o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi

ZIP 16 sahifa 173,4 KB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 173,4 KB

Fayl turi ZIP

Sahifalar 16

Yangilangan Iyn 2026

Sahifa ko'rinishi (6 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

[bookmark: _goback]o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi o'rta osiyoda, shu jumladan o'zbekistonda parazit organizmlar to'gârisidagi dastlabki ma'lumotlar 980-1037-yillarda yashab ijod etgan vatandoshimiz buyuk tabib va mutafakkir abu ali ibn sino asarlarida uchraydi. [image: ] abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali 980-yil avgust oyida buxoroning afshona qishlogâida tugâilgan. ibn sino 17 yoshidayoq buxoro xalqi orasida mohir tabib sifatida taniladi. abu ali ibn sino o'sha zamonlardagi taxt uchun kurashlar, davlatlar o'rtasidagi urush va mojarolar orqasidan shaharma-shahar, davlatma-davlat darbadarlikda, sarsonu-sargardonlikda yurib, juda ko'p azobu-uqubatlarni boshidan kechiradi. ibn sino 1012-1014-yillarda jurjonda yashab â«tib qonunlariâ» ning dastlabki qismlarini shu erda yaratadi. jurjondagi notinchliklar tufayli ibn sino rayga keladi va u yerdan hamadonga o'tadi. hamadonda â«tib qonunulariâ» ning birinchi kitobini tugatib, o'zining mashhur falsafiy qomusi â«kitob ash-shifoâ»ni ham shu yerda yozishga kirishadi. â«tib qonunlarining qolgan qismlarini ham hamadonda yozib bitiradi. abu ali ibn sino o'zining "kitob ash-shifo" asarida odamlarning ichagida parazitlik qiluvchi tasmasimon chuvalchanglar …

2 / 16

oq, yassi, mayda guruhlarga boâlib, ular xom goâsht, sut, baliq goâshti, yaxshi yuvilmagan sabzavot va hoâl mevalar, iflos va qaynatilmagan suvlarni isteâmol qilganda, shuningdek ariq va hovuzlarda choâmilganda suv ogâiz orqali oshqozon-ichakka ketib qolganda yuqishi mumkinligini koârsatib oâtgan. ibn sino odamlarda parazitlik qiadigan har bir gijja turiga alohida tavsif bergan. misol uchun odam ichagida parazitlik qiladigan qoramol va choâchqa tasmasimon chuvalchanglari hamda serbar tasmasimon chuvalchanglarga-â«katta va uzun-qurtâ», jigar va oât yoâllarida parazitlik qiladigan jigar qurtiga-â«qovoq urugâiga oâxshash qurtâ» odamning, xususan yosh bolalarning ichagida parazitlik qiladigan pakana gijja yoki kichik zanjirsimon gijjaga-â«mitti qurtâ» va boshqa gijjalar toâgârisida ham tavsiflar berib, ular keltirib chiqaradigan kasalliklarni davolash haqida ham koâplab maâlumotlar qoldirgan. uning ushbu asari xv asrda 16 marta, xvi asrda 20 marta qayta nashr qilingan, oâsha davrda bibliya bilan raqobat qila olgan yagona asar hisoblangan. ibn sino hamadonda 1023-yilgacha istiqomat qiladi va ayrim siyosiy sabablarga koâra 1023 yilda hamadondan isfaxonga joânab ketadi …

