genetika fani

DOCX 18 sahifa 67,2 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 67,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

1- мавзу: генетика фанига кириш. ген, геном ва генетик таҳлил генетика юнонча «генетикос» сўзидан олинган бўлиб, туғилиш, келиб чиқиш деган маънони ифодалайди. генетика тирик организмларнинг ирсияти ва ўзгарувчанлиги тўғрисидаги фан бўлиб, биологиянинг алоҳида шахобчаси саналади. ирсият барча ҳаётий ҳодисаларнинг асосини ташкил этиб, тирик организмларнинг ўхшаш белги-хоссаларини авлоддан-авлодга ўтиши ва ривожланишини маълум ташқи муҳит шароитида таъминлаб берувчи хоссадир, ўзгарувчанлик эса тирик организмларнинг ота-она белгиларидан фарққилувчи янгиъбелгиларни намоён қилиш хоссасидир. ирсият ва ўзгарувчанлик икки қарама-қарши жараён бўлишига қарамай бирвақтда намоён бўлади. ирсиятсиз ўзгарувчанлик, ўзгарувчанликсиз ирсият кузатилмайди. ирсият ва ўзгарувчанликсиз ер юзида ҳаётнинг эволюциясини тасаввур этиш қийин. ирсият ўсимлик ва ҳайвонларнинг ҳар бир турини ўзига хос белги ва хоссаларни бир қанча авлодларда турғун сақланиб қолишини таъминлайди. ирсият туфайли турга тегишли организмлар ўзгарувчан ташқи муҳит шароитларига мослашиб, яшаб қолади. ўзгарувчанлик натижасида пайдо бўлган белги-хоссалар ирсият туфайли кейинги авлодларда сақланиб қолгандагина яъни ирсийлангандагина эволюцияда аҳамиятга эга. ўзгарувчанликнинг турлича кўринишлилари мавжуд. организм белги ва хусусиятларини ўзгариши …

2 / 18

белги ва хусусиятларнинг авлоддан авлодга ўтиш жараёни ирсийланиш дейилади. организм ирсий омиллар йиғиндиси — генотипни тухум ҳужайра уруғланиши даврида ота-онасидан олади. генотипдаги ҳамма ўзгаришлар ҳам нуқсонга сабаб бўлмайди.организмнинг генотипи унинг мосланиш имкониятларини ва ташқи омилларга жавобан реаксия нормасини белгилаб беради. организм барча белгиларининг йиғиндиси генотипда кодлаштирилган ирсий ахборот тўзилишига ва унинг ифодаланиш (экспрессия) даражасига боғлиқбўлади. генотипдаги мутациялар ёки ўзгаришлар нейтрал бўлиб, аксарият ҳолларда, организмлар фенотипик ўзгаришига олиб келмайди. бироқ, генотипдаги "маънога эга" (яъни оқсил структураси ўзгариши билан алоқадор) ўзгаришлар генотипни бўзилишига олиб келиб, турли нуқсонлар келтириб чиқаради.генотипдаги "маънога эга" бўлган мутациялар сонини нейтрал мутациялар сонига нисбатрорганизм генотипини ўзгарувчанлик даражасини кўрсатади. ирсиятнинг моддий асоси бўлиб бўлиниш жараёнида қиз ҳужайраларга тақсимланиш хусусиятига эга бўлган ҳужайра ядросининг махсус тузилмаси - хромосомалар ҳисобланади. хромосомалар асосий генетик тузилмалар бўлиб, авлоддан-авлодга ўтиш жараёнларини таъминлаш учун барча зарур ирсий ахборотга эга. ҳужайра бўлиниш даврида хромосомалар айнан ўзига ўхшаш хромосомаларни ҳосил қилади. хромосома чизиқли тартибда жойлашган генларнинc тўзилиши …

3 / 18

иятларини ўрганишдаги ютуқлар ёрдам берди. генетикани мустақил фан сифатида расмий тан олинишида 1900-йил голландиялик гуго де фриз, германиялик карл корренс ва австриялик эрих чермакларнинг дурагайлаш бўйича олиб борган ишлари катта аҳамиятга эга бўлди. бу уч ботаник олимлар бир-биридан бехабар ҳолда турли объектлар устида тадқиқот ўтказиб, ота-она ирсий белгиларининг наслдан-наслга берилиши ва келгўси авлодларда ажралиши ҳақидаги мақолаларириж эълон қилдилар. аммо бу олимлар чех руҳонийси грегор мендел очган ирсият қонунларини қайтадан кашф этдилар холос. чунки, менделнинг ирсият ҳақидаги қонунлари 1865 йилда нашр этилган "ўсимлик дурагайлари устида тажрибалар" номли асарида баён этилган эди. шунинг учун г.мендел ўринли равишда генетиканинг асосчиси бўлиб ҳисобланади. генетиканинг фан сифатида ривожланиши уч босқичдан иборат. генетика ривожланишининг биринчи босқичида ирсият ва ўзгарувчанлик ҳақидаги фанга 1906-йилда англиялик олим в.бетсон генетика деб ном берди. генетиканинг кейинги тараққиётида голландиялик олим гуго де фриз таклиф этган мутация назарияси (1901-1903 й), даниялик генетик олим иогансен томонидан ловия ўсимлигида белгиларнинг ирсийланиши бўйича олиб борилган тадқиқотлар …

