jadidchilik harakati

DOCX 22 pages 368.8 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 368.8 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

sovet hukumati davrida turkiston jadidlari faoliyati reja 1. jadidchilik harakatining qisqacha tarixi va asosiy g‘oyalari 2. sovet hukumatining dastlabki yillarida jadidlarning siyosiy-ijtimoiy faolligi 3. jadidlarning ta’qib qilinishi va ularning merosi jadidchilik harakati xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida markaziy osiyoda, ayniqsa turkiston viloyatida paydo bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy va madaniy harakat bo‘lib, uning asosiy maqsadi musulmon xalqlarning orqada qolgan hayot tarzini isloh qilish, ilm-fan va zamonaviy dunyoqarash asosida taraqqiyot yo‘liga olib chiqish edi. "jadid" atamasi arabcha "yangi" degan ma'noni bildiradi. bu atama dastlab yangi usulda ta'lim beradigan maktablarni anglatish uchun ishlatilgan bo‘lsa, keyinchalik butun bir harakatga aylangan. jadidchilik taraqqiyparvarlik, ma'rifatparvarlik va islohotchilik g‘oyalari asosida shakllandi. bu harakat vakillari turkiston xalqlari o‘rtasida zamonaviy ilm-fan, texnika, dunyoviy bilimlarni yoyish, qadimiy islomiy qadriyatlarni saqlab qolgan holda, jamiyatni uyg‘otish va isloh qilishga intilganlar. harakatning ijtimoiy-siyosiy sharoiti xix asrning oxirlariga kelib turkiston hududi to‘liq rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingan edi. uzoq yillik mustamlakachilik siyosati natijasida …

2 / 22

ablarida quyidagi o‘zgarishlar amalga oshirilgan: · yangi usulda o‘qitish (boshlang‘ich bilimlar bilan birga dunyoviy fanlar: matematika, geografiya, fizika, tabiatshunoslik o‘rgatilgan); · o‘quvchilarga yozma va og‘zaki nutqni o‘rgatish; · o‘qitishda bosma darsliklardan foydalanish; · rus, turk va boshqa xorijiy tillarni o‘rgatish; · qizlar ta'limiga e'tibor qaratish. bu maktablar qadimgi uslubda ishlovchi maktablar (maktabi qadim)dan tubdan farq qilgan va ko‘plab ziyolilar, savdogarlar tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. matbuot va ommaviy axborot vositalarining rivojlanishi jadidlar matbuot vositalaridan samarali foydalanganlar. ular gazeta va jurnallar orqali jamiyatni uyg‘otishga, yangi g‘oyalarni yoyishga harakat qilishgan. ularning eng muhim nashrlari quyidagilar edi: · "taraqqiy" (1906) · "shuhrat" (1907) · "sadoi turkiston" · "hurriyat" · "oyna" · "najot" bu nashrlar orqali jadidlar ma'rifat, taraqqiyot, siyosiy uyg‘onish, milliy birlik, xalqaro vaziyat, dunyo yangiliklari, zamonaviy ta'lim va islohotlar haqida fikr yuritishgan. jadid adabiyoti va sahna san'ati jadidlar o‘z g‘oyalarini faqat maktab va gazeta orqali emas, balki badiiy adabiyot va sahna orqali ham yoyganlar. ularning …

3 / 22

larni o‘qitish, jamiyatdagi mavqeini ko‘tarish, ularni ham taraqqiyotga jalb qilish. 4. diniy islohot: islomni asl mohiyatini tiklash, uni zamonaviylik bilan uyg‘unlashtirish. 5. ijtimoiy tenglik: har bir insonning huquqi, adolat, mehnat, halollik, to‘g‘rilik haqida targ‘ib. jadidlar va siyosiy faoliyat jadidlar siyosiy sohada ham faol bo‘lishgan. xususan, 1917-yilgi fevral inqilobidan keyin, vaqtincha hukumat sharoitida ular faol ravishda milliy muxtoriyat talab qilishgan. 1917-yil noyabrda qo‘qon shahrida "turkiston muxtoriyati" e'lon qilinadi. bu tarixiy hodisa jadidlar tomonidan boshqarilgan bo‘lib, ularning siyosiy qarashlari amaliyotga aylangan ilk tajriba edi. biroq bu muxtoriyat faqat 72 kun yashadi. 1918-yil yanvar oyida sovet kuchlari qo‘qonni bosib olib, muxtoriyatni tugatdi. jadidchilikning tarixiy ahamiyati jadidlar turkiston tarixida o‘ziga xos burilish yasagan ziyolilar harakati bo‘lib, ular: · millat ongini uyg‘otdi; · zamonaviy ta'lim asoslarini yaratdi; · matbuot va sahna san'atini shakllantirdi; · ayollar masalasini ko‘tarib chiqqan birinchi qatlam bo‘ldi; · mustaqillik va milliy tiklanish g‘oyalarini yoydi. garchi sovet davrida ular "xalq dushmani" deb …

