тўлов тизими тушунчаси ва унинг элементлари

DOC 58,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1355535678_41020.doc www.arxiv.uz режа: 1. республикамизда банк тизими 2. тўлов тизимлари турли шаклларда 3. тўлов тизимига механизм сифатида қараш республикамизда банк тизими ва унинг фаолияти жаҳон андозаларига тобора яқинлашиб бормоқда. банк тизимини эркинлаштириш ва эркин рақобат шароитига мослаштириш кўзда тутилган бир қатор ҳужжатлар қабул қилинди. хусусан, ўзбекистон республикаси президентининг « банк тизимини янада эркинлаштириш ва уни ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисидаги» фармони чиқарилиб, унда «молия-банк тизимини ислоҳ қилиш сиёсатини такомиллаштириш, унинг кўпроқ аниқ-ойдинлигини таъминлаш, иқтисодиётда тўловлар ва хисоб-китоблар механизмини мустахкамлаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиши» лозимлиги белгилаб берилган эди. бу вазифанинг бажарилиши айнан тўлов тизими билан боғлиқдир. шунинг учун, аввало, тўлов тизими тушунчасини кўриб чиқамиз. иқтисодиётда турли мулкчилик шаклларига тегишли бўлган компания ва фирмалар фаолият кўрсатиб, улар доимо бир-бири билан узвий боғлиқдир. чунки корхона ва ташкилотлар бир-бирлари билан олди-сотти муносабатларини ўрнатадилар, бу муносабатлар ўзаро ҳисоб-китоблар орқали ҳал қилинади. бу ҳисоб-китобларни ўтказиш учун маълум бир тизим мавжуд бўлиши лозим. агар ўзаро ҳисоб-китоб қилаётган фирмага …

анк ҳисобварағига тез ўтказиб беришни таъминлашдир. тўловчи ва тўловни олувчи учун муқобил йўл бўлиб нақд пул орқали ҳисоб-китоб қилиш ёки бартер бўлиши мумкин. лекин бундай ҳисоб-китоблар кўп ҳолларда чекланган бўлади. тўлов тизимидан банклар ҳам фойдаланадилар. банклар тўлов тизимидан ўз фаолиятлари билан боғлиқ операциялар бўйича пул ўтказишда, шу билан бирга мижозларнинг операциялари бўйича пул ўтказишда фойдаланадилар. қандай шаклда фойдаланишдан қатъий назар тўлов тизими ўз ичига 4 босқични олади. 1-босқич - тўловнинг бошланиши, яъни тўловчи ўз банкига пулни ўтказиб бериш тўғрисида топшириқ беради. 2-босқич - тўлов тизимининг иштирокчи банклари ўртасида тўлов ҳужжатларининг алмашиши, кўпинча бу операция клиринг деб юритилади. 3-босқич - тўлов тизимининг иштирокчи банклари ўртасида ҳисоб- китоб ўтказиш, яъни тўловчи банки пул ўтказиб бериши лозим. бундан 5 ташқари, банклар учинчи иштирокчи орқали, унда ўз ҳисобварақларини очиш орқали ҳисоб-китоб қилишлари мумкин. бу ҳолда кўпинча учинчи томон ролини марказий банк бажаради. 4-босқич – тўловларни қабул билан боғлиқ операцияларни якунлаш. тўлов тизими турли олимлар …

н бўлиб, унга кўра «мамлакатнинг тўлов тизими - бу иқтисодий фаолият натижасида юзага келувчи қарз мажбуриятларининг бажарилишини таъминловчи, қонуний бошқарилувчи элементлар йиғиндиси». бу таъриф мазмунан брюс саммерс таърифига яқинроқ эканлигини кўриш мумкин, яъни бу икки таърифда «... юзага келган мажбуриятлар...» деган тушунча ишлатилган. демак, бу таърифларда товар ва хизматлар қийматини тўлаш билан боғлиқ бўлган мажбуриятлар, шу билан бирга молиявий мажбуриятлар ҳам кўзда тутилган. молиявий мажбуриятлар давлат бюджети олдидаги юридик ва жисмоний шахсларнинг мажбуриятларидир деб қарайдиган бўлсак, унда барча нақд пулсиз ҳисоб-китоблар, жумладан, банкларнинг давлат бюджетини кассавий ижро этиш операцияларининг бажарилишини тўлов тизими орқали амалга оширилишини кўришимиз мумкин. бир қатор таърифларни кўриб, улар тўғрисида мушоҳада юритиш натижасида тўлов тизимига умумий қилиб қуйидаги таърифни берамиз: «тўлов тизими - иқтисодий фаолият натижасида юзага келадиган мажбуриятлар бўйича субъектлар ўртасида пул маблағларининг қонун-қоидалар асосида ҳаракатланишини таъминловчи дастур ёки механизмдир». бизнинг фикримизча, бу механизмни ҳаракатга келтириш учун иштирокчилар, механизм олдига қўйилган ҳуқуқий талаблар, тўлов воситалари ёки …

