Back

parazitologiya fanining rivojlanish tarixi

ZIP 9 pages 52.5 KB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 9
[bookmark: _goback]parazitologiya fanining rivojlanish tarixi parazitlar haqidagi ma'lumotlar eramizdan ancha avval paydo bo’lgan. ebersning mashhur papirusida odamlarda parazitlik qiladigan gel’mintlar, jumladan askarida, teniyalar haqida ma’lumotlar bor. eramizgacha yashab o’tgan yunon vrachi, tibbiyot iljmining asoschilaridan biri gippokrat (460-375yy) odamlarda askarida, ostritsa, exinokokk uchrashi haqida ma’lumotlar qoldirgan. olim fanga birinchi bo’lib “askaridoz”, “helmints” atamalarini kiritgan. lekin u parazit chuvalchanglarni va boshqa chuvalchanglarni, hatto bo’g’imoyoqlilar lichincalari va ilonlarni hammasini ham bir deb tushungan. u odamlarda uchraydigan askarida, bolalar gijjasi, yassi chuvalchanglarning ayrim turlari bilan birga hayvonlar parazitini (exinokokkni) ham aniqlagan. gippokrat gelmintlarni invazion kasalliklarning qo'zg'atuvchisi emas, balki o'z-o'zidan vujudga keladigan biror kasallikning oqibati, deb noto'g'ri tushuncha bergan. eramizdan avvalgi 384-322 yillarda yashagan yunon faylasufi arestotel qoramol-lardagi exinokokkoz, cho'chqalardagi sistiserkoz, odam askaridasi va ostritsa to'g'risida ma'lumotlar yozib qoldirgan. eramizdan avvalgi 116-27-yillarda yashagan rim olimi varron hayvonlarni botqoqlik, to'qayzorlarda boqqanda og'iz va nafas yo'llari orqali mol organizmiga ko'zga ko'rinmaydigan parazitlar kirib kasallik qo'zg'atadi deb fikr …
2 / 9
xillariga to’xtalib o’tgan, jigar qurtiga to’liq tavsif beradi. shvetsariyalik vrach k. gesner (1516-1565) “hayvonlar tarixi” asarida sodda organizmlar, ildizoyoqlilar haqida dastlabki ma’lumotlar keltiradi. sodda organizmlarni tuzilishi to’g’risida tasavvurga ega bo’lmay turib, o’zi topgan ildizoyoqlini, juda kichik mollyuska deydi. sodda hayvonlarni o’rganilishida keksa tabitshunos, gollandiyalik mikroskop ustasi anton van levengukning (anton van leeuwenhoek, 1632-1723) xizmatlari kattadir. levenguk sistematik ilmiy tayyorgarlikka ega bo’lmasada buyuk aql, zakovat sohibi bo’lgan va tabiiy fanlarni sevgan. levenguk o’zini ishdan bo’sh vaqtlarini kattalashtirib ko’rsatuvchi ko’zgularni shlifovkasiga bag’ishlaydi. natijada oddiy ko’z bilan ko’rib bo’lmaydigan mayda jonivorlarni topadi va bu mayda jonivorlarni “animalkula” deb ataydi. olim jahonda birinchi bo’lib oddiy ko’z bilan ko’rib bo’lmaydigan sodda organizmlarni ko’radi. o’zini ixtirosi to’g’risida, o’sha paytda london qirollik jamiyatiga qarashli ilmiy bilimlar markazida xat shaklida e’lon qilib boradi. so’nggi xati 1723 yilda bosib chiqarilgan, shunda olim 91 yoshda edi. 1720 yilda bosib chiqarilgan xatida olim, yoshim sakson sakkiz yarimga kirdi, umrimning kuziga o’tdim …
3 / 9
zamonasidan avvalroq tug’ilib qolgan deb ta’riflashgan. olim akantosefallar, sestodalar va nematodalarning rivojlanish sikllarini o’rganib, ular o’ziga o’xshash avlodlardan paydo bo’lishini ilmiy asoslab bergan. k.a.rudolfi (1771-1832) butun hayotini parazit chuvalchanglarni o’rganishga bag’ishladi. u birinchi marta o’ziga ma’lum bo’lgan 981 tur parazit chuvalchanglarni to’rtta sinfga: trematoda, cestoda, nematoda, akantosephala va 30 ta avlodga bo’ldi. nemis olimi g.f.kyuxenmeyster sestodalarni rivojlanish siklini o’rganib, cho’chqa tasmasimon chuvalchangi odam va cho’chqa paraziti ekanligini aniqladi. protozoa termini birinchi bo’lib fanga 1820 yilda goldfus tomonidan kiritilgan. k.zibold va kyollekerlar (1845) tomonidan sodda hayvonlar olamini shu termin bilan atash taklif qilindi. sodda hayvonlar xix asrdan to’liq o’rganila boshlandi. bu vaqtga kelib, erkin yashaydigan sodda hayvonlar bilan bir qatorda, odam va hayvonlarda parazitlik qiladigan sodda hayvonlar to’g’risida ham ma’lumotlar to’plandi. parazitologiya fanining taraqqiyotiga mikroskop va mikroskopik tadqiqotlarning takomillashuvi yordam berdi, shu tufayli xix asrda parazitologiya fan sifatida shakllandi. mana shu vaqtdan boshlab parazitlarning biologiyasi o'rganila boshlandi va eksperimental parazitologiyaga asos …
