odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar

ZIP 40 pages 878.7 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 878.7 KB

File type ZIP

Pages 40

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

[bookmark: _goback]odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar reja; 1. hasharotlar (insecta) sinfi 2. burgalar (aphaniptera) turkumiga 3. kalta mo'ylovli doira chokli ikki qanotlilar (brachvcera-cyclorrhapha) kenja turkumi. 4. burun-halqum bo'kalari (oestridae) oilasi hasharotlar (insecta) sinfi vakillari yer yuzida juda keng tarqalgan bo'lib, xilma-xil tabiiy sharoitlarda hayot kechirishga moslashgan. hasharotlar - umurtqasiz hayvonlarning boâgâimoyoqlilar (arthropoda) tipi, traxðµyalilar (tracheata) kðµnja tipi, hasharotlar (insecta) yoki olti oyoqlilar (hexapoda) sinfiga mansubdir. hasharot turlari tabiatda juda kðµng tarqalgan va ular turlicha tuzilishga ega. hozirgi vaqtda yer yuzida hasharotlarning 1,5-2 mln. atrofida turlari borligi maâlum. mutaxassislarning fikricha yer yuzida hasharotlarning 3-4 mln. va hatto 8- 10 mln. ga yaqin turlari bor deb faraz qilinadi. chunki kam oârganilgan tropik mamlakatlardan har yili hasharotlarning 7-8 mingga yaqin yangi turlari topilib turadi. mdh da hasharotlarning 100 ming turi, oâzbekistonda esa ularning 23 ming-dan ortiq turi aniqlangan. umuman hasharotlarning turlari va soni qolgan hamma hayvon va oâsimlik turlarini qoâshib hisoblagandan ham …

2 / 40

m, har xil infektsion va invazion kasallik qoâzgâatuvchilarini yuqtiruvchilari ham, insonga va xalq xoâjaligiga foyda keltiruvchi turlari ham mavjud. hashoratlarning koâpchiliga gulli o'simliklarni changlatuvchi, bir qancha hayvonlarning asosiy ozig'i, hayvonlarning murdalari bilan oziqlanuvchi nekrofaglari (o'laksaxo'rlar) va go'ngxo'r-kaprofaglari boâlib, tabiiy sanitarlar vazifasini bajaradi. go'ngxo'r hasharotlar hayvonlarning go'ngini parchalab, uning chirishiga, ya'ni tuproq hosil bo'lishiga yordam beradi. hasharotlardan olinadigan mahsulotlar inson uchun oziq va kiyim-kechak, farmatsevtika va bo'yoqchilik sanoati uchun zarur xomashyo hisoblanadi. shuning bilan bir qatorda, hasharotlar orasida tirik o'simlik to'qimalari bilan oziqlanib, qishloq xo'jalik ekinlari va bog'larga katta zarar keltiruvchi turlari ham anchagina. hasharotlardan burgalar, bitlar, ko'pchilik ikki qanotlilar (chivinlar, iskabtoparlar, pashshalar) va ayrim qadalalar qon so'rib, odam va hayvonlarni bezovta qiladi; hayvonlarning mahsuldorligini keskin kamayib ketishiga sabab bo'ladi. parazit hasharotlar kasallik tarqatuvchilar sifatida ayniqsa katta ziyon yetkazadi. ulardan bir guruhi (chivinlar, moshkarlar, iskabtoparlar, qonso'ruvchi pashshalar) kasallik ko'zg'atuvchi mikroorganizmlarni og'iz organlari orqali yuqtirsa, boshqalari (bitlar, burgalar, pashshalar) so'lagi, axlati yoki …

3 / 40

turlari parazitlar hisoblanib, mahsuldor hayvonlarga va odamlar sogâligiga jiddiy ziyon yetkazadi. shu sababli hashoratlarni oârganish nazariy va amaliy jihatidan muhim ahamiyatga ega. zoologiyaning hashoratlarni oârganuvchi boâlimi - entomologiya deb ataladi. quyida mahsuldor hayvonlar va odamlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar to'g'risida ma'lumotlar keltiriladi. parxo'rlar (mallophaga) turkumi vakillari qanotsiz, mayda yassi hashoratlar boâlib, parrandalar va sut emizuvchilarda parazitlik qilib hayot kechiradi. parxo'rlarning boshi yirik, koâkrak qismi juda keng, ko'zlari o'z navbatida reduksiyaga uchragan. og'iz apparati kemiruvchi tipda, parazitlik hayotiga maxsus moslashgan. oyoq panjalari 1-2 bo'g'imdan iborat bo'lib, bitta yoki ikkita "tirnoqcha" bilan tugallanadi. parxo'rlar o'zlarining tuzilishi bilan bir tomondan pichanxo'rlarga o'xshasa, ikkinchi tomondan bitlarga o'xshab ketadi. parxo'rlar patlar, parlar, sochlar, tuklar orasida yoki terida parazitlik qilib hayot kechiradi. teri epidermisi, jun, momiq va par bilan oziqlanadi. ularning ayrim turlari hatto yirik qushlarning og'iz bo'shlig'ida uchrab, ularning endoparazitlariga ayiangan. tuxumlari qopqoqchali bo'lib, patlarga, sochlarga, junlarga yopishib turadi. shunday tuxumlardan tez muddat ichida lichinkalar paydo …

