o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi

ZIP 173.4 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493890857_68226.docx o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi o'rta osiyoda, shu jumladan o'zbekistonda parazit organizmlar to'g’risidagi dastlabki ma'lumotlar 980-1037-yillarda yashab ijod etgan vatandoshimiz buyuk tabib va mutafakkir abu ali ibn sino asarlarida uchraydi. abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali 980-yil avgust oyida buxoroning afshona qishlog’ida tug’ilgan. ibn sino 17 yoshidayoq buxoro xalqi orasida mohir tabib sifatida taniladi. abu ali ibn sino o'sha zamonlardagi taxt uchun kurashlar, davlatlar o'rtasidagi urush va mojarolar orqasidan shaharma-shahar, davlatma-davlat darbadarlikda, sarsonu-sargardonlikda yurib, juda ko'p azobu-uqubatlarni boshidan kechiradi. ibn sino 1012-1014-yillarda jurjonda yashab «tib qonunlari» ning dastlabki qismlarini shu erda yaratadi. jurjondagi notinchliklar tufayli ibn sino rayga keladi va u yerdan hamadonga o'tadi. hamadonda «tib qonunulari» ning birinchi kitobini tugatib, o'zining mashhur falsafiy qomusi «kitob ash-shifo»ni ham shu yerda yozishga kirishadi. «tib qonunlarining qolgan qismlarini ham hamadonda yozib bitiradi. abu ali ibn sino o'zining "kitob ash-shifo" asarida odamlarning ichagida parazitlik qiluvchi tasmasimon chuvalchanglar (sestodalar), askarida, …

t, sut, baliq go’shti, yaxshi yuvilmagan sabzavot va ho’l mevalar, iflos va qaynatilmagan suvlarni iste’mol qilganda, shuningdek ariq va hovuzlarda cho’milganda suv og’iz orqali oshqozon-ichakka ketib qolganda yuqishi mumkinligini ko’rsatib o’tgan. ibn sino odamlarda parazitlik qiadigan har bir gijja turiga alohida tavsif bergan. misol uchun odam ichagida parazitlik qiladigan qoramol va cho’chqa tasmasimon chuvalchanglari hamda serbar tasmasimon chuvalchanglarga-«katta va uzun-qurt», jigar va o’t yo’llarida parazitlik qiladigan jigar qurtiga-«qovoq urug’iga o’xshash qurt» odamning, xususan yosh bolalarning ichagida parazitlik qiladigan pakana gijja yoki kichik zanjirsimon gijjaga-«mitti qurt» va boshqa gijjalar to’g’risida ham tavsiflar berib, ular keltirib chiqaradigan kasalliklarni davolash haqida ham ko’plab ma’lumotlar qoldirgan. uning ushbu asari xv asrda 16 marta, xvi asrda 20 marta qayta nashr qilingan, o’sha davrda bibliya bilan raqobat qila olgan yagona asar hisoblangan. ibn sino hamadonda 1023-yilgacha istiqomat qiladi va ayrim siyosiy sabablarga ko’ra 1023 yilda hamadondan isfaxonga jo’nab ketadi va umrining qolgan 14 yilini isfaxonda o’tkazadi. …

. u alp tog’laridagi monblan cho’qqisiga chiqishda halok bo’lgan. a.p.fedchenkoning to’plagan materiallari geograf olimlar tomonidan qayta ishlanib, «a.p.fedchenkoning turkistonga sayohati» nomli rus tilidagi kitobi nashr qilingan. pomir tog’idagi muzlik fedchenko nomi bilan atalgan. a.p.fedchenko oloy va zarafshon vodiysiga uyushtirilgan ekspeditsiya davrida 4 mingga yaqin hayvon turlari (asosan hasharotlar) ni o’z ichiga olgan 20 mingga yaqin kollektsiyalar to’plagan. u buxoro, samarqand toshkentda har xil hayvonlarning parazit chuvalchanglarini yig’adi. yig’ilgan materiallarni daniyalik olim krabb va nemis olimi linstov yordamida aniqlaydi. shuning bilan bir qatorda a.p.fedchenko o’zbekistonda birinchi marta buxoro va samarqandda odamlar terisi ostida parazitlik qiladigan nematoda–rishtaning biologiyasini o’rganadi. turkiston aholisi ipakchilik bilan shugullanishi olimni e’tiborini tortadi. mockvaga olib keltirgan ipak qurti tuxumlaridan pebrina kasalligini qo’zg’atuvchisi nozema bombicus aniqlanadi. toshkentda, samarqandda ipak qurti boquvchilari bilan kengashib, kasallikni tugatish to’g’risida takliflar kiritadi. xx asrning boshlarida o’zbekistonda parazitologiya sohasida ilmiy tekshirish ishlari skryabin, pavlovskiy, dogel, yershov, badanin, isayev va boshqa olimlarning nomlari bilan bog’lq. …