4 / 9
hayvonlarni zamonaviy klassifikatsiyasi r.leykart (1879) nomi bilan bog’liq. u sporalilar guruhiga gregarina, koktsidiyalarni qo’shib o’rganishni taklif qildi. keyinroq esa hasharotlar va kanalar ba'zi kasalliklarning qo'zg'atuvchilarini tarqatishdagi roll, shuningdek, faqat odamlarga xos bo'lgan parazitar kasalliklar ham aniqlandi. bu davrda parazitologiyaning rivojlanishiga rus olimlaridan e.a. ostrov-skiy, a.p. fedchenko, e.k. brandt, n.m. melnikov, i.i. mechnikov, f.a. lesh; ne-mis olimlaridan f. kyuxenmeyster, k. foxt, r. leykart; ingliz olimlaridan r. ross, p. menson, j. datton, j. todd; italiya olimi b. grassi; fransuz olimi sh. nikol va boshqalar katta hissa qo'shdilar. e.a.ostrovskiy xix asrning 50 yillarida exinokokkoz va senuroz kasalliklari qo’zg’atuvchilarining rivojlanish sikllarini o’rganib, gelmintlarni o’z-o’zidan rivojlanish qonunini tanqid qiladi. e.k.brand xix asrning 70-80-yillarida odam va hayvonlar parazitlari to’g’risidagi kitobni yozadi. n.m.melnikov it va uy hayvonlarini burgasi hamda junxo’rlar tasmasimon chuvalchanglar sinfiga kiruvchi dipyllidium caninum turning oraliq xo’jayinlari ekanligini aniqladi. i.i.mechnikov nematodalarning xo’jayin almashinuvini aniqlab, parazitar kasalliklarda allergiya xususiyati borligini eslatadi va bezgak kasalining qo’zg’atuvchisini haqli …
5 / 9
05 yili yurev (hozirgi estoniya respublikasining tartu shahridagi) veterinariya istitutini tugatgan. [image: ð˜ð·ð¾ð±ñ€ð°ð¶ðµð½ð¸ðµ 023]k.i.skryabin 1905-1911 yillarda turkiston o’lkasida veterinariya vrachi bo’lib o’z ish faoliyatini boshlagan. 1917 yilda novocherkaskda veterinariya instituti (hozirgi don qishloq xo’jalik instituti) qoshida rossiyada birinchi marta parazitologiya kafedrasi tashkil etilgan bo’lib, unga 1917 yil 2 maydan k.i.skryabin professor etib saylangan. u 1917-1920 yillarda novocherkask shahridagi veterinariya institutining parazitologiya kafedrasida (don veterinariya institutida) professor lavozimida ishlagan. k.i.skryabin 1920 yilda moskvaga ko’chib kelib, moskvadagi zooveterinariya institutida (hozirgi k.i.skryabin nomidagi veterinariya akademiyasida) parazitologiya va hayvonlarning invazion kasalliklari kafedrasini tashkil qiladi. shuningdek, akademik k.i.skryabin tomonidan moskvada butunittifoq gelmintologiya instituti (hozirgi kunda bu institut k.i.skryabin nomidagi rossiya gelmintologi instituti deb nomlanadi) hamda rossiya fanlar akademiyasi qoshida gelmintologiya laboratoriyasi (hozirda rossiya parazitologiya instituti deb nomlanadi) tashkil etilgan. u 1920-1972 yillarda moskva veterinariya institutida professor lavoziida ishlagan. 1920-1956 yillarda moskva davlat eksperimental veterinariya institutida, 1921-1949 yillarda e.i.martsinovskiy nomidagi tibbiyot parazitologiyasi va tropik tibbiyot institutida …
6 / 9
