ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири

ZIP 1.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1450020635_62649.doc ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири зоогеографияда ҳайвонларга таъсир этувчи омилларни географик ва махалий омилларга бўлиш қабул қилинган. географик омиллар деб, маълум бир ҳудудда у ёки бу турнинг ёки кенжа турнинг ёппасига тарқалишини таъминловчи турли омилларга айтилади. бунда ҳашаротлар маҳалий ҳусусиятларга мослашган бўлиб, уларнинг фаолияти умумий географик шароитга, асосан иқлим ва рельеф таъсирига боғлиқ бўлади (шелфорд, 1911). маҳалий омилларга эса, алохида турли ҳудудларнинг миқроиқлимлари ва баъзи бошқа (тупроқ ва бошқ.) омиллар киради. маҳалий омиллар таъсирда у ёки бу тур қатъий равишда муайян биотопларни ёки уларнинг фасцияларни эгаллайди, лекин шунга ўхшаш биотоплар катта ҳудудлар чегарасида жойлашган бўлишлари мумкин. экологияда бундай ажралиш принципиал аҳамиятга эга эмас, чунки қандай бўлмасин турлар на турлар аро мажмуалар (биоценозлар) популяциясига у ёки бу атроф муҳитнинг мажмуаси таъсир қилади. иккинчи бобда айтилгандек, барча абиотик ва биотик омиллар ҳашаротларга комплекс таъсир қилишига қарамай, алоҳида омилларнинг таъсири бир хил эмас. бугунги кунда аниқланишича, абиотик омилардан ҳашаротлар учун у ёки бу ҳудуднинг …

ва энергия алмашинуви жараёнлари турли ҳароратда турли тезлиги билан амалга оширилганлиги сабабли, ҳарорат омили ҳашаротлар учун иссиққонли ҳайвонларга нисбатан анча катта аҳамиятга эга. барча ҳашаротлар тана ҳароратини бошқара олмайди, деб тахмин қилиш нотўғридир. ҳашаротларда тана ҳароратни бошқарув жараёнлари юқори ривожланган ҳайвонларчалик жуда ҳам мукаммал эмас деган фикри эса тўғрироқдир. ҳашаротларда тана ҳароратининг бошқаруви асосан кислород ва карбонат ангидриднинг ютиш ва сувни бўғлатиш шиддатлиги билан ўлчанади. нафас шиддатлиги ҳарорат ошиши билан ортади (лозина-лозинский, 1952; стрельников, ва бошқ. 1957). крог (1914) бўйича ҳамма ун митаси ғумбаклари (tenebrio molitor l.) 1 г тана массасига нисбатан 1 соат давомида 100 с - 45 мм3 кислородни ютади, ва 200с-199 мм3, 300 с - 495 мм3, 32,50с-592 мм3 кислородни ўзлаштиради. г.л.пантюховнинг (1956) маълумотлари бўйича ҳалқали пиллачининг тухумлари (malacosoma neustria l.) –30с 1 г тана массасига нисбатан 2,7 мм3, –50с – 1,4 ва –110с – 0,53 мм3 кислород ўзлаштиради. қайрағоч оёқдумлиси (exaereta ulmi schiff.) ғумбаклари эса худди …

н яққол қўриниб турибди. adesmia fisch.-wald. авлодига мансуб қоратанли tenebrionidae қўнғизларнинг ҳарорати қуёшда ўлик қоратанли қўнғизларга нисбатан 2-90 с пастроқдир. 14-расм. тирик ва ўлик қоратанли қўнғизларнинг adesmia f.w. тана ҳарорати (бакстон бўйича). ғўза тунлами (helicoverpa armigera hbn.) қуртларининг тана сиртидан ва стигмалар орқали тана ҳароратни совутувчи буғланиши мавжудлиги туфайли қуёш радиацияси 1 см2 сатхга 1,0-1,2 ккал бўлганда тана ҳарорати 5-80c дан ортиққа ўзгармайди (стрельников, 1934). тана ҳароратини фаол бошқаруви мускул ҳаракатини бошқаруви туфайли ўй асал-арисида (alpis millifera l.) кузатилган. муҳит ҳарорати 130с дан паст бўлганда асал-арилар тўпланиб, кучли ҳаракатларни амалга оширадилар. тўданинг четида қолиб совуган индивидлар тинимсиз ҳаракатланиб, унинг марказига ўтишга ҳаракат қиладилар. ҳашаротларнинг мушаклар ҳаракатига айниқса тез ёки узоқ давомли учишга қобилиятли бўлган турларнинг, қиска муддатлар давомида тана ҳарорати жуда ва сезиларли даражада кўтарилаши мумкин. п. бахметьевнинг (1899) кузатишлари бўйича қарағай бражниги (sphinx pinastri l.) қанотларнинг тез ҳаракати тана ҳароратини 10,70с оширган. юргенсон (1950) ва н.п.наумовларга (1955) мувофиқ осиё …