3 / 16

arda oloy vodiysiga sayohat qilgan va oloy orti tizmasini oârgangan. hisor-oloy togâ sistemasining 1-orografik sxemasini tuzgan. u alp togâlaridagi monblan choâqqisiga chiqishda halok boâlgan. a.p.fedchenkoning toâplagan materiallari geograf olimlar tomonidan qayta ishlanib, â«a.p.fedchenkoning turkistonga sayohatiâ» nomli rus tilidagi kitobi nashr qilingan. pomir togâidagi muzlik fedchenko nomi bilan atalgan. a.p.fedchenko oloy va zarafshon vodiysiga uyushtirilgan ekspeditsiya davrida 4 mingga yaqin hayvon turlari (asosan hasharotlar) ni oâz ichiga olgan 20 mingga yaqin kollektsiyalar toâplagan. u buxoro, samarqand toshkentda har xil hayvonlarning parazit chuvalchanglarini yigâadi. yigâilgan materiallarni daniyalik olim krabb va nemis olimi linstov yordamida aniqlaydi. shuning bilan bir qatorda a.p.fedchenko oâzbekistonda birinchi marta buxoro va samarqandda odamlar terisi ostida parazitlik qiladigan nematodaârishtaning biologiyasini oârganadi. turkiston aholisi ipakchilik bilan shugullanishi olimni eâtiborini tortadi. mockvaga olib keltirgan ipak qurti tuxumlaridan pebrina kasalligini qoâzgâatuvchisi nozema bombicus aniqlanadi. toshkentda, samarqandda ipak qurti boquvchilari bilan kengashib, kasallikni tugatish toâgârisida takliflar kiritadi. xx asrning boshlarida oâzbekistonda parazitologiya sohasida …

4 / 16

miy tadqiqot ishlari olib borilmoqda hamda nazariy va amaliy muammolar hal etib kelinmoqda. 1. umumiy parazitologiya. 2. tibbiyot parazitologiyasi. 3. veterinariya parazitologiyasi. 4. agronomiya parazitologiyasi. oâzbekistonda umumiy parazitologiya yoânalishida tadqiqot ishlarini olib borgan va hozirgi kunda ham fidokorona ijod qilayotgan yirik parazitolog olimlar qatoriga-akademik: j.a.azimov; oâzbekiston fa muxbir aâzosi: m.a.sultonov; professorlar: s.o.osmanov, v.m.sodiqov, oâ.ya.uzoqov, s.d.dadaev, b.a.allamuratov, s.a.muhammadiev, m.oâ.oâralov; fan doktorlari: e.i.gan, t.q.qobilov, m.q.qodirova, b.g.gariev, o.d.davronov, n.x.enileeva, a.e.kuchboev, e.b.shakarboev, f.d.akramova; uzoq yillar ishlagan va katta tajribaga ega boâlgan fan nomzodlari: .a.a.abidjanov, v.i.gextin, v.p.sherbak, z.p.sherban, a.n.urazbaev, d.u.ermatova, a.q.qulmamatov, e.n.qulmamatov, p.a.moâminov, a.g.gadoev, n.d.davlatov, e.ikramov, t.v.kataytseva, m.f.nazrullaeva, n.i.lebedeva, q.a.saparov va ularning koâplab shogirdlari tomonidan olib borilgan tadqiqot ishlarining natijalari asosida oâzbekistonning turli mintaqalarida, turli fasllarda umurtqasiz va umurtqali hayvonlarda uchrovchi parazitlarning tur tarkibi, sistematik holati, tarqalishi, keng tarqalgan parazitar kasalliklar qoâzgâatuvchilarining bio-ekologik xususiyatlari hamda shakllanish qonuniyatlarini, mahsuldor hayvonlarga ziyon keltiruvchi va kasalliklar qoâzgâatuvchi vakillarining oldini olish choralari toâgârisida keng qamrovli maâlumotlar toâplangan va chop …

