individual rivojlanish biologiyasi fani predmeti va uslublari

ZIP 15 pages 91.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 91.0 KB

File type ZIP

Pages 15

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

individual rivojlanish biologiyasi fani predmeti va uslublari reja: 1.kirish. 2. individual rivojlanish fanining qisqacha tarixi. 3. fanning predmeti va o'rganish usullari. 4. ontogenez tiplari va hosqichlari kirish individual rivojianish biologiyasi fani zigota hosil bo'lishidan organizmning tabiiy o'limigacha bo'lgan davrining umumiy qonuniyatlarini o'rganadi. embriologiya fani zigotadan embrion rivojlanib tug'ilguncha bo'lgan davrda sodir bo ladigan biologik jarayonlarni o'rganadi. embriologiya grekcha embryo - kurtak, murtak, embrion, logos - fan, ta'limot degan ma'noni bildiradi. zigota grekcha zygotes - birga qo'shilgan, degan ma'noni bildiradi. jinsiy hujayralarning o'zaro qo'shilib, bitta hujayra hosil qilishi zigota hisoblanadi. ontogenez zigota hosil bo'lishidan tabiiy o'umgacha bo'lgan davrni o'rganadi. demak, embriologiya fani organizm rivojlanishining bir qismini, ya'ni embrional rivojianish qismini o'rgansa, individual rivojianish biologiyasi fani ontogenezning hamma qisrnini o'rganadi. shunga ko'ra, individual rivojianish biologiyasi fani embriologiya faniga nisbatan ancha keng ma'nodagi fandir. individual rivojianish biologiyasi fani 1975 yildanboshlab universitetiarning biologiya ixtisosligida alohida fan sifatida o'qitila boshlandi. bu nom esa yaqinda paydo …

2 / 15

fanining vazifasi organizmlarda sodir bo'ladigan morfologik, fiziologik, biokimyoviy, genetik jarayonlarni o'rganish, taraqqiyotni boshqarish omillari va mexanizmlarini aniqlashdan iborat. chunki bu fan sintetik xarakterga ega bo'ub, ana shu fanlar yutuqlari asosida ontogenezning umumiy qonuniyatini yaratadi va uni boshqarish yo'llarini ishlab chiqadi. 0 ltogenezni boshqarish veterinariya, tibbiyot fanlari uchun muhim ab imiyatga ega bo'lib, yangi nav, zot va shtammlar yaratish uchun muhim manba hisoblanadi. bundan tashqari, gen va hujayra injeneriyasi asosida irsiy materialni o'zgartirish va yangi formalar yaratish mumkin. boiimlari. bu fan ikkita bo'limdan iborat. i. embriologiya, embrion taraqqiyotini o'rganadi. bu bo'lim ham ikkita sohagabo'linadi. 1. umumiy embriologiya- embrion nvojlanishining umumiy qonuniyatlarini o'rganadi va bir qancha tarmoqlarga bo'linadi: a. tasviriy embriologiya. u qadimdan ma'lum bo'lib, embrionning tuzilishini o'rganadi, ya'ni tasvirlaydi. b. solishtirma embriologiya - turli sistematik guruhlar embrional rivojlanishini bir-biriga solishtirib o'rganadi va tegishli umumbiologik qonuniyatlarni yaratadi. v. eksperimental embriologiya - embrion rivojlanishini yoki uning ma'lum davrlarini tajribalar asosida o'rganadi. g. teratologiya …

3 / 15

i sitologiya, gistologiya, anatomiya, fiziologiya va boshqa biologiya fanlari nuqtai nazaridan o'rganadi. individual rivojlanish biologiyasi fanining tarixi jinsiy hujayralardan yirik organizmlar qanday paydo bo'ladi? bu savolga javob izlash eramizdan ancha oldin boshlangan. murtakni o'rganishga oid dastlabki ma'lumotlar hindlarning eramizdan oldingi vii asrda yozilgan "hayot kitobi" nomli asarida bayon etilgan, ya'ni rivojlanish murtakdan boshlanadi, deb tushuntirilgan. aristotel (er.av. 384-322) murtakni o'rganishga birinchi bo'lib kirishdi. u ko'plab hayvonlaming embrionini, jumladan, tovuq tuxumini har xil rivojlanish bosqichlarida ochib, tovuq embrioni yuragi, akula, karakatisa rivojlanishini, asalarida partenogenezni, odam embrionini o'rgandi. bularning hammasi tarixiy ahamiyatga ega bo'lmasa-da, fan taraqqiyoti uchun muhirnj ahamiyatga ega bo'ldi. gippokrat (er.av.460-377) nmg"ikkiurug'lik''nazariyasigako'ra, embrion urg'ochi va erkak jinsiy hujayralarining o'zaro qo'shilishidan hosil bo'ladi (airunoo'shadawdajinsiyhujayralarnorna'lumedi). uriing fikricha, ernbrion tuxumdan birdaniga hosil bo'ladi. bu fikrlar preformizm nazariyasi holida shakllanib, xvii-xviii asrlaiga kelib hukmron bo'ldi. preformizm lotincha prae-oldin, forma- shakl degan ma'noni bildiradi. bu nazariyaga ko'ra, urug'langan tuxum hujayrada oldindan tayyor holdagi organizm kichiklashtirilgan …

