genetika fani

DOCX 8 pages 26.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1- mavzu: genetika faniga kirish. gen, genom va genetik tahlil genetika yunoncha «genetikos» so'zidan olingan bo'lib, tug'ilish, kelib chiqish degan ma'noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlarning irsiyati va o'zgaruvchanligi to'g'risidagi fan bo'lib, biologiyaning alohida shaxobchasi sanaladi. irsiyat barcha hayotiy hodisalarning asosini tashkil etib, tirik organizmlarning o'xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o'tishi va rivojlanishini ma'lum tashqi muhit sharoitida ta'minlab beruvchi xossadir, o'zgaruvchanlik esa tirik organizmlarning ota-ona belgilaridan farqqiluvchi yangi'belgilarni namoyon qilish xossasidir. irsiyat va o'zgaruvchanlik ikki qarama-qarshi jarayon bo'lishiga qaramay birvaqtda namoyon bo'ladi. irsiyatsiz o'zgaruvchanlik, o'zgaruvchanliksiz irsiyat kuzatilmaydi. irsiyat va o'zgaruvchanliksiz er yuzida hayotning evolyutsiyasini tasavvur etish qiyin. irsiyat o'simlik va hayvonlarning har bir turini o'ziga xos belgi va xossalarni bir qancha avlodlarda turg'un saqlanib qolishini ta'minlaydi. irsiyat tufayli turga tegishli organizmlar o'zgaruvchan tashqi muhit sharoitlariga moslashib, yashab qoladi. o'zgaruvchanlik natijasida paydo bo'lgan belgi-xossalar irsiyat tufayli keyingi avlodlarda saqlanib qolgandagina ya'ni irsiylangandagina evolyutsiyada ahamiyatga ega. o'zgaruvchanlikning turlicha ko'rinishlilari mavjud. organizm belgi va xususiyatlarini o'zgarishi …

2 / 8

hi, belgining rivojlanishi va organizmning to'zilishi rejasini genlar orqali belgilanish xususiyatiga irsiyat deyiladi. organizmdagi irsiy belgi va xususiyatlarning avloddan avlodga o'tish jarayoni irsiylanish deyiladi. organizm irsiy omillar yig'indisi — genotipni tuxum hujayra urug'lanishi davrida ota-onasidan oladi. genotipdagi hamma o'zgarishlar ham nuqsonga sabab bo'lmaydi.organizmning genotipi uning moslanish imkoniyatlarini va tashqi omillarga javoban reaksiya normasini belgilab beradi. organizm barcha belgilarining yig'indisi genotipda kodlashtirilgan irsiy axborot to'zilishiga va uning ifodalanish (ekspressiya) darajasiga bog'liqbo'ladi. genotipdagi mutatsiyalar yoki o'zgarishlar neytral bo'lib, aksariyat hollarda, organizmlar fenotipik o'zgarishiga olib kelmaydi. biroq, genotipdagi "ma'noga ega" (ya'ni oqsil strukturasi o'zgarishi bilan aloqador) o'zgarishlar genotipni bo'zilishiga olib kelib, turli nuqsonlar keltirib chiqaradi.genotipdagi "ma'noga ega" bo'lgan mutatsiyalar sonini neytral mutatsiyalar soniga nisbatrorganizm genotipini o'zgaruvchanlik darajasini ko'rsatadi. irsiyatning moddiy asosi bo'lib bo'linish jarayonida qiz hujayralarga taqsimlanish xususiyatiga ega bo'lgan hujayra yadrosining maxsus tuzilmasi - xromosomalar hisoblanadi. xromosomalar asosiy genetik tuzilmalar bo'lib, avloddan-avlodga o'tish jarayonlarini ta'minlash uchun barcha zarur irsiy axborotga ega. hujayra …

3 / 8

m ahamiyatga ega bo'ldi. irsiyat va o'zgaruvchanlik haqidagi tanning rivojlanishiga ch.damiining turlarning kelib chiqishi haqidagi ta'limoti katta hissa qo'shdi. genetikaning fan sifatida vujudga kelishiga somatik va jinsiy hujayralarning xususiyatlarini o'rganishdagi yutuqlar yordam berdi. genetikani mustaqil fan sifatida rasmiy tan olinishida 1900-yil gollandiyalik gugo de friz, germaniyalik karl korrens va avstriyalik erix chermaklarning duragaylash bo'yicha olib borgan ishlari katta ahamiyatga ega bo'ldi. bu uch botanik olimlar bir-biridan bexabar holda turli ob'ektlar ustida tadqiqot o'tkazib, ota-ona irsiy belgilarining nasldan-naslga berilishi va kelgo'si avlodlarda ajralishi haqidagi maqolalaririj e'lon qildilar. ammo bu olimlar chex ruhoniysi gregor mendel ochgan irsiyat qonunlarini qaytadan kashf etdilar xolos. chunki, mendelning irsiyat haqidagi qonunlari 1865 yilda nashr etilgan "o'simlik duragaylari ustida tajribalar" nomli asarida bayon etilgan edi. shuning uchun g.mendel o'rinli ravishda genetikaning asoschisi bo'lib hisoblanadi. genetikaning fan sifatida rivojlanishi uch bosqichdan iborat. genetika rivojlanishining birinchi bosqichida irsiyat va o'zgaruvchanlik haqidagi fanga 1906-yilda angliyalik olim v.betson genetika deb nom …