тизимида қатнашадилар. бу қатнашув ҳам тижорат банклари орқали бўлади. чунки уларнинг ҳисобварақаларини тижорат банклари юритадилар. демак, ҳозирги кунда республикамиз тўлов тизимининг асосий ва бевосита иштирокчилари тижорат банкларидир. бу ҳақда батафсил қуйироқда тўхталиб ўтамиз. тўлов гизимига механизм сифатида қараб унинг олдига қўйилган бир қатор талабларни кўриб чиқамиз. биринчидан, тўловчи ва пул олувчиларнинг ҳуқуқлари аниқ белгиланган бўлиши керак; иккинчидан, пул маблағларининг ўтказилиши ҳуқуқий томондан белгиланган бўлиши лозим, яъни қонун билан мустаҳкамланган тартиблар амалиётга тўла тадбиқ этилиши лозим; учинчидан, кўпчилик томонидан қабул қилинган бўлиши керак; тўртинчидан, кам харажатли бўлиши, таннарх ҳисобга олиниши лозим; бешинчидан, йўқотишлар ва қонунбузарликларнинг олдини олиш имкониятига эга бўлиши лозим. агар юқоридаги санаб чиқилган талабларга жавоб берса, бундай тўлов тизими муваффақиятли фаолият кўрсатиши мумкин. тўлов тизимини механизм сифатида қараганимизда унинг яна бир ҳаракатга келтирувчи элементи сифатида тўлов воситаси ёки тўлов қуролларини кўришимиз мумкин. тўловни ўтказишни бошлаш айнан тўлов воситаларини танлашдан бошланади. тўлов воситаларига кредит инструментлари сифатида тўлов талабномаси, тўлов топшириқномаси, …

ўнгми? 6. ҳар бир конкрет тўлов инструментининг таннархи қандай? 7. тўлов кафолати қандай? бундай саволларни ҳар бир конкрет операция бўйича иштирокчилар ўйлаб, вазиятни таҳлил қилиб ўзларига қулай бўлган вариантни, ўзларига қулай бўлган тўлов инструментини танлайдилар. бу эса шартномада мустаҳкамлаб қўйилган.. кўп йиллар давомида тўлов тизимининг иши марказий банкнинг актив қизиқиш соҳасига кирмас эди. унга «кўзга кўринмас» фаолият тури сифатида қаралиб, банк сиёсатининг асосий масалаларига тегишли эмасдек бўлиб ҳисобланарди. ҳозирги кунда бундай эътибор тубдан ўзгарди. охирги 15-20 йил ичида кўп давлатлар, асосан бозор иқтисоди ривожланган давлатлар иқтисодиётида қуйидаги ҳолатларни кузатиш мумкин: биринчидан, банк ўтказмаларининг сони ва ўтказилаётган маблағларнинг ҳажми ортиб бориши натижасида тўлов тизими оборотининг беқиёс даражада ўсиши. бу эса, биринчи навбатда бутун дунёда моливий бозор активлигининг ўсишига ва тўловларнинг тезлашувига ёрдам берди. иккинчидан, тўлов тизими ичида пул маблағларининг бир жойдан иккинчи жойга тез ўтишини таъминловчи техника ва технология тизимидаги катта муваффақиятларнинг қўлга киритилиши. тўлов тизимидаги янги технологияларнинг яратилиши ва уларнинг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тўлов тизими тушунчаси ва унинг элементлари"

1355535678_41020.doc www.arxiv.uz режа: 1. республикамизда банк тизими 2. тўлов тизимлари турли шаклларда 3. тўлов тизимига механизм сифатида қараш республикамизда банк тизими ва унинг фаолияти жаҳон андозаларига тобора яқинлашиб бормоқда. банк тизимини эркинлаштириш ва эркин рақобат шароитига мослаштириш кўзда тутилган бир қатор ҳужжатлар қабул қилинди. хусусан, ўзбекистон республикаси президентининг « банк тизимини янада эркинлаштириш ва уни ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисидаги» фармони чиқарилиб, унда «молия-банк тизимини ислоҳ қилиш сиёсатини такомиллаштириш, унинг кўпроқ аниқ-ойдинлигини таъминлаш, иқтисодиётда тўловлар ва хисоб-китоблар механизмини мустахкамлаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиши» лозимлиги белгилаб берилган эди. бу вазифанинг бажарилиши айнан тўлов тизими билан боғлиқд...

Формат DOC, 58,5 КБ. Чтобы скачать "тўлов тизими тушунчаси ва унинг элементлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тўлов тизими тушунчаси ва унинг… DOC Бесплатная загрузка Telegram