4 / 40

larning tuxumlarini ham tarqatadi. parxo'rlarning 2600 ga yaqin turi ma'lum, shulardan 300 ga yaqin turi sutemizuvchilarda, qolganlari esa qushlarda parazitlik qiladi. ulardan taxminan 400 ga yaqin turi mdh mamlakatlarida uchrashi qayd qilingan. parxo'rlar turkumi o'z navbatida 2 ta kenja turkumga va bir nechta oilaga bo'linadi. haqiqiy parxo'rlar kenja turkumiga oqish tovuq parxo'rini misol qilib olish mumkin. pat va junxo'rlar kenja turkumiga esa tovuqlarning bosh parxo'ri va kaptar parxo'rini ko'rsatish mumkin. shuningdek, ularga kattaligi 4-5 mm keladigan yirik o'rdak parxo'ri, it, mushuk va boshqa sutemizuvchilarda uchraydigan junxo'rlarni ham ko'rsatish mumkin (98-rasm). [image: ] parxoârlar va junxoârlar tomonidan chaqiriladigan kasalliklar mallofagozlar deb yuritiladi. kimyoviy preparatlardan foydalanib, parxo'rlarga qarshi kurash olib boriladi. bitlar (anoplura) turkumining vakillari faqat sutemizuvchilarda parazitlik qilib yashaydigan qon so'ruvchi ektoparazitlardir. bitlarning 300 ga yaqin turi bor. mdh mamlakatlarida 40 ga yaqin turi uchraydi. oâzbekiston hududida 19 turga oid bitlar turli sut emizuvchilarda parazitlik qiladi. bitlarning tanasi dorzoventral tomonga qarab …

5 / 40

ing oxirida o'roqqa o'xshagan 1 juft o'simtasi bo'ladi. jinsiy teshigi sak-kizinchi qorin segmentida joylashgan. erkaklarining jinsiy teshigi to'qqizinchi seg-mentda joylashgan. demak, bitlarda jinsiy dimorfizm yaqqol ko'rinadi. urug'lanishi ichki, rivojlanishi chala metamorfozli. tuxumdan chiqqan lichinkasi 3 marta tullab, imagoga aylanadi. bitlarning tuxumi sirka deyiladi. bitlar ixtisoslashgan parazitlar hisoblanadi. har bir tur hayvonning o'ziga xos biti bo'ladi. bu turkumga 3 ta oila kiradi: 1. gematopidlar (heamatopidael) oilasi vakillarining ko'zi yo'q, tanasi tukcha-lar bilan qoplangan, faqat quruqlikdagi sutemizuvchilarda (primatlardan tashqari) parazitlik qiladi. fil, ot, cho'chqa, qoramol, quyon va bug'u bitlari shular jumla-siga kiradi (99-rasm). bu bitlar parazitlik qilish bilan birga kuydirgi, cho'chqalarda o'lat kasalligini ham tarqatadi. 2. tikanli bitlar (echinophthiridael) oilasiga faqat dengiz sutemizuvchilarida parazitlik qiladigan bitlar kiradi. ularning tanasi tikanchalarga o'xshagan tukchalar bilan qoplangan bo'ladi. tulenlar burun teshiklarining old qismida tulen biti parazitlik qiladi. [image: ] 3. pedikulidlar (pediculidae) oilasiga faqat odam va odamsimon maymunlarda parazitlik qiladigan bitlar kiradi. odamda bitlarning 3 …

6 / 40

ing so'lagi gemoglobinni parchalaydi, shuning uchun chaqqan joyi ko'karib qoladi. u jinsiy aloqa vaqtida, umumiy o'rin-ko'rpadan foydalanilganda, ichki kiyimlar orqali bir odamdan boshqa odaniga o'tadi. qov bitining kasallik tarqatish-tarqatmasligi isbotlanmagan. aksincha, odamda yashaydigan bitlarning boshqa turlari - bosh biti va kiyim biti turli kasalliklarni tarqatuvchilar sifatida xavflidir. kiyim biti (pediculus humanus vestimenti) va bosh biti (pediculus humanus ca-pitis) bir-birlari bilan chatishib serpusht nasl beradi, shuning uchun ular bitta turning (pediculus humanus) tur xillari deb hisoblanadi. bosh biti sochlarda bo'lib, o'z tuxumini (sirkalarini) sochga yopishtirib qo'yadi. tanasining kattaligi erkaginiki 2-3 mm, urg'ochisiniki esa 4 mm atrofida bo'ladi. rangi to'q kulrang. kiyim biti kiyim-kechaklarning choklarida yashaydi va shu joylarga tuxum qo'yadi. uning tanasi och kulrang bo'lib, urg'ochisining kattaligi 4â5 mm ga boradi. qorin segmentlarining ikki yonidagi pigment dog'lar och rangda, tanasini qoplab turgan xitinli qoplamasi juda yupqa bo'lib, hatto so'rilgan qon ko'rinib turadi. bit-lar hayotining hamma rivojlanish davrida odam qoni bilan ovqatlanadigan, …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar"

[bookmark: _goback]odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar reja; 1. hasharotlar (insecta) sinfi 2. burgalar (aphaniptera) turkumiga 3. kalta mo'ylovli doira chokli ikki qanotlilar (brachvcera-cyclorrhapha) kenja turkumi. 4. burun-halqum bo'kalari (oestridae) oilasi hasharotlar (insecta) sinfi vakillari yer yuzida juda keng tarqalgan bo'lib, xilma-xil tabiiy sharoitlarda hayot kechirishga moslashgan. hasharotlar - umurtqasiz hayvonlarning boâgâimoyoqlilar (arthropoda) tipi, traxðµyalilar (tracheata) kðµnja tipi, hasharotlar (insecta) yoki olti oyoqlilar (hexapoda) sinfiga mansubdir. hasharot turlari tabiatda juda kðµng tarqalgan va ular turlicha tuzilishga ega. hozirgi vaqtda yer yuzida hasharotlarning 1,5-2 mln. atrofida turlari borligi maâlum. mutaxassislarning fikricha ...

This file contains 40 pages in ZIP format (878.7 KB). To download "odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: odam va hayvonlarda parazitlik … ZIP 40 pages Free download Telegram