4 / 8

nishining ikkinchi bosqichi irsiyatning moddiy asoslarini o'rganish bilan bog'liqdir. bu vaqtda irsiyat bodisalarini o'rganishda tsitologik metod qo'llanila boshlandi, shuning natijasida tsitogenetik yo'nalish tarkib topdi. 1910-yilda amerikatik genetik olim t.morgan tomonidan drozofila meva pashshasida olib borilgan tadqiqotlar irsiyatning xromosoma nazariyasini asoslashda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'ldi. bu nazariyaga ko'ra, genlar xromosomada chiziqli tartibda joylashgan. hujayradagi genlarning birikish guruhi gomologik xromosomalarning gaploid to'plamiga teng ekanligi, bir guruhga birikkan genlar ikkinchi guruhdan mustaqil ravishda nasldan-naslga berilishi aniqlandi. 1925-yilda g.a.nadson va g.s.filippovlar achitqi zamburug'ida radiy nurlari ta'sirida mutatsiyalar olishga muvaffaqbo'ldilar. 1927-yilda esa amerikalik genetik olim g.meller drozofila meva pashshasiga rentgen nurlarini ta'sir ettirib, ularning irsiyatini o'zgartirish ya'ni mutatsiyani sun'iy yo'l bilan vujudga keltirish mumkinligini isbot etdilar. xx asrning 20-30 yillarida s.rayt, r.fisherlar populyatsiyalardagi jarayonlarni matematik metodlar. yordamida o'rganish mumkinligini asoslab berdilar. genetika fani rivojlanishining uchinchi bosqichi genetik tadqiqotlarga kimyo, fizika, matematika va kibernetika fanlari metodlarini tatbiq etish hilan tavsiflanadi. xo'so'san, elektron mikroskopiya, rentgenotsrukturaviy -analiz, …

5 / 8

etik olim o.t.eyveri shogirdlari bilan birgalikda nuklein kislotalar irsiyatning moddiy asosi ekanligini isbotladi. dnkning genetik ahamiyati aniqlangandan s?ng, 1953-yilda dj.uotson, f.kriklar m.uilkins, r.franklinlarning nuklein kislotalarning rentgen tsrukturalari to'g'risidagi ma'lumotlari tahlilini xulosalab dnk molekulasining to'zilishi to'g'risidagi modelni e'lon qildilar. 1961-62-yillarda m.nirenberg, g-mattey va f.kriklar 20 ta aminokislota uchun nukleotidlar tripletining tarkibini aniqladilar va oqibatda genetik kod tilsimi ma'lum bo'ldi. 1969 yilda hind olimi x.korana achitqi zamburug'i hujayrasining gen sintezini laboratoriyada amalga oshirdi. molekular biologiya va biokimyoning rivojlanishi bilan molekular genetika, gen injeneriyasi, biotexnologiya kabi genetikaning yangi shoxobchalari tarkib topdi. asrimizning boshlariga kelib, bir necha ?nlab mikroorganizmlar, ko'plab hayvonlar, inson va o'simliklar genomlari ya'ni xromosomalarni gaploid to'plamlaridagi genlar yig'indisining dnk ketma-ketliklarini to'la echilishi (sekvens) genomika fanining shakllanishiga olib keldi. genetikaning tarmoqlari hozirgi zamon genetikasi tadqiqot obektiga ko'ra kompleks fan bo'lib, uning bir qancha shoxobchalari bor. umumiy genetika, mikroorganizmlar genetikasi, odam genetikasi, hayvonlar genetikasi, o'simliklar genetikasi, molekular genetika, immunogenetika, tsitogenetika, tibbiyot genetikasi, populyatsion …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika fani"

1- mavzu: genetika faniga kirish. gen, genom va genetik tahlil genetika yunoncha «genetikos» so'zidan olingan bo'lib, tug'ilish, kelib chiqish degan ma'noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlarning irsiyati va o'zgaruvchanligi to'g'risidagi fan bo'lib, biologiyaning alohida shaxobchasi sanaladi. irsiyat barcha hayotiy hodisalarning asosini tashkil etib, tirik organizmlarning o'xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o'tishi va rivojlanishini ma'lum tashqi muhit sharoitida ta'minlab beruvchi xossadir, o'zgaruvchanlik esa tirik organizmlarning ota-ona belgilaridan farqqiluvchi yangi'belgilarni namoyon qilish xossasidir. irsiyat va o'zgaruvchanlik ikki qarama-qarshi jarayon bo'lishiga qaramay birvaqtda namoyon bo'ladi. irsiyatsiz o'zgaruvchanlik, o'zgaruvchanliksiz irsiyat kuzatilmaydi. i...

This file contains 8 pages in DOCX format (26.8 KB). To download "genetika fani", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika fani DOCX 8 pages Free download Telegram