i bo’yicha vetvrach, gelmintolog olim. uning rahbarligida gelmintlar morfologiyasi, biologiyasi, filogeniyasi, sistematikasi, ekologiyasi, epizootologiyasi va epidemiologiyasiga oid qator ilmiy-tadqiqot ishlari olib borilgan. k.i.skryabin gelmintlarning 200 dan ortiq yangi turlarini aniqlagan va 120 ta avlodini tavsiflab bergan. u ishlab chiqqan degelmintizatsiya va devastatsiya ta’limotlari odam va mahsuldor hayvonlar gelmintozlariga qarshi kurashda asos bo’lib xizmat qilmoqda. k.i.skryabin o’rta osiyoda, shu jumladan o’zbekistonda gelmintologiya fanining rivojlanishiga katta hissa qo’shgan. u o’zbekistonning turli mintaqalariga bir necha marta gelmintologik ekspeditsiyalar uyushtirgan. o’zbekiston fa zoologiya instituti qoshida gelmintologiya laboratoriyasini tashkil etgan. k.i.skryabin sobiq ittifoq fanlar akademiyasining haqiqiy akademigi (1935 yil), butunittifoq qishloq xo’jalik fanlar akademiyasining haqiqiy akademigi (1935 yil) va tibbiyot fanlar akademiyasining haqiqiy akademigi (1944 yil) hisoblanadi. shuningdek, u rossiya (1927 yil), qirg’iziston (1954 yil) va o’zbekistonda (1962 yil) xizmat ko’rsatgan fan arbobi hisoblanadi. sobiq ittifoqda gelminologiya fanini rivojlantirishdagi katta xizmatlari uchun akademik k.i.skryabinga 1958 yili â«mehnat qahramoniâ» unvoni berilgan. shuningdek, u lenin mukofati laureati …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "parazitologiya fanining rivojlanish tarixi"

[bookmark: _goback]parazitologiya fanining rivojlanish tarixi parazitlar haqidagi ma'lumotlar eramizdan ancha avval paydo bo’lgan. ebersning mashhur papirusida odamlarda parazitlik qiladigan gel’mintlar, jumladan askarida, teniyalar haqida ma’lumotlar bor. eramizgacha yashab o’tgan yunon vrachi, tibbiyot iljmining asoschilaridan biri gippokrat (460-375yy) odamlarda askarida, ostritsa, exinokokk uchrashi haqida ma’lumotlar qoldirgan. olim fanga birinchi bo’lib “askaridoz”, “helmints” atamalarini kiritgan. lekin u parazit chuvalchanglarni va boshqa chuvalchanglarni, hatto bo’g’imoyoqlilar lichincalari va ilonlarni hammasini ham bir deb tushungan. u odamlarda uchraydigan askarida, bolalar gijjasi, yassi chuvalchanglarning ayrim turlari bilan birga hayvonlar parazitini ...

This file contains 9 pages in ZIP format (52.5 KB). To download "parazitologiya fanining rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: parazitologiya fanining rivojla… ZIP 9 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi — ZIP ZIP
o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi
16 pages 173.4 KB
parazitologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
parazitologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi
58 pages 738.2 KB
parazitologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
parazitologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi
— 730.0 KB
pedagogika fanining rivojlanish tarixi — DOCX DOCX
pedagogika fanining rivojlanish tarixi
19 pages 45.0 KB
fizika fanining rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
fizika fanining rivojlanish tarixi
18 pages 1.8 MB
biokimyo fanining rivojlanish tarixi — DOC DOC
biokimyo fanining rivojlanish tarixi
7 pages 43.5 KB
zoologiya fanining rivojlanish tarixi — DOCX DOCX
zoologiya fanining rivojlanish tarixi
14 pages 39.4 KB
astronomiya fanining rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
astronomiya fanining rivojlanish tarixi
— 1.3 MB
astronomiya fanining rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
astronomiya fanining rivojlanish tarixi
— 1.3 MB
biologiya fanining rivojlanish tarixi — PPT PPT
biologiya fanining rivojlanish tarixi
— 1.2 MB
biotexnalogiya fanining rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
biotexnalogiya fanining rivojlanish tarixi
— 1.8 MB
optika fanining rivojlanish tarixi — PPTX PPTX
optika fanining rivojlanish tarixi
— 390.6 KB