5 / 16

ya ilmiy-tadqiqot institutida faoliyat koârsata boshladi. 1961 yilda moskvadagi akademik k.i.skryabin nomidagi butunittifoq gelmintologiya instituti kunduzgi aspiranturasiga oâqishga kirib, 1963 yilda â«gelmintoâ ovets yuga uzbekistana i dinamika glavneyshix gelmintozovâ» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. j.a.azimov 1986 yilda esa moskvadagi akademik k.i.skryabin nomidagi butunittifoq gelmintologiya instituti ilmiy kengashida âschistosomatida (skrjabin et schulz, 1937) azimov, 1970 turkumiga mansub trematodalarning ekologo-taksonomik tavsifi va qishloq xoâjalik hayvonlari orientobilgartsiozining oldini olishning biologik asoslariâ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini mavaffakiyatli himoya qilgan. 1987 yilda professorlik ilmiy unvoniga sazovor boâldi. j.a.azimov 1989-1991 yillarda oâzbekiston milliy universiteti professori, 1991-2009 yillarda oâzr fa zoologiya instituti direktori lavozimlarida ishladi. j.a.azimov 1994 yilda oâzr fa muxbir aâzosi, 2000 yilda esa xaqiqiy aâzosi etib saylangan. j.a.azimov dunyo olimlari tomonidan tan olingan etakchi zoolog, gelmintolog olim. u inson va hayvonlar organizmida yashovchi parazit organizmlarning morfologiyasi, biologiyasi va ekologiyasini tadqiq etish asosida, mazkur organizmlarning evolyutsiyasi, filogeniyasi va sistematikasi boâyicha dunyo ilm-fanida katta qiziqishga sabab boâlgan …

6 / 16

yuskalariâ» (2003); â«qiziqarli biologiyaâ» (2004); â«parazitologiya terminlarining izohli lugâatiâ» (2007) va boshqalar mamlakatimiz zoolog va parazitologlari tomonidan alohida qadrlanadi. j.a.azimovning xalq xoâjaligi rivojiga qoâshgan ulkan hissasi inobatga olinib, âmehnat faxriysiâ medali bilan mukofotlangan, zoologiya fanining nazariy va amaliy sohalarini rivojlanitirishda olib borgan tadqiqotlari uchun akademik k.i.skryabin medali (rossiya), ben-gurion universiteti medali (isroil), butunjahon tabiatni muhofaza qilish xalqaro fondning sertifikati (pokiston), âoâzr fa 50 yilligiâ medali bilan taqdirlangan. biologik xavfsizlikni taâminlashdagi xizmatlari uchun 2005 yilda aqsh (usa, ctr) sertifikati bilan taqdirlangan. umum insoniy qadriyatlar rivojiga qoâshgan ulkan hissasi uchun âmetsenatoâ stoletiyaâ xalqaro jamoatchilik fondining laureati va âvo imya jizni na zemleâ medali bilan (rossiya, 2007) mukofatlangan. [image: sultonov m] sultonov muhammad alievich (1915-1980) gelmintolog olim, oâzbekiston fanlar akademiyasining muxbir aâzosi, biologiya fanlari doktori. u 1915 yilda toshkent shahrida tugâilgan. 1937 yili oârta osiyo universitetining biologiya fakultetini tugatgan. m.a.sultonov 1941 yilda â«toshkent viloyatida yirtqich qushlarda uchrovchi parazit nematodalarâ» mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi" haqida

[bookmark: _goback]o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi o'rta osiyoda, shu jumladan o'zbekistonda parazit organizmlar to'gârisidagi dastlabki ma'lumotlar 980-1037-yillarda yashab ijod etgan vatandoshimiz buyuk tabib va mutafakkir abu ali ibn sino asarlarida uchraydi. [image: ] abu ali al-husayn ibn abdulloh ibn al-hasan ibn ali 980-yil avgust oyida buxoroning afshona qishlogâida tugâilgan. ibn sino 17 yoshidayoq buxoro xalqi orasida mohir tabib sifatida taniladi. abu ali ibn sino o'sha zamonlardagi taxt uchun kurashlar, davlatlar o'rtasidagi urush va mojarolar orqasidan shaharma-shahar, davlatma-davlat darbadarlikda, sarsonu-sargardonlikda yurib, juda ko'p azobu-uqubatlarni boshidan kechiradi. ibn sino 1012-1014-yillarda jurjonda yashab â«tib qonunlariâ» ning dast...

Bu fayl ZIP formatida 16 sahifadan iborat (173,4 KB). "o'zbekistonda parazitologiya fanining rivojlanish tarixi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'zbekistonda parazitologiya fa… ZIP 16 sahifa Bepul yuklash Telegram