nomiya parazitologiyasi. o’zbekistonda umumiy parazitologiya yo’nalishida tadqiqot ishlarini olib borgan va hozirgi kunda ham fidokorona ijod qilayotgan yirik parazitolog olimlar qatoriga-akademik: j.a.azimov; o’zbekiston fa muxbir a’zosi: m.a.sultonov; professorlar: s.o.osmanov, v.m.sodiqov, o’.ya.uzoqov, s.d.dadaev, b.a.allamuratov, s.a.muhammadiev, m.o’.o’ralov; fan doktorlari: e.i.gan, t.q.qobilov, m.q.qodirova, b.g.gariev, o.d.davronov, n.x.enileeva, a.e.kuchboev, e.b.shakarboev, f.d.akramova; uzoq yillar ishlagan va katta tajribaga ega bo’lgan fan nomzodlari: .a.a.abidjanov, v.i.gextin, v.p.sherbak, z.p.sherban, a.n.urazbaev, d.u.ermatova, a.q.qulmamatov, e.n.qulmamatov, p.a.mo’minov, a.g.gadoev, n.d.davlatov, e.ikramov, t.v.kataytseva, m.f.nazrullaeva, n.i.lebedeva, q.a.saparov va ularning ko’plab shogirdlari tomonidan olib borilgan tadqiqot ishlarining natijalari asosida o’zbekistonning turli mintaqalarida, turli fasllarda umurtqasiz va umurtqali hayvonlarda uchrovchi parazitlarning tur tarkibi, sistematik holati, tarqalishi, keng tarqalgan parazitar kasalliklar qo’zg’atuvchilarining bio-ekologik xususiyatlari hamda shakllanish qonuniyatlarini, mahsuldor hayvonlarga ziyon keltiruvchi va kasalliklar qo’zg’atuvchi vakillarining oldini olish choralari to’g’risida keng qamrovli ma’lumotlar to’plangan va chop etilgan. o’zbekistonda umumiy parazitologiya yo’nalishi bo’yicha o’zlarining maktabiga ega bo’lgan yirik olimlar qatoriga akademik j.a. azimov va o’zbekiston fa muxbir a’zosi m.a.sultonov kiradi. …

zov» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. j.a.azimov 1986 yilda esa moskvadagi akademik k.i.skryabin nomidagi butunittifoq gelmintologiya instituti ilmiy kengashida “schistosomatida (skrjabin et schulz, 1937) azimov, 1970 turkumiga mansub trematodalarning ekologo-taksonomik tavsifi va qishloq xo’jalik hayvonlari orientobilgartsiozining oldini olishning biologik asoslari” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini mavaffakiyatli himoya qilgan. 1987 yilda professorlik ilmiy unvoniga sazovor bo’ldi. j.a.azimov 1989-1991 yillarda o’zbekiston milliy universiteti professori, 1991-2009 yillarda o’zr fa zoologiya instituti direktori lavozimlarida ishladi. j.a.azimov 1994 yilda o’zr fa muxbir a’zosi, 2000 yilda esa xaqiqiy a’zosi etib saylangan. j.a.azimov dunyo olimlari tomonidan tan olingan etakchi zoolog, gelmintolog olim. u inson va hayvonlar organizmida yashovchi parazit organizmlarning morfologiyasi, biologiyasi va ekologiyasini tadqiq etish asosida, mazkur organizmlarning evolyutsiyasi, filogeniyasi va sistematikasi bo’yicha dunyo ilm-fanida katta qiziqishga sabab bo’lgan o’ziga xos nazariy kontseptsiyalarni ishlab chiqib, o’zining maktabini yaratdi. akademik j.a.azimovning serqirra ilmiy faoliyati 600 dan ortiq ilmiy maqolalarida o’z aksini topgan. 35 dan ziyod monografiya va o’quv …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi"

1493890857_68226.docx o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi o'rta osiyoda, shu jumladan o'zbekistonda parazit organizmlar to'g’risidagi dastlabki ma'lumotlar 980-1037-yillarda yashab ijod etgan vatandoshimiz buyuk tabib va mutafakkir abu ali ibn sino asarlarida uchraydi. abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali 980-yil avgust oyida buxoroning afshona qishlog’ida tug’ilgan. ibn sino 17 yoshidayoq buxoro xalqi orasida mohir tabib sifatida taniladi. abu ali ibn sino o'sha zamonlardagi taxt uchun kurashlar, davlatlar o'rtasidagi urush va mojarolar orqasidan shaharma-shahar, davlatma-davlat darbadarlikda, sarsonu-sargardonlikda yurib, juda ko'p azobu-uqubatlarni boshidan kechiradi. ibn sino 1012-1014-yillarda jurjonda yashab «tib qonunlari» ning dastlabki qismlarin...

ZIP format, 173.4 KB. To download "o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbekistonda parazitologiya fa… ZIP Free download Telegram