashqarisidagi suyuqlik hisoblanadi. ko`p hujayrali organizmda har bir hujayra o`zining modda almashinuvi darajasi bilan farqlanib turadi. tashqi muhitdan hujayraga hujayra ichki tuzilmalarini hosil qilishda ishtirok etadigan hamda hujayrada parchalanib energiya beruvchi moddalar va kislorod kiradi. yuqorida aytilgan moddalar hamda suv, ionlar, vitaminlar, gormonlar (hujayra funktsiyasini boshqarib turuvchi) hujayrani tashqi muhitdan ajratib turuvchi pl...

DOCX format, 84.3 KB. To download "xujayra fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: xujayra fiziologiyasi DOCX Free download Telegram