нг тана сатхи квадратига пропорционал равишда ўзгаради. тана ҳажми эса энергия ажралиш кубига пропорционал бўлади. аёнки бундай шароитда тана сатхининг умумий тана массасига нисбати мухим аҳамиятга эгадир. кўриниб турибдики, бир хил шароитда майда ҳайвонларда иссиқликни ажратиш нисбатан ошади. ҳашаротлар иссиқликни бошқарув механизмлари билан бир қаторда ўзининг кичик ўлчамлари туфайли қаттиқ қизиб кетишдан сақланадилар. ҳаммага маълумки, қорамтир ранглар оч рангларга нисбатан қўпроқ иссиқликни ютиш қоблиятига эга. шу муносабат билан бўлса керак, юқори тоғ минтақалар ва арктикада яшовчи ҳашаротларнинг кўпчилигида ранги қора бўлади. экспериментал исботланишича (кожанчиков, 1940, 1954), ўрта осиё оч рангдаги кузги тунламини (agrotis segetum var. pallida stgr.) мазкур ҳашарот юқори ҳарорат ва паст намлик шароитда ўстирилганда олиш мумкин; ва аксинча бу капалакнинг катта қорамтир сибир шакли (a. segetum var. glaucina kozh.) ҳашаротнинг пасайган ҳароратда ўстирилганда ҳосил бўлади. тарқалиш ареалнинг шимолий чегараларда стрелкасимон капалакнинг оч қанотли acronicta lutea var. leucoptera btl. шакллари тарқалган (кожанчиков, 1950). албатта, жуда ҳам кўп ҳолларда ҳашаротларнинг …

а, айниқса ғумбакдан чиққан ва турли ҳарорат режимида ўстирилган капалакларнинг рангига таъсири ҳақида маълумотлар жуда ҳам кўп (прохнов ва б.қ., 1927). масалан, хенке (1924) аскар қандала (pyrrhocoris apterus l.) қорамтир пигментларнинг ривожланиш шароитларни батафсил ўрганиб, қайд қилишича, ҳашарот рангига ҳароратнинг таъсири метаболизмнинг ўзгариши билан боғлиқдир. бу борада фикрлар таҳминлар илгари ҳам билдирилган эди (бахметьев, 1907). қайд қилинганидек, ҳарорат фақат ҳашаротларнинг тери қопламасининг рангига таъсир қилмасдан, балки улар гемолимфасининг пигментациясига ҳам таъсир қилилади (девяти, 1912, 1913; аккерман, 1926). албатта, диморф ҳашаротларда муҳитга мосланиш ҳусусиятлари ранги, катта-кичиклиги, ва баъзи физиологик жараёнлари фақат ҳароратгагина эмас, балки қатор бошқа омилларга ҳам боғлиқ. масалан, европада тарқалган капалаклар araschnia levanapropsa l. биринчи баҳордаги насли сариқ қанотли, иккинчи ёзги насли эса қора қанотли. илгари мазкур иккала насл ҳаттоки капалакларнинг икккита тури деб ҳисобланган. биринчи насли vanessa levana l., иккинчи насли эса v. prorsa l. деб номланар эди. кейинчалик махсус тажрибалар ёрдамида кўрсатилишича (зюферт, 1924,1927), мабодо мазкур капалак …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири"

1450020635_62649.doc ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири зоогеографияда ҳайвонларга таъсир этувчи омилларни географик ва махалий омилларга бўлиш қабул қилинган. географик омиллар деб, маълум бир ҳудудда у ёки бу турнинг ёки кенжа турнинг ёппасига тарқалишини таъминловчи турли омилларга айтилади. бунда ҳашаротлар маҳалий ҳусусиятларга мослашган бўлиб, уларнинг фаолияти умумий географик шароитга, асосан иқлим ва рельеф таъсирига боғлиқ бўлади (шелфорд, 1911). маҳалий омилларга эса, алохида турли ҳудудларнинг миқроиқлимлари ва баъзи бошқа (тупроқ ва бошқ.) омиллар киради. маҳалий омиллар таъсирда у ёки бу тур қатъий равишда муайян биотопларни ёки уларнинг фасцияларни эгаллайди, лекин шунга ўхшаш биотоплар катта ҳудудлар чегарасида жойлашган бўлишлари мумкин. экологияда бундай ажралиш принципиал ...

ZIP format, 1.3 MB. To download "ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳашаротларга ҳароратнинг таъсири ZIP Free download Telegram