o‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari

ZIP 31 pages 50.0 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.0 KB

File type ZIP

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1516461570_70063.doc o‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari reja: 1. tabiiy ofatlar haqida ma’lumot 2. er silkinishi va uning oqibatlari 3. suv toshqini va uning talofatlari 4. er surilishi, uning sabablari va talofotlari 5. kuchli shamol, qurg‘oqchilik va uning oqibatlari 6. sel, uning xususiyatlari va talofotlari 1. tabiiy ofatlar haqida ma’lumot tabiiy ofat - bu tabiatda yuz beradigan favquloddagi o‘zgarish bo‘lib, u birdan, tezlikda insonlarning mu’tadil yashash, ishlash sharoitlarini buzilishi, odamlarning o‘limi hamda qishloq xo‘jalik hayvonlarining, moddiy boyliklarning buzilishi va yo‘q bo‘lib ketishi bilan tugaydigan hodisalardir. tabiiy ofatlarning turlari xilma-xil: er silkinishi, suv toshqini, kuchli shamol, yong‘in, qurg‘oqchilik, er surilishi va boshqalar. bu xildagi tabiiy ofatlar bir-biriga bog‘liq holda, hamda bog‘liq bo‘lmagan holda, alohida yuzaga kelishi mumkin. ya’ni bir tabiiy ofat boshqa ofat oqibatida yuzaga kelishidir. masalan, o‘rmonda yong‘inlarning kelib chiqishi, tog‘li joylardagi ishlab chiqarish portlashlari, karerlarni ishga solishda, platinalar qurishda, erni surilishiga, qorlarni ko‘chishi va boshqa ofatlarni kelib chiqishiga …

2 / 31

‘xshash ta’sirlar er surilishi, qor ko‘chishi, qurg‘oqchilik, kuchli shamollar ta’sirida ham kuzatilib, oxir oqibatda insonlar katta, ham ma’naviy, ham moddiy zarar ko‘radilar. ammo, barcha tabiiy ofatning turlari ham hamma joyda kuzatilavermaydi. tabiiy ofatning har qaysi shakllari o‘zlarining fizik ma’nosiga, kelib chiqish sabablariga, o‘zlarining tavsifiga, kuchiga va tashqi atrofga ta’sir ko‘rsatish xususiyatlariga ega. bu tabiiy ofatlar bir-biridan farq qilishidan qat’iy nazar, ular bir umumiy xususiyatga ega. ya’ni ularning ta’siri juda keng miqyosda bo‘lib, o‘zini o‘rab turgan atrof-muhitga juda katta ta’sir kuchini ko‘rsatadi hamda insonlar ruhiyatiga jiddiy zarba beradi. shuning uchun, bu tabiiy ofatlarni o‘z vaqtida bilib, uning tavsiflari va sabablari aniq o‘rganilsa, bu ofatlarni oldini olish yoki ularning zarar keltirish xususiyatlari bir muncha kamaytirilgan bo‘lardi. shu tariqa tabiiy ofatlardan keyingi qilinadigan hatti-harakatlarni va ofat oqibatlarini tezroq hal qilish imkoniyatlariga ega bo‘linadi. tabiiy ofatlarga qarshi kurash choralaridan biri bu xalqni o‘z vaqtida voqif etish hisoblanadi. bu esa tabiiy ofatdan keladigan zararlarni bir …

3 / 31

zli, armaniston va boshqa davlatlardagi er silkinishlari, jigariston (o‘zbekiston), sharoradagi (tojikiston) er surilishi; qoraqalpogistondagi, piskentdagi hamda bqstonliq tumanlaridagi suv toshqini va boshqalar. 2. er silkinishi va uning oqibatlari tabiiy ofatlar ichida eng xavflisi va daxshatlisi bu - er silkinishidir. er silkinishi - er osti zarbasi va er ustki qatlamining tebranishi bo‘lib, tabiiy ofatlar, texnologik jarayonlar tufayli yuzaga keladi. er ostki zarbasining paydo bo‘lishi o‘chog‘i, erning ostki qatlamidagi uzoq vaqt yig‘ilib qolgan energiyaning ozod bo‘lish jarayoni tufayli yuzaga keladi. o‘choqning ichki qismi markazi gipotsentr deyiladi, erni ustki qismidagi markaz epitsentr deyiladi. er silkinishi yuzaga kelish sabablariga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi: · tektonik zilzilalar; · vulqon zilzilalari; · ag‘darilish, o‘pirilish zilzilalari; · texnogen (insonning muxandislik faoliyati bilan bog‘liq) zilzilalar. yuqorida qayd etilgan er silkinish turlari ichida katta maydonga tarqaladigani va eng ko‘p talofat keltiradigani tektonik er silkinishidir. bunday er silkinishlar haqida gap ketganda litosfera o‘ramlarida bo‘ladigan harakat (tektonik kuchlar) tushuniladi. qiya sathlarida …