4 / 18

нг хромосома назариясини асослашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлди. бу назарияга кўра, генлар хромосомада чизиқли тартибда жойлашган. ҳужайрадаги генларнинг бирикиш гуруҳи гомологик хромосомаларнинг гаплоид тўпламига тенг эканлиги, бир гуруҳга бириккан генлар иккинчи гуруҳдан мустақил равишда наслдан-наслга берилиши аниқланди. 1925-йилда г.а.надсон ва г.с.филипповлар ачитқи замбуруғида радий нурлари таъсирида мутациялар олишга муваффақбўлдилар. 1927-йилда эса америкалик генетик олим г.меллер дрозофила мева пашшасига рентген нурларини таъсир эттириб, уларнинг ирсиятини ўзгартириш яъни мутацияни сунъий йўл билан вужудга келтириш мумкинлигини исбот этдилар. хх асрнинг 20-30 йилларида с.райт, р.фишерлар популяциялардаги жараёнларни математик методлар. ёрдамида ўрганиш мумкинлигини асослаб бердилар. генетика фани ривожланишининг учинчи босқичи генетик тадқиқотларга кимё, физика, математика ва кибернетика фанлари методларини татбиқ этиш ҳилан тавсифланади. хўсўсан, электрон микроскопия, рентгеноцруктуравий -анализ, сентрофуга, радиоактив изотоп методларидан фойдаланиш орқали микроорганизмлардан замбуруғлар, бактериялар ва вирўсларнинг тўзилиши, айрим органоидларнинг функсияси, оқсиллар, ферментлар, витаминларнинг цруктуравий тўзилиши, функсияси ўрганила бошланди. хх асрнинг 40-йилларига келиб америкалик биохимик олимлар д.у.бидл ва 3.татумлар халтаҳ замбуруғларнинг нейроспоралари …

5 / 18

ей ва ф.криклар 20 та аминокислота учун нуклеотидлар триплетининг таркибини аниқладилар ва оқибатда генетик код тилсими маълум бўлди. 1969 йилда ҳинд олими х.корана ачитқи замбуруғи ҳужайрасининг ген синтезини лабораторияда амалга оширди. молекулар биология ва биокимёнинг ривожланиши билан молекулар генетика, ген инженерияси, биотехнология каби генетиканинг янги шохобчалари таркиб топди. асримизнинг бошларига келиб, бир неча ?нлаб микроорганизмлар, кўплаб ҳайвонлар, инсон ва ўсимликлар геномлари яъни хромосомаларни гаплоид тўпламларидаги генлар йиғиндисининг днк кетма-кетликларини тўла эчилиши (секвенс) геномика фанининг шаклланишига олиб келди. генетиканинг тармоқлари ҳозирги замон генетикаси тадқиқот обектига кўра комплекс фан бўлиб, унинг бир қанча шохобчалари бор. умумий генетика, микроорганизмлар генетикаси, одам генетикаси, ҳайвонлар генетикаси, ўсимликлар генетикаси, молекулар генетика, иммуногенетика, цитогенетика, тиббиёт генетикаси, популятсион генетика, педагогик генетика ана шундай шаҳобчалардир. умумий генетика — ирсий ахборот тўзилишини, ирсият ва ўзгарувчанликни тирикликнинг барча даражаларига хос бўлган умумийқонуниятларини ўрганади. микроорганизмлар генетикасининг тадқиқот обекти бўлиб, бактериялар,вируслар тубан эукариот организмлар ҳисобланади. одам генетикаси — одам популяцияларида ирсият ва ўзгарувчанлик …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"genetika fani" haqida

1- мавзу: генетика фанига кириш. ген, геном ва генетик таҳлил генетика юнонча «генетикос» сўзидан олинган бўлиб, туғилиш, келиб чиқиш деган маънони ифодалайди. генетика тирик организмларнинг ирсияти ва ўзгарувчанлиги тўғрисидаги фан бўлиб, биологиянинг алоҳида шахобчаси саналади. ирсият барча ҳаётий ҳодисаларнинг асосини ташкил этиб, тирик организмларнинг ўхшаш белги-хоссаларини авлоддан-авлодга ўтиши ва ривожланишини маълум ташқи муҳит шароитида таъминлаб берувчи хоссадир, ўзгарувчанлик эса тирик организмларнинг ота-она белгиларидан фарққилувчи янгиъбелгиларни намоён қилиш хоссасидир. ирсият ва ўзгарувчанлик икки қарама-қарши жараён бўлишига қарамай бирвақтда намоён бўлади. ирсиятсиз ўзгарувчанлик, ўзгарувчанликсиз ирсият кузатилмайди. ирсият ва ўзгарувчанликсиз ер юзида ҳаётнинг эволюция...

Bu fayl DOCX formatida 18 sahifadan iborat (67,2 KB). "genetika fani"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: genetika fani DOCX 18 sahifa Bepul yuklash Telegram