4 / 22

arsliklar, fanlar tizimi va o‘qitish metodikasini joriy etgan "yangi usul" maktablarini ochdilar. bu maktablarda: · matematika, geografiya, tabiiy fanlar, tarix va boshqa dunyoviy fanlar o‘qitilgan; · darslar turkcha yoki o‘zbek tilida, arab grafikasi asosida olib borilgan; · boshlang‘ich sinflarda bolalarga o‘qish, yozish, sanashni o‘rgatish bilan birga, madaniy-ma’naviy tarbiya berilgan. yangi usul maktablari dastlab xususiy tashabbus bilan ochilgan bo‘lsa-da, keyinchalik ularning soni ko‘payib, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga sezilarli hissa qo‘shdi. sovet davrida jadidlar bu maktablarni yanada kengaytirishga harakat qildilar, biroq ba'zan ular "kontrrevolyutsion ta'sir"da ayblanib, jazoga tortilganlar. nashriyot va matbuot faoliyati jadidlar o‘z g‘oyalarini xalq orasida keng yoyish uchun matbuotdan faol foydalanganlar. sovet hokimiyati o‘rnatilgandan so‘ng, ba'zi jadidlar sovet matbuotida ishlashga kirishgan. "hurriyat", "taraqqiy", "sadoyi turkiston", "ishtirokiyun", "inqilob sadosi" kabi gazeta va jurnallar orqali: · ma’rifiy maqolalar; · ijtimoiy adolat, milliy uyg‘onish, ilm-fan rivoji haqida tahliliy materiallar; · tarixiy asarlar va badiiy adabiyotlar nashr etilgan. sovet davrining dastlabki yillarida matbuot nisbatan erkin bo‘lib, …

5 / 22

dramalari bilan xalq orasida mashhurlikka erishdi. ayollar ta’limi va huquqlari uchun kurash jadidlar ayollar ta’limiga alohida e’tibor qaratganlar. ular ayollarning jamiyatdagi o‘rni, ilm olish huquqi, tibbiy xizmatdan foydalanish kabi masalalarda ilg‘or g‘oyalarni ilgari surishgan. ayniqsa: · qizlar maktablari ochilishi; · ayollar uchun alohida darslik va o‘quv dasturlar ishlab chiqilishi; · teatr va publitsistikada ayol obrazining yoritilishi jadidlar faoliyatida muhim o‘rin tutgan. bu harakatlar o‘sha davrda ortodoksal diniy guruhlar tomonidan qarshilik bilan kutib olingan bo‘lsa-da, sovet hukumati boshida bu islohotlarga ijobiy munosabat bildirgan. ammo keyinchalik "millatchilik" va "kontrrevolyutsionlik" degan tamg‘alar bilan bu tashabbuslar bostirildi. darsliklar va pedagogik adabiyotlar yozilishi jadidlar zamonaviy darsliklar, metodik qo‘llanmalar, o‘quvchilarga mo‘ljallangan kitoblar yozib, ularni nashr ettirganlar. jumladan: · abdulla avloniyning "turkiy guliston yoxud axloq", "birinchi muallim", "ikkinchi muallim" asarlari; · mahmudxo‘ja behbudiyning "risolayi jadida", "muallimi sano", "kitobat usuli" kabi risolalari; · fitratning tarix, adabiyot va diniy masalalar bo‘yicha kitoblari xalq orasida keng tarqalgan. ushbu darsliklar xalqni …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilik harakati"

sovet hukumati davrida turkiston jadidlari faoliyati reja 1. jadidchilik harakatining qisqacha tarixi va asosiy g‘oyalari 2. sovet hukumatining dastlabki yillarida jadidlarning siyosiy-ijtimoiy faolligi 3. jadidlarning ta’qib qilinishi va ularning merosi jadidchilik harakati xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida markaziy osiyoda, ayniqsa turkiston viloyatida paydo bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy va madaniy harakat bo‘lib, uning asosiy maqsadi musulmon xalqlarning orqada qolgan hayot tarzini isloh qilish, ilm-fan va zamonaviy dunyoqarash asosida taraqqiyot yo‘liga olib chiqish edi. "jadid" atamasi arabcha "yangi" degan ma'noni bildiradi. bu atama dastlab yangi usulda ta'lim beradigan maktablarni anglatish uchun ishlatilgan bo‘lsa, keyinchalik butun bir harakatga aylangan. jadidchilik tar...

This file contains 22 pages in DOCX format (368.8 KB). To download "jadidchilik harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilik harakati DOCX 22 pages Free download Telegram