4 / 31

ft mahsulotlarining er ostidan so‘rib olinishi, jarayoni amalga oshgan maydonlarda yuz bermoqda. inson o‘zining muxandislik faoliyati bilan er osti komponentlariga muayyan ta’sir etishi, u yoki bu darajada o‘zgartirishi er silkinishining vujudga kelishiga sabab bo‘lmoqda. daryo vodiylariga to‘g‘onlarning qurilishi natijasida maydoni bir necha ming km2, xajmi bir necha yuz km3 dan katta bo‘lgan (masalan, chorvoq suv omborining umumiy xajmi 2,1 mld m3, suv sathi maydoni 3640 ga teng) suv omborlari vujudga kelmoqda. er qa’rida 4000-5000 m chuqurlikda yotgan gaz, neft er sathiga so‘rib chiqarilmoqda, er ostida uzoq geologik davrlar mobaynida yotgan ko‘mir ana shu er qa’rida yondirilib gazga aylantirib olinmoqda. vaqtincha saqlash maqsadida ba’zan er osti g‘orlprigp, handaqlarga va tog‘ jinslari g‘ovaklariga gaz, neft mahsulotlari yuqori bosim ostida kiritilmoqda, juda katta miqdordagi mineral suvlar er ostidan chiqarib olinmoqda. er qa’rining odamlar ta’sir etish joylarida yig‘ilayotgan energiya miqdorining u yoki bu darajada oshishi yoki kamayishi oqibatida sodir bo‘lgan er silkinishlar xindiston, aqsh, …

5 / 31

84 yillarda yuz bergan 8-10 balli gazlidagi er silkinishlarini ba’zi olimlar ana shu hududdagi mavjud gaz konlari va ulardan gazni so‘rib olish jarayoni bilan bog‘lashadi. 1976 yildagi gazli er silkinishining gipotsentri (zilzila o‘chog‘i, litosferaning ma’lum chuqurlikdagi tog‘ jinslari qatlamlarining uzilishi, surilish joyi) er qobig‘ining 5-25 km chuqur oralig‘ida, 1984 yilgi er silkinishida esa 50-200 km oralig‘ida joylashgan. er silkinish hodisasini vujudga keltiruvchi energiyaning yig‘ilishi, sarflanish darajasi, silkinish hududlaridan so‘rib olingan gazning miqdori, er qa’ri tog‘ jinsi qatlamlariga tushayotgan tabiiy bosimning mutanosibligini ma’lum darajada buzilganligini oqibati zilzilaning sodir bo‘lish vaqtini tezlashtiradi. zilzila turlaridan eng xavflisi (talofotlisi) tektonik zilzila hisoblanadi. ma’lumki, har yili planetamizda 100000 dan ortiq er silkinishlarni seysmik asboblar (seysmograflar) qayd etadi. bulardan 100 tasi vayron qiluvchi fojiali bo‘lib, imorat va inshoatlarning buzilishiga, er yuzasida yoriqlarning paydo bo‘lishiga, ming-minglab insonlar yostig‘ining qurishiga olib keladi. er silkinish o‘chog‘i gipotsentrning joylashgan chuqurligi bo‘yicha: yuza - 70 km gacha, o‘rta - 70-300 km …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari"

1516461570_70063.doc o‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari reja: 1. tabiiy ofatlar haqida ma’lumot 2. er silkinishi va uning oqibatlari 3. suv toshqini va uning talofatlari 4. er surilishi, uning sabablari va talofotlari 5. kuchli shamol, qurg‘oqchilik va uning oqibatlari 6. sel, uning xususiyatlari va talofotlari 1. tabiiy ofatlar haqida ma’lumot tabiiy ofat - bu tabiatda yuz beradigan favquloddagi o‘zgarish bo‘lib, u birdan, tezlikda insonlarning mu’tadil yashash, ishlash sharoitlarini buzilishi, odamlarning o‘limi hamda qishloq xo‘jalik hayvonlarining, moddiy boyliklarning buzilishi va yo‘q bo‘lib ketishi bilan tugaydigan hodisalardir. tabiiy ofatlarning turlari xilma-xil: er silkinishi, suv toshqini, kuchli shamol, yong‘in, qurg‘oqchilik, er surilishi va bos...

This file contains 31 pages in ZIP format (50.0 KB). To download "o‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekistonda kuzatiladigan tab… ZIP 31 pages Free download Telegram