4 / 15

zariya tarafdorlari odam shakli kichiklashtirib ishlangan tuxum va urug' hujayralar rasmini ham chizgan. jumladan, gallerning fikricha, momo havoning tuxumdonida 300 mlrd odam kichiklashtirilib joylashtirilgan. preformizm nazariyasiga qarama-qarshi bo'lgan epigenez nazariyasini birinchi marta aristotel ishlab chiqdi. epigenez grekcha epi - keyin, genesis - kelib chiqish, degan ma'noni bildiradi. bu nazariyaga ko'ra, tirik organizmlar urug'langan tuxum hujayraning strukturasiz elementlaridan rivojlanish davomida hosil bo'ladi. bu ikki nazariya o'rtasidagi kurash biologiya fani taraqqiyotiga ijobiy ta'sir etdi va ko'plab yangi nazariyalar paydo bo'ldi. 1600-1604 yillarda d. fabrisiy tovuq va odam embrioni rivojlaiiishini o'rgandi va rasmini chizdi. 1652 yilda v. garvey "hamma tiriklik tuxumdan boshlanadi", deb aytdi. o'sha vaqtda r. de graaf tuxumdonda tuxum xaltasini ko'rdi va unda tuxum bo'lishini aytdi. ya.svammerdam xvii asr o'rtalarida baqa tuxumi rivojlanishini o'rgandi, birinchi marta hasharotiarda metamorfozni kuzatdi. 1677 yilda student l.gamm va a. levenguk o'zlari mikroskop yaratib, sut emizuvchilar spermatozoidini ko'rdilar. 1672 yilda m. malpigi tovuq embrioni rivojlanishini o'rgandi …

5 / 15

'ra, ichak va nerv sistemasi embrion rivojlanishining dastlabki davrlarida plastinkasimon, keyinchalik naysimon ko'rinishda bo'ladi. volf shakl hosil bo'lish qonuniyatlarini ham aniqladi. 1764 yilda volfning "regenerasiya nazariyasi" asari bosilib chiqdi. unda "rivojlanish asosida ovqatlanish, o'sish va organlarning paydo bo'lishi yotadi, deb ko'rsatilgan. volf tomonidan bunday ta'limotning yaratilishi fanda katta yutuq bo'ldi. ammo lining ta'iimoti preformizm nazariyasining ta'siri tufayli tan olinmadi. volf hayotligida uning nazariyasini nemis olimi lf.blyumenbax (1752-1840) yoqlab chiqdi. uning fikricha, har qanday yangi organning (jumladan, o'simliklardagi bo'rtmalar) paydo bo'lishi preformizm nazariyasi bilan bog'liq emas. blyumenbax organizm shaklining boshqarilishi o'sish bilan bog'liq emasligini aniqladi. epigenetik nazariya barcha olimlar dunyoqarashini o'zgartirdi. natijada, agar har qanday jon yangidan paydo bo'lsa, umuman tirik jonning o'zi qachon, qayerda va qanday qilib kelib chiqqan, degan savol tug'ildi. shu sababli xix asrda germaniyada naturfilosofiya oqimi paydo bo'ldi. bu oqim biologiyaning, embriologiyaning rivojlanishiga ancha to'sqinlikqildi. f. shelling (1775-1854) o'z ta'limotida tabiat hodisalarining birligini aytadi. u organik dunyoning …

6 / 15

ri bilan embriologiyani "chuqur uyqu"dan uyg'otdilar. xristian ivanovich pander (1794-1865) - rus embriologi, paleontologi, geologi, peterbuig fanlar akademiyasi akademigi. pander va volf ishlari asosida ber o'z tadqiqotlarini olib borgan. ch. darvin panderni o'zining o'tmishdoshi deb atagan. chunki pander birinchi bo'lib qazilma holdagi va hozirgi hayvonlar formalarining o'zaro o'xshashligini aniqlagan. pander 1817 yilda embrion varaqlarining ahamiyatini aniqladi va unda uchinchi qavat bo'lisbini aytdi. uning fikricha, ustki qavat seroz, ostki qavat shilimshiq, ular o'rtasida qonli qavat ham bo'lishi kerak. shunday qilib, u embrion varaqlari to'g'risidagi nazariyaga asos soldi. shuning bilan birga, har bir qavatdan organlar hosil bo'lishini ham aytib berdi. u tovuq embrionining taraqqiyotini o'rganib, shunday xulosalarga kelgan. k. m. ber (1792-1876) ilmiy embriologiyaning asoschisidir. ber 1792 yilda estoniyaning estland gubemiyasida tug'ilgan. vatanida mediskia ma'lumotini olgach, germaniyaga ketgan. u yerda hayvonlar solishtirma anatomiyasidanma'ruzalaro'qigan. 1828 yilda peterbuig fanlar akademiyasi a'zoligiga saylangan va 1834 yilda rossiyaga ko'chib kelgan. k. m. ber 1827 yilda birinchi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "individual rivojlanish biologiyasi fani predmeti va uslublari"

individual rivojlanish biologiyasi fani predmeti va uslublari reja: 1.kirish. 2. individual rivojlanish fanining qisqacha tarixi. 3. fanning predmeti va o'rganish usullari. 4. ontogenez tiplari va hosqichlari kirish individual rivojianish biologiyasi fani zigota hosil bo'lishidan organizmning tabiiy o'limigacha bo'lgan davrining umumiy qonuniyatlarini o'rganadi. embriologiya fani zigotadan embrion rivojlanib tug'ilguncha bo'lgan davrda sodir bo ladigan biologik jarayonlarni o'rganadi. embriologiya grekcha embryo - kurtak, murtak, embrion, logos - fan, ta'limot degan ma'noni bildiradi. zigota grekcha zygotes - birga qo'shilgan, degan ma'noni bildiradi. jinsiy hujayralarning o'zaro qo'shilib, bitta hujayra hosil qilishi zigota hisoblanadi. ontogenez zigota hosil bo'lishidan tabiiy o'umgacha ...

This file contains 15 pages in ZIP format (91.0 KB). To download "individual rivojlanish biologiyasi fani predmeti va uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: individual rivojlanish biologiy… ZIP 15 